Bakteryjna nekroza rdzenia łodygi pomidora

Bakteryjna nekroza rdzenia łodygi pomidora to choroba bakteryjna związana przede wszystkim z Pseudomonas corrugata. Najbardziej charakterystyczne są brunatne, zapadające się lub puste przestrzenie w rdzeniu łodygi, często z ciemnymi smugami, pęknięciami i korzeniami przybyszowymi. Objawy nasilają się przy chłodnych nocach, wysokiej wilgotności, mokrych roślinach i zbyt bujnym wzroście po nawożeniu azotem.

Bakteryjna nekroza rdzenia łodygi pomidora występuje głównie na dojrzałych roślinach, często w szklarniach, tunelach foliowych i przy wczesnych nasadzeniach. Najważniejsza zmiana zachodzi wewnątrz łodygi: rdzeń brunatnieje, zamiera, zapada się i może tworzyć puste komory.

Na powierzchni łodygi pojawiają się brunatnoczarne smugi, zgrubienia, pęknięcia lub podłużne rany. Choroba może przypominać raka bakteryjnego, więdnięcie bakteryjne albo inne zaburzenia tkanek przewodzących, dlatego sam obraz zewnętrzny nie potwierdza gatunku bakterii.

Pierwsze objawy często pojawiają się, gdy pierwszy gron osiąga stadium dojrzałości zielonej. Liście, zwłaszcza dolne lub środkowe, bledną i żółkną, a wierzchołki pędów mogą więdnąć.

• Na łodydze widoczne są ciemnobrunatne do czarnych smugi, plamy, zgrubienia i pęknięcia.
• Przy porażonym odcinku mogą wyrastać liczne korzenie przybyszowe.
• Po rozcięciu łodygi wzdłuż widoczny jest brunatny, szarobrunatny lub czerniejący rdzeń, niekiedy wodnisty, zapadnięty, pusty albo podzielony na komory.
• Silne porażenie osłabia łodygę i ogranicza transport wody, powodując więdnięcie oraz spadek plonu.

Bakteria może zostać wniesiona z zakażoną rozsadą, nasionami, podłożem, resztkami roślinnymi lub narzędziami. W obrębie uprawy rozprzestrzenia się przede wszystkim z wodą rozpryskową, podczas pracy przy roślinach oraz przez skażone ręce, pojemniki, klipsy i konstrukcje.

Ryzyko zwiększają gęsty, słabo przewietrzany łan, nadmierne nawadnianie, wysoka wilgotność, długie zwilżenie tkanek, uszkodzenia przy przesadzaniu i pielęgnacji oraz zbyt intensywne nawożenie azotem. Podobne objawy mogą jednak mieć inne bakterie, więc ich wystąpienie nie dowodzi samo w sobie obecności P. corrugata.

Pseudomonas corrugata może przetrwać w glebie, ryzosferze i porażonych resztkach roślinnych, a potencjalnym źródłem bakterii mogą być także zanieczyszczone nasiona lub rozsada. Bakteria wykorzystuje rany i naturalne otwory, a szczególnie łatwo wnika po przesadzaniu, cięciu, podwiązywaniu, uszkodzeniu korzeni lub pękaniu tkanek.

Po zasiedleniu tkanek wewnętrznych rozwija nekrozę rdzenia, zwłaszcza gdy rośliny rosną bardzo intensywnie przy chłodnych nocach i wysokiej wilgotności. Bakterie mogą być przenoszone przez wodę rozpryskową, dłonie, narzędzia, klipsy, sznurki, pojemniki, podłoże i resztki roślinne. Znaczenie przenoszenia przez nasiona jest możliwe, lecz nie w każdym przypadku jednoznacznie potwierdzone.

Nie ma niezawodnego zabiegu leczniczego, który przywróci martwy rdzeń łodygi. Rośliny z rozległym brunatnieniem wewnętrznym, postępującym więdnięciem, pęknięciem lub załamaniem łodygi najlepiej niezwłocznie usunąć, ograniczając rozsypywanie podłoża i kontakt z sąsiednimi roślinami.

Jeżeli zmiany są niewielkie, a łodyga zachowuje stabilność, można zmniejszyć wilgotność, poprawić wentylację, ograniczyć zwilżanie roślin, skorygować nadmierne podlewanie i zaprzestać zbędnego nawożenia azotem. Takie działania mogą ograniczyć dalsze ujawnianie się objawów, ale nie eliminują bakterii z porażonych tkanek.

Przed podjęciem kosztownych decyzji diagnostycznych rozróżnij tę chorobę od raka bakteryjnego, więdnięcia bakteryjnego, zgnilizn łodygi oraz uszkodzeń fizjologicznych; przy niepewności potrzebne jest badanie laboratoryjne.

Największe znaczenie mają działania higieniczne i środowiskowe, ponieważ nie istnieje pewne leczenie, które odbuduje martwy rdzeń łodygi.

• Usuwaj silnie porażone rośliny wraz z możliwie małą ilością wzruszonego podłoża; nie kompostuj chorego materiału.
• Dezynfekuj narzędzia, klipsy, sznurki, stoły, pojemniki i powierzchnie szklarni przed rozpoczęciem pracy oraz między partiami roślin.
• Podlewaj przy podłożu, najlepiej systemem kroplowym, unikając rozpryskiwania wody na łodygi i liście.
• Popraw wentylację, rozstaw roślin i osuszanie łanu; ogranicz czas zwilżenia roślin.
• Stosuj zdrową rozsadę, czyste podłoże i materiał siewny o znanym pochodzeniu.

Preparaty biologiczne mogą być rozważane wyłącznie wtedy, gdy ich aktualna etykieta w Polsce obejmuje daną uprawę i zastosowanie; nie zastępują higieny ani regulacji wilgotności.

W polskich warunkach szczególną uwagę zwróć na okresy chłodnych nocy wiosną oraz wilgotną pogodę pod osłonami. Utrzymuj łan możliwie suchy i przewiewny, podlewaj rano lub w sposób ograniczający zwilżanie części nadziemnych, a przy uprawie w szklarni regularnie wietrz po nawadnianiu.

• Nie stosuj nadmiaru azotu i nie wymuszaj bardzo szybkiego, miękkiego wzrostu.
• Minimalizuj rany podczas sadzenia, podwiązywania, usuwania pędów bocznych i prac przy korzeniach.
• Nie używaj ponownie nieodkażonych palików, doniczek, klipsów ani sznurków.
• Po zbiorach usuń rośliny i resztki, a w miarę możliwości stosuj zmianowanie, unikając następczej uprawy pomidora i papryki na tym samym stanowisku.
• Przy nietypowych lub licznych objawach przekaż reprezentatywną próbkę do laboratorium diagnostycznego, np. za pośrednictwem wojewódzkiego inspektoratu lub doradztwa ogrodniczego.

• Nazwa choroby odnosi się do rdzenia łodygi, a nie do typowej zgnilizny owoców.
• Łodyga może wyglądać względnie zdrowo z zewnątrz, podczas gdy jej rdzeń jest już brunatny i komorowy.
• W Polsce chorobę opisywano jako bakteryjną nekrozę rdzenia łodygi pomidora.
• Objawy przypisywane P. corrugata nie zawsze oznaczają obecność wyłącznie tego gatunku; zespół nekrozy rdzenia ma szerszą etiologię.