Opuchlak truskawkowiec

Opuchlak truskawkowiec to bezskrzydły chrząszcz żerujący nocą na wielu roślinach ozdobnych, truskawkach, malinach i winorośli. Dorosłe osobniki wygryzają charakterystyczne zatoki na brzegach liści, lecz większe szkody zwykle powodują białe, beznogie larwy żyjące w glebie lub podłożu. Zjadają korzenie i szyjkę korzeniową, prowadząc do więdnięcia, zahamowania wzrostu, a czasem zamierania roślin.

Dorosły chrząszcz ma zwykle około 9–13 mm długości, jest czarny lub ciemnoszary, ma krótki ryjek, zgięte czułki i często jaśniejsze łuski na pokrywach. W dzień ukrywa się w ściółce, pod doniczkami, w gęstej roślinności i przy powierzchni podłoża, a nocą wychodzi na rośliny. Gatunek ma szeroki, lecz nierówny zakres gospodarzy; szczególne znaczenie ma w szkółkach, uprawie pojemnikowej, na truskawkach oraz przy różanecznikach, azaliach, cisach i trzmielinach. Najpoważniejsze uszkodzenia zwykle powstają pod ziemią.

Dorosłe chrząszcze żerują głównie nocą i wygryzają półkoliste, zatokowe ubytki na brzegach liści. Na cisach i innych roślinach o wąskich liściach lub igłach brzegi mogą wyglądać na nieregularnie obcięte. Uszkadzane bywają także pąki i młode wierzchołki pędów.

Objawy żerowania larw są początkowo mało charakterystyczne: osłabienie wzrostu, żółknięcie, więdnięcie mimo dostatecznej wilgotności, słabe przyjmowanie się po posadzeniu i nagłe zamieranie. Po wyjęciu bryły korzeniowej można znaleźć białe do kremowych, beznogie larwy z brązową głową, zwykle wygięte w kształt litery C, oraz nadgryzione korzenie, uszkodzoną szyjkę korzeniową i oddzielającą się korę u nasady pędu. Rany korzeni mogą zwiększać podatność na patogeny powodujące zgnilizny korzeni.

Szkodnik jest najczęściej wprowadzany z porażonymi roślinami doniczkowymi, bryłami korzeniowymi, ziemią, podłożem i materiałem szkółkarskim. Dorosłe osobniki mogą przechodzić z pobliskich, niekontrolowanych roślin, chwastów i zarośniętych powierzchni. W dzień ukrywają się w ściółce, resztkach roślinnych, pod pojemnikami i w gęstej roślinności, a nocą wspinają się na rośliny. Ograniczona widoczność larw, szeroki zakres gospodarzy i możliwość rozmnażania bez zapłodnienia ułatwiają szybkie narastanie populacji.

W polskich warunkach gatunek najczęściej rozwija jedno pokolenie w roku, ale termin poszczególnych faz zależy od temperatury, stanowiska i rodzaju uprawy. Zimują przede wszystkim starsze larwy lub przedpoczwarki w glebie i podłożu; część chrząszczy może przetrwać zimę w osłoniętych miejscach. Dorosłe osobniki pojawiają się zwykle od późnej wiosny do początku lata, a po kilku tygodniach nocnego żerowania samice składają jaja do gleby w pobliżu szyjek korzeniowych. Larwy żerują przez lato, jesień i często do następnej wiosny, po czym przepoczwarzają się w glebie. Chrząszcze nie latają, lecz mogą przechodzić między sąsiadującymi roślinami; szczególnie łatwo są przenoszone z materiałem szkółkarskim, bryłą korzeniową i podłożem.

Najpierw potwierdzić obecność szkodnika: po zmroku obejrzeć liście i powierzchnię roślin, a przy więdnięciu lub słabym wzroście wyjąć kilka brył korzeniowych i poszukać larw oraz śladów żerowania. Porażone pojemniki odsunąć od zdrowego materiału i nie przenosić podłoża ani roślin między kwaterami.

W uprawach pojemnikowych i szkółkarskich postępowanie powinno koncentrować się na larwach, ponieważ opryski liści nie rozwiązują problemu ukrytego w podłożu. Nicienie entomopatogeniczne stosować zgodnie z etykietą, w terminie wskazanym dla danego preparatu i przy warunkach zapewniających ich przeżycie. Silnie uszkodzone rośliny, których korzenie lub szyjka zostały odcięte, zwykle należy usunąć wraz z podłożem, a pojemnik oczyścić.

Dorosłe chrząszcze można ograniczać przez nocne ręczne zbieranie i likwidowanie kryjówek. W uprawach towarowych decyzję o ewentualnym użyciu środka ochrony roślin podejmuje się na podstawie lustracji, z uwzględnieniem konkretnej uprawy i aktualnej rejestracji w Polsce.

Najskuteczniejszą metodą biologiczną przeciw larwom są nicienie entomopatogeniczne, dobierane do temperatury i miejsca zastosowania oraz używane zgodnie z aktualną etykietą producenta. Podłoże powinno być odpowiednio wilgotne, ponieważ nicienie przemieszczają się w cienkiej warstwie wody; przesuszenie ogranicza ich działanie.

W małych nasadzeniach dorosłe chrząszcze można wyszukiwać po zmroku i ręcznie usuwać. Pomocne jest także tworzenie prostych kryjówek kontrolnych, na przykład płaskich desek lub odwróconych kawałków materiału, pod którymi mogą ukrywać się w dzień. Zabiegi biologiczne należy łączyć z izolacją porażonych pojemników, kontrolą bryły korzeniowej i usuwaniem silnie uszkodzonych roślin.

• Rośliny kupować ze sprawdzonego źródła i przed posadzeniem dokładnie oglądać bryłę korzeniową, szyjkę korzeniową oraz podłoże pod kątem białych, beznogich larw.
• Nowe rośliny pojemnikowe izolować i obserwować przez kilka tygodni, zanim zostaną ustawione przy istniejących nasadzeniach.
• Od wiosny do jesieni kontrolować brzegi liści, a po zmroku sprawdzać dorosłe chrząszcze na roślinach i pod pojemnikami.
• Nie ustawiać zdrowego materiału bezpośrednio na glebie o nieznanym statusie; w szkółkach korzystać z czystych, uniesionych powierzchni i dezynfekować używane pojemniki.
• Usuwać nadmiar ściółki, opadłe liście, chwasty i resztki roślinne wokół podatnych roślin, bez przesuszania podłoża.
• Przy zakładaniu plantacji truskawek lub nasadzeń ozdobnych unikać stanowisk po silnie zasiedlonych uprawach i wybierać zdrowy materiał rozmnożeniowy.
• W razie podejrzenia sprawdzać korzenie losowo wybranych roślin, ponieważ same zatoki na liściach nie wskazują pewnie na obecność larw.

• Opuchlak truskawkowiec nie lata, ponieważ jego pokrywy skrzydeł są zrośnięte; przemieszcza się pieszo i jest często zawlekany z roślinami w pojemnikach.
• Wygryzienia na liściach są łatwiejsze do zauważenia niż larwy, ale to żerowanie pod ziemią zwykle powoduje większe straty.
• Gatunek ma bardzo szeroki zakres gospodarzy, jednak podatność poszczególnych roślin i odmian może się wyraźnie różnić.
• W praktyce ogrodniczej nazwą „opuchlak” określa się także inne gatunki rodzaju Otiorhynchus, dlatego sam kształt wygryzień nie zawsze wystarcza do oznaczenia gatunku.