Wciornastek chili

Wciornastek chili (Scirtothrips dorsalis Hood) jest drobnym, polifagicznym wciornastkiem o znaczeniu kwarantannowym w Unii Europejskiej. Żeruje przede wszystkim na młodych, intensywnie rosnących tkankach papryki, truskawki, cytrusów, winorośli, róż i wielu innych roślin. Uszkodzenia obejmują brązowienie, srebrzenie, deformacje, bliznowacenie oraz zahamowanie wzrostu. Pewne rozpoznanie zwykle wymaga lupy i potwierdzenia specjalisty.

Dorosłe osobniki są bladożółte do jasnobrązowych, smukłe i zwykle mniejsze niż 1 mm; larwy są jeszcze mniejsze, bezskrzydłe i jasne. Żerują przez zeskrobywanie powierzchni tkanek oraz wysysanie zawartości komórek, szczególnie wzdłuż nerwów liści, na wierzchołkach pędów, w kwiatach i pod kielichami owoców.

Gatunek ma bardzo szeroki, lecz zmienny zakres żywicieli. W Polsce największe znaczenie praktyczne ma ryzyko zawleczenia z materiałem szkółkarskim, sadzonkami, roślinami ozdobnymi, kwiatami i owocami. Sam wygląd uszkodzeń nie pozwala wiarygodnie odróżnić S. dorsalis od innych wciornastków.

• Na młodych liściach pojawia się srebrzenie, brązowienie, rdzawienie lub ciemnienie, często zaczynające się wzdłuż nerwów i brzegów.
• Najmłodsze liście mogą zwijać się ku górze, marszczyć, grubieć, pozostawać małe i zniekształcone.
• Wierzchołki pędów są zahamowane, a przy silnym żerowaniu mogą zamierać lub zasychać.
• Kwiaty i młode owoce bywają pokryte bliznami, korkowatymi plamami, przebarwieniami lub pęknięciami; owoce mogą rosnąć nierówno.
• Na roślinie można znaleźć dorosłe wciornastki, larwy, wylinki i czarne kropki odchodów, zwłaszcza przy nerwach, w kątach liści oraz pod kielichami.
• W Polsce podobne objawy mogą powodować także inne wciornastki, przędziorki, uszkodzenia herbicydowe i zaburzenia odżywiania.

Podejrzaną roślinę warto odizolować i nie przemieszczać. Do badania należy zabezpieczyć fragment z młodymi liśćmi lub pędami oraz widocznymi owadami w szczelnym opakowaniu.

Uszkodzenia powstają wskutek żerowania larw i dorosłych osobników oraz nakłuwania tkanek podczas składania jaj. Szkodnik rozprzestrzenia się przez lot, przemieszczanie się po roślinie oraz wraz z porażonymi sadzonkami, roślinami doniczkowymi, sadzonkami, kwiatami, owocami, narzędziami i odzieżą.

Źródłem populacji mogą być chwasty, samosiewy i rośliny pozostawione w pobliżu szklarni. Ryzyko zwiększają nakładające się nasadzenia, gęsty łan, częste przyrosty młodych tkanek oraz brak kwarantanny nowego materiału.

Rozwój obejmuje jajo, dwa stadia larwalne, przedpoczwarkę, poczwarkę i osobnika dorosłego. Samica składa mikroskopijne, nerkowate jaja w miękkich tkankach liści, pędów lub owoców, dlatego są one chronione przed powierzchniowymi zabiegami.

W warunkach ciepłych jaja mogą wylęgać się po około 5–8 dniach, a larwy rozwijają się zwykle przez około 8–10 dni. Stadia spoczynkowe trwają krótko i często znajdują się w zwiniętych liściach, kątach liści, pod kielichami, w ściółce lub szczelinach. Cały cykl może zamknąć się w około 14–20 dniach, zależnie od temperatury i rośliny żywicielskiej, co sprzyja nakładaniu się pokoleń. W polskim klimacie trwała aktywność w gruncie jest ograniczona przez zimno, natomiast w ogrzewanych szklarniach szkodnik może rozwijać się przez cały rok.

Najpierw potwierdzić obecność wciornastków na młodych tkankach za pomocą lupy, a w przypadku podejrzenia S. dorsalis przekazać materiał do urzędowej lub specjalistycznej identyfikacji. Silnie zasiedlone części roślin usuwać i niszczyć poza miejscem produkcji.

W uprawach pod osłonami łączyć izolację ogniska, poprawę higieny, tablice lepowe, ochronę biologiczną i zabiegi chemiczne tylko wtedy, gdy są prawnie dopuszczone oraz uzasadnione monitoringiem. Ze względu na jaja ukryte w tkankach i osłonięte miejsca żerowania pojedynczy zabieg często nie wystarcza. Ewentualne substancje czynne należy rotować według grup mechanizmu działania, zgodnie z aktualną etykietą i zasadami zapobiegania odporności.

Na zewnątrz, w warunkach Polski, kluczowe jest niedopuszczenie do zawleczenia oraz ograniczenie przenoszenia zasiedlonego materiału, ponieważ skuteczność interwencji zależy od szybkiego wykrycia ogniska.

W uprawach pod osłonami można rozważyć biologiczną ochronę z użyciem drapieżnych roztoczy, takich jak Amblyseius swirskii, oraz innych organizmów pożytecznych dopuszczonych i dostępnych dla danej uprawy. Skuteczność zależy od temperatury, wilgotności, terminu introdukcji i liczebności szkodnika; organizmy pożyteczne należy wprowadzać przed silnym nasileniem populacji.

• Stosować siatki owadobójcze, ograniczać otwieranie obiektów w okresach nalotu i utrzymywać higienę szklarni.
• Usuwać silnie zasiedlone liście i wierzchołki, pakować je szczelnie i wynosić poza uprawę.
• Wykorzystywać wyłącznie środki biologiczne lub preparaty o potwierdzonym zastosowaniu w Polsce, zgodnie z aktualną etykietą.
• Unikać szerokiego, zapobiegawczego stosowania insektycydów, które może niszczyć naturalnych wrogów wciornastków.

• Kupować rośliny, sadzonki i materiał rozmnożeniowy z wiarygodnych źródeł oraz dokładnie kontrolować młode przyrosty przed wprowadzeniem do szklarni lub tunelu.
• Nowy materiał izolować i obserwować przez okres kwarantanny; oglądać wierzchołki, spody liści, kąty liści, kwiaty i kielichy owoców przy użyciu lupy.
• Rozwieszać żółte tablice lepowe do wykrywania nalotu i prowadzić regularny monitoring, nie traktując samych odłowów jako pewnego rozpoznania gatunku.
• Usuwać chwasty i rośliny samosiewne będące potencjalnymi żywicielami, a resztki roślinne szybko wynosić z obiektu.
• Dezynfekować narzędzia, ograniczać przemieszczanie pracowników między kwaterami i nie przenosić skrzynek ani doniczek bez kontroli.
• Po stwierdzeniu podejrzanego ogniska nie przemieszczać roślin i skontaktować się z właściwym wojewódzkim inspektoratem PIORiN, ponieważ jest to agrofag kwarantannowy.

• Scirtothrips dorsalis jest uznawany w UE za agrofaga kwarantannowego i znajduje się w wykazach organizmów podlegających urzędowej kontroli.
• W literaturze opisano ponad 100 roślin żywicielskich z około 40 rodzin, ale zakres żywicieli może różnić się między populacjami należącymi do kompleksu gatunków kryptycznych.
• Jaja są zagłębione w tkance roślinnej, a larwy i dorosłe osobniki chowają się w trudno dostępnych miejscach, co utrudnia monitoring i zwalczanie.
• W Polsce ważniejsze od samodzielnego oznaczania gatunku jest szybkie odizolowanie podejrzanego materiału i kontakt z PIORiN.