Plamistość liści powodowana przez Diplocarpon mespili

Plamistość liści powodowana przez Diplocarpon mespili jest chorobą grzybową wielu drzew i krzewów z rodziny różowatych, szczególnie fotinii, głogów, grusz, pigwy, ogników i świdośliw. Na młodych liściach pojawiają się drobne czerwone lub purpurowe plamy, które z czasem brunatnieją. W wilgotne sezony choroba może wywoływać silne, przedwczesne opadanie liści.

Choroba dotyczy przede wszystkim zdrewniałych roślin z rodziny różowatych (Rosaceae), zwłaszcza fotinii uprawianych jako żywopłoty oraz innych roślin o młodych, długo wilgotnych liściach. W Polsce rozpoznanie warto różnicować z innymi plamistościami liści, zarazą ogniową, uszkodzeniami po przymrozkach i objawami niedoborów.

Typowe są drobne, okrągłe plamy o czerwonym, purpurowym lub brunatnym obrzeżeniu, niekiedy z widocznymi w starszym stadium owocnikami grzyba. Pojedyncze objawy mają zwykle znaczenie estetyczne, lecz coroczne, silne porażenie może osłabiać wzrost i powodować przedwczesne ogołacanie roślin.

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle na młodych liściach jako bardzo małe, okrągłe plamki czerwone, purpurowoczerwone, bordowe lub maroon. W miarę rozwoju środek plamy staje się szarawy, jasnobrązowy albo brunatny, natomiast obwód pozostaje ciemniejszy.

• Plamy mogą zlewać się w większe, nieregularne nekrozy.
• W centrum starszych zmian bywają widoczne drobne czarne lub ciemne struktury owocnikowania; pod lupą może pojawić się jasnokremowa masa zarodników.
• Porażone mogą być ogonki liściowe i delikatne, tegoroczne pędy, a u niektórych gospodarzy także owoce.
• Przy silnym porażeniu liście żółkną, zasychają i przedwcześnie opadają; na fotinii i głogu opadanie może być bardzo intensywne.

Objawy na pojedynczym liściu nie są całkowicie swoiste. Pewność zwiększa jednoczesne występowanie charakterystycznych plam, wilgotnej pogody oraz podatnego gospodarza.

Źródłem choroby są przede wszystkim porażone liście pozostawione na roślinie lub opadłe na ziemię, a czasem także zakażone młode pędy. Zarodniki przemieszczają się głównie z kroplami deszczu, wodą z podlewania nadkoronowego oraz przez kontakt mokrych, zakażonych tkanek ze zdrowymi liśćmi.

Ryzyko rośnie, gdy liście pozostają mokre przez wiele godzin, rośliny są sadzone zbyt gęsto, żywopłot jest słabo przewietrzany, a młody przyrost pojawia się podczas deszczowej pogody. W polskich warunkach szczególne znaczenie mają długie okresy zwilżenia wiosną oraz wilgotne końcówki lata i jesień. Nadmiar azotu może pośrednio zwiększać podatność, ponieważ sprzyja tworzeniu miękkiego, zwartego przyrostu.

Na roślinach liściastych patogen zimuje głównie w porażonych, opadłych liściach. Na zimozielonych fotiniach, głogach i podobnych krzewach dodatkowym rezerwuarem mogą być chore liście pozostające na roślinie; w niektórych opracowaniach wskazuje się również porażone fragmenty młodych pędów.

Podczas deszczu lub zwilżenia tkanki zarodniki są uwalniane i przenoszone przede wszystkim przez rozpryskującą się wodę na młode liście. Po infekcji powstają plamy i nowe struktury zarodnikotwórcze, dzięki czemu przy kolejnych okresach zwilżenia dochodzi do cykli wtórnych. Stadium płciowe wiązane jest z nazwą Diplocarpon, a tradycyjnie opisywane stadium bezpłciowe z nazwą Entomosporium.

Po zauważeniu choroby usuń silnie porażone opadłe liście, a na krzewach zimozielonych — najbardziej chore liście, jeśli nie osłabi to nadmiernie rośliny. Wytnij zatłoczone pędy wewnątrz korony w odpowiednim terminie cięcia, lecz unikaj strzyżenia pobudzającego intensywny, gęsty odrost. Zabiegi ochronne, jeśli są uzasadnione wartością rośliny i nasileniem problemu, powinny chronić nowy przyrost przed infekcją; nie usuną istniejących plam.

W ogrodach przydomowych zwykle największy efekt daje połączenie higieny, podlewania przy podłożu, poprawy przewiewu i ograniczenia podatnego odrostu. Przy corocznych, silnych objawach skonsultuj rozpoznanie z doradcą lub laboratorium, ponieważ podobne plamy mogą powodować inne patogeny.

Najskuteczniejsza ochrona bez użycia środków chemicznych polega na ograniczaniu wilgotności liści i ilości materiału infekcyjnego.

• Jesienią dokładnie wygrabiaj opadłe, porażone liście spod grusz, jabłoni, pigw, głogów i innych gospodarzy; wyrzucaj je poza kompostem, jeśli nie masz pewności, że kompost osiągnie temperaturę niszczącą patogen.
• Na krzewach zimozielonych usuwaj silnie porażone liście, o ile jest to praktyczne, i dezynfekuj narzędzia między roślinami.
• Podlewaj przy podłożu — linią kroplującą, sączkiem lub niskim strumieniem — zamiast moczyć liście.
• Ściółkuj powierzchnię gleby, aby ograniczyć rozpryskiwanie zarodników z resztek liści.
• Poprawiaj przewiew przez umiarkowane, selektywne cięcie; unikaj silnego strzyżenia, które wywołuje gęsty, podatny przyrost.
• W nowych nasadzeniach wybieraj mniej podatne odmiany lub inne gatunki, jeśli stanowisko ma historię corocznych, ciężkich infekcji.

Planuj nasadzenia tak, aby liście szybko wysychały po deszczu. Zachowuj odstępy odpowiednie dla docelowej wielkości roślin, nie zakładaj zbyt zwartego żywopłotu i nie kieruj zraszaczy na korony. Podlewaj rano przy podłożu, utrzymuj dobry odpływ wody i nawoź zgodnie z potrzebami rośliny, bez nadmiaru azotu.

Regularnie usuwaj opadłe liście i ograniczaj pozostawianie chorych liści na krzewach zimozielonych. Przy cięciu prześwietlającym zachowuj umiarkowanie, ponieważ bardzo silne skracanie może wywołać dużą falę młodych, podatnych pędów. W miejscach o stałej presji choroby rozważ mniej podatne odmiany albo gatunki zastępcze.

• Nazwa Entomosporium nawiązuje do owadopodobnego wyglądu zarodników obserwowanych pod mikroskopem.
• Synonim Entomosporium mespili nadal często pojawia się w literaturze ogrodniczej i opisach choroby.
• Fotinia Fraser, szczególnie popularna jako żywopłot, należy do najbardziej podatnych gospodarzy i może tracić znaczną część liści po serii wilgotnych okresów.
• Na roślinach zimozielonych chore liście mogą podtrzymywać źródło infekcji dłużej niż opadłe liście gospodarzy liściastych.