Ramularioza jęczmienia

Ramularioza jęczmienia to późna choroba grzybowa wywoływana przez Ramularia collo-cygni. Początkowo patogen może rozwijać się bezobjawowo, a po wykłoszeniu lub kwitnieniu powodować liczne drobne, prostokątne plamy z żółtą obwódką. Szybkie zamieranie górnych liści ogranicza fotosyntezę i może obniżać plon oraz jakość ziarna. Objawy łatwo pomylić z innymi plamistościami.

Ramularioza jęczmienia (ramularia leaf spot) jest późną chorobą liści jęczmienia, szczególnie istotną w latach z częstymi opadami, długim zwilżeniem liści i silnym stresem roślin. Objawy najczęściej pojawiają się na górnych liściach po wykłoszeniu lub w okresie kwitnienia, kiedy liście flagowe i podflagowe mają największe znaczenie dla nalewania ziarna.

Chorobę trudno rozpoznać wyłącznie na podstawie wyglądu plam. Podobne objawy mogą powodować plamistość siatkowa, rynchosporioza, brunatna plamistość liści oraz plamistości fizjologiczne. W przypadku ważnych decyzji ochronnych wskazane jest potwierdzenie przez diagnostę, mikroskopię lub badanie molekularne.

Pierwsze widoczne objawy to liczne, drobne brunatne, brunatnoczerwone lub ciemne plamki, często o długości około 1–2 mm. Zwykle otacza je żółta albo jasnozielona obwódka. Dojrzałe zmiany są często prostokątne, stosunkowo wyraźnie ograniczone przez nerwy liścia i mogą być widoczne z obu stron blaszki.

• plamy mogą zlewać się w większe nekrotyczne powierzchnie;
• najsilniejsze objawy często występują na liściach górnych po wykłoszeniu lub kwitnieniu;
• porażone liście szybko żółkną, brunatnieją i przedwcześnie zamierają;
• plamistość może pojawiać się także na pochwach liściowych i ościach;
• przy wilgotnej pogodzie lub pod powiększeniem na spodniej stronie liścia można dostrzec skupienia białawych konidioforów.

Brak plam na młodych roślinach nie wyklucza zakażenia, ponieważ grzyb może rozwijać się wewnątrz tkanek bezobjawowo.

Źródłem choroby może być zakażone nasienie, porażone tkanki roślinne i resztki pożniwne. W sezonie wegetacyjnym zarodniki konidialne rozprzestrzeniają się głównie z wiatrem pomiędzy roślinami i liśćmi. Do infekcji sprzyja długotrwałe zwilżenie blaszek liściowych.

Nasilenie objawów nie zależy wyłącznie od ilości inokulum. Znaczenie mają także odmiana, faza rozwojowa, wilgotność łanu, opady, światło oraz stres spowodowany między innymi suszą, zastoiskiem wody, niewłaściwym nawożeniem lub zbyt dużym zagęszczeniem roślin. Ramularioza nie jest chorobą wywołaną niedoborem składników pokarmowych, choć zaburzenia odżywienia mogą zwiększać podatność lub utrudniać ocenę podobnych objawów fizjologicznych.

Ramularia collo-cygni może być przenoszona z zakażonym materiałem siewnym. Po wschodach grzyb może przemieszczać się systemicznie w rozwijającej się roślinie i przez wiele tygodni pozostawać w fazie bezobjawowego, endofitycznego wzrostu.

W późniejszym okresie, zwłaszcza podczas rozwoju generatywnego jęczmienia, patogen może przełączyć się w fazę nekrotroficzną. Na porażonych tkankach tworzą się nekrotyczne plamy, konidiofory i zarodniki konidialne. Zarodniki rozprzestrzeniają się z prądem powietrza na sąsiednie liście i rośliny, a do kiełkowania oraz infekcji sprzyja obecność wody na powierzchni liścia. Resztki pożniwne mogą stanowić dodatkowe źródło inokulum.

Dokładne czynniki wyzwalające gwałtowny rozwój objawów nie są w pełni poznane; znaczenie ma współdziałanie fazy rozwojowej roślin, pogody, światła, stresu i podatności odmiany.

Po wystąpieniu wyraźnych objawów możliwości skutecznego zahamowania choroby są ograniczone, ponieważ infekcja może rozpocząć się długo przed jej ujawnieniem. Zabieg fungicydowy, jeśli jest uzasadniony ekonomicznie i zgodny z aktualną etykietą, powinien być elementem strategii zapobiegawczej lub wczesnej ochrony, a nie próbą odwrócenia zaawansowanego zamierania liści.

Decyzję podejmuj na podstawie lustracji plantacji, fazy rozwojowej, podatności odmiany, prognozowanej pogody i znaczenia chronionych liści dla plonu. W Polsce korzystaj wyłącznie ze środków z aktualnym zezwoleniem dla danej uprawy i problemu. Nie stosuj dawek, terminów ani mieszanin zapamiętanych z poprzednich sezonów bez sprawdzenia bieżącej etykiety.

Nie istnieje pojedyncza, pewna metoda biologiczna, która niezawodnie eliminuje Ramularia collo-cygni z plantacji. Największe znaczenie mają działania profilaktyczne i ograniczanie źródeł inokulum:

• stosuj kwalifikowany lub profesjonalnie przebadany materiał siewny;
• unikaj wysiewu ziarna z silnie porażonych plantacji;
• zmianuj uprawy i, jeśli warunki gospodarstwa na to pozwalają, ograniczaj częsty następstwo jęczmienia po jęczmieniu;
• zwalczaj samosiewy jęczmienia, które mogą podtrzymywać patogena;
• po zbiorze równomiernie rozdrabniaj i przyorywuj resztki lub stosuj inne zgodne z gospodarstwem metody ich zagospodarowania;
• wybieraj odmiany o potwierdzonej mniejszej podatności, jeśli takie informacje są dostępne dla warunków Polski;
• utrzymuj prawidłowe pH, nawożenie, obsadę i strukturę gleby, aby ograniczyć stres roślin.

Najlepszą ochronę zapewnia połączenie profilaktyki, monitoringu i ograniczania stresu roślin. Przed siewem wybieraj zdrowy, kwalifikowany materiał oraz odmiany o możliwie niskiej podatności na ramulariozę. W praktyce polowej ograniczaj częste następstwo jęczmienia, kontroluj samosiewy i racjonalnie gospodaruj resztkami pożniwnymi.

• dostosuj termin siewu do stanowiska i lokalnych warunków;
• unikaj nadmiernej obsady oraz przenawożenia azotem;
• zapewnij prawidłowy odpływ wody i równomierne zaopatrzenie roślin w składniki pokarmowe;
• od fazy strzelania w źdźbło do kwitnienia regularnie lustruj górne liście;
• zwracaj uwagę na nagłe pojawianie się drobnych plam po okresach wilgotnej pogody;
• przy podejrzeniu choroby porównuj objawy z plamistością siatkową, rynchosporiozą i plamistościami fizjologicznymi.

• Patogen może być obecny w roślinie, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.
• Gwałtowny rozwój choroby często następuje dopiero po wykłoszeniu lub kwitnieniu.
• Ramulariozę łatwo pomylić z plamistościami fizjologicznymi, dlatego sam wygląd plam nie zawsze wystarcza do pewnej diagnozy.
• Choroba dotyczy zarówno jęczmienia ozimego, jak i jarego.
• Utrata zielonych liści w końcowej części sezonu może ograniczać nalewanie ziarna i pogarszać jego parametry użytkowe.