Niebieska pleśń owoców cytrusowych

Niebieska pleśń owoców cytrusowych jest powszechną, głównie przechowalniczą zgnilizną po zbiorze, powodowaną przez grzyb Penicillium italicum. Zakażenie zwykle rozpoczyna się w miejscu skaleczenia, otarcia, nakłucia lub pęknięcia skórki. Najpierw pojawia się miękka, wodnista plama, a następnie biały nalot i charakterystyczne niebieskie lub niebieskozielone zarodnikowanie.

Penicillium italicum wywołuje niebieską pleśń, nazywaną także niebieską zgnilizną owoców cytrusowych. Choroba dotyczy głównie owoców po zbiorze: pomarańczy, mandarynek, cytryn, grejpfrutów i innych cytrusów. Grzyb zwykle nie pokonuje sprawnej, nieuszkodzonej skórki, dlatego infekcja najczęściej zaczyna się w miejscu otarcia, przecięcia, nakłucia, uszkodzenia przy szypułce albo pęknięcia.

W początkowej fazie widoczna jest niewielka, miękka i wodnista plama. Później powierzchnię pokrywa biały nalot, który wytwarza niebieskie do niebieskozielonych zarodniki. Objawy mogą przypominać zieloną pleśń powodowaną przez Penicillium digitatum, dlatego sam kolor nalotu nie zawsze wystarcza do pewnego rozpoznania.

• Mała, okrągła, miękka, lekko zapadnięta i wodnista plama na skórce.
• Szybkie powiększanie się zgnilizny oraz mięknięcie tkanek pod skórką.
• Najpierw biały nalot grzybni, następnie obfita masa niebieskich lub niebieskozielonych zarodników.
• Przy zaawansowanej chorobie owoce kurczą się, wyciekają, zapadają i rozpadają.
• W skrzynkach i opakowaniach powstają skupiska gnijących owoców, ponieważ zarodniki i kontakt przenoszą chorobę na sąsiednie sztuki.
• Barwa zarodników nie jest samodzielną podstawą pewnej diagnozy; podobne objawy mogą powodować m.in. zielona pleśń i kwaśna zgnilizna.

Źródłem choroby są zarodniki Penicillium italicum wytwarzane na gnijących owocach, odpadach i zanieczyszczonym wyposażeniu. Do infekcji zwykle dochodzi przez rany powstałe podczas zbioru, obcinania szypułek, zrzutu, transportu, sortowania, pakowania, otarć o ciernie lub uszkodzeń przez owady, grad i pękanie skórki.

Zarodniki przenoszą się z powietrzem, wodą technologiczną, dłońmi, narzędziami, skrzynkami i przenośnikami. Kontakt chorego owocu ze zdrowym sprzyja szybkiemu powstawaniu ognisk w opakowaniach. Nierównomierne nawadnianie, stres cieplny i zaburzenia odżywienia mogą zwiększać pękanie skórki, a tym samym liczbę miejsc infekcji.

Grzyb przetrwa­wa i zarodnikuje na chorych owocach, odpadach po sortowaniu, resztkach roślinnych oraz zanieczyszczonych skrzynkach, urządzeniach i powierzchniach. Suche zarodniki konidialne są łatwo przenoszone przez powietrze, ludzi, owady i sprzęt.

Po osiadaniu na zranionej skórce zarodnik kiełkuje, a strzępki grzyba wnikają w skórkę i miąższ. Wokół plamy pojawia się biała grzybnia, która następnie wytwarza niebieskie zarodniki. W chłodnym przechowywaniu rozwój może być wolniejszy, lecz choroba nadal postępuje. Jeden chory owoc może zapoczątkować lokalne „gniazdo” zgnilizny.

Owoc z miękką, rozszerzającą się zgnilizną należy usunąć i wyrzucić; samo odkrojenie widocznego nalotu nie gwarantuje usunięcia zakażonych tkanek. W obrocie handlowym decyzje dotyczące przydatności i bezpieczeństwa żywności powinny być podejmowane zgodnie z procedurami jakości oraz obowiązującymi wymaganiami.

W przypadku świeżych cytrusów najskuteczniejszy jest program integrowanej ochrony po zbiorze: delikatny zbiór, szybkie sortowanie, higiena urządzeń, usuwanie źródeł zarodników, ograniczenie ran, właściwe chłodzenie i monitorowanie partii. Zabiegi po zbiorze mogą być wykonywane wyłącznie środkami aktualnie zarejestrowanymi w Polsce dla odpowiedniego zastosowania i zgodnie z etykietą.

W uprawie amatorskiej i w gospodarstwach ekologicznych najważniejsze są działania zapobiegawcze, ponieważ miękko gnijącego owocu nie da się skutecznie wyleczyć.

• Delikatnie zbieraj owoce i ograniczaj otarcia, nakłucia oraz upadki.
• Codziennie usuwaj chore i odrzucone owoce z sadu, sortowni, chłodni oraz miejsc składowania odpadów.
• Myj i dezynfekuj skrzynki, stoły, przenośniki, narzędzia oraz powierzchnie mające kontakt z owocami, stosując preparaty dopuszczone do danego zastosowania.
• Sortuj owoce szybko i nie łącz uszkodzonych ani spleśniałych sztuk ze zdrowymi.
• Zapewnij szybkie schłodzenie po zbiorze, stabilną temperaturę i ograniczenie skraplania wody.
• W profesjonalnym obrocie można rozważyć zarejestrowane biologiczne środki ochrony lub antagonistyczne mikroorganizmy, ale wyłącznie wtedy, gdy aktualna etykieta w Polsce obejmuje konkretny owoc i zastosowanie.

• Zbieraj cytrusy ostrożnie, używaj czystych i możliwie wyściełanych pojemników oraz sprawnych urządzeń.
• Ograniczaj zrzucanie owoców, zgniatanie, obtłukiwanie i kontakt z ostrymi krawędziami.
• Usuwaj chore owoce z drzew, podłoża, pryzm odpadów, chłodni i linii pakującej.
• Nie pakuj owoców spleśniałych, silnie uszkodzonych ani mokrych razem ze zdrowymi.
• Utrzymuj w czystości nożyce, ręce, skrzynki, sortowniki, wanny myjące i przenośniki.
• Schładzaj i sortuj plon możliwie szybko po zbiorze; unikaj kondensacji pary wodnej.
• Kontroluj nawadnianie i odżywienie roślin, aby ograniczyć pękanie skórki.
• Regularnie przeglądaj przechowywane partie i natychmiast izoluj owoce z objawami.

• Niebieska pleśń jest przede wszystkim problemem jakości po zbiorze, a nie typową chorobą liści czy pędów.
• P. italicum może rozwijać się w chłodniejszych warunkach niż wiele innych grzybów powodujących zgnilizny cytrusów.
• Choroba często występuje równocześnie z zieloną pleśnią, dlatego identyfikacja wyłącznie na podstawie koloru nalotu bywa zawodna.
• Owoce uszkodzone podczas zbioru, zrzutu, transportu lub pakowania są głównymi miejscami infekcji.