Pchełka smużkowana (Phyllotreta nemorum)

Pchełka smużkowana (Phyllotreta nemorum) jest małym, skaczącym chrząszczem z rodziny stonkowatych, spotykanym w Polsce na kapustowatych. Dorosłe osobniki wygryzają liczne drobne otworki w liścieniach i młodych liściach rzodkiewki, rzepy, kapust oraz innych roślin, natomiast larwy najczęściej minują liście. Podobne uszkodzenia powodują inne pchełki, więc oznaczenie gatunku bywa niepewne.

Pchełka smużkowana, nazywana także pchełką kapustną, jest niewielkim chrząszczem długości około 2,5–3,5 mm. Ma ciemne ciało i charakterystyczne żółte smugi na pokrywach oraz silnie rozwinięte tylne nogi, dzięki którym gwałtownie skacze po spłoszeniu.

W Polsce występuje na roślinach kapustowatych w uprawach warzywnych, rzepaku, ogrodach i siedliskach ruderalnych. Gatunek można pomylić przede wszystkim z pchełką falistosmugą, pchełką czarną i innymi gatunkami rodzaju Phyllotreta. Dlatego objawy potwierdzają obecność pchełek, ale nie zawsze konkretnie P. nemorum.

Na liścieniach i młodych liściach pojawiają się liczne, okrągłe lub nieregularne otworki przypominające przestrzeliny. Przy silnym żerowaniu liście mogą być ażurowe, brązowieć, zasychać, a siewki więdnąć lub wypadać z plantacji.

Chrząszcze są małe, szybko skaczą i często chowają się na spodniej stronie liści lub w szczelinach gleby. U P. nemorum larwy zwykle żerują wewnątrz blaszki liściowej, tworząc wąskie, kręte lub nieregularnie poszerzające się miny. Same otworki nie pozwalają jednak odróżnić tego gatunku od innych pchełek.

Źródłem zasiedlenia są głównie przezimowane dorosłe chrząszcze oraz osobniki rozwijające się na dzikich i uprawnych kapustowatych. Wiosną przemieszczają się skokiem i krótkim lotem z miedz, nieużytków, żywopłotów, ściółki oraz zachwaszczonych obrzeży na świeżo wschodzące rośliny.

Ryzyko zwiększają chwasty i samosiewy, takie jak gorczyce, rzodkiew świrzepa czy tobołki polne, a także sąsiedztwo ubiegłorocznych resztek kapustnych. Ciepła, sucha i słoneczna pogoda sprzyja aktywności chrząszczy. Najbardziej narażone są rzadkie lub opóźnione siewki, które długo pozostają w fazie kilku liści.

Dorosłe chrząszcze zimują w ściółce, trawie, pod liśćmi, korą lub w innych osłoniętych miejscach. Wiosną opuszczają kryjówki i zasiedlają młode rośliny kapustowate. Największe szkody powstają zwykle w początkowych fazach wzrostu, gdy niewielka liczba chrząszczy może usunąć znaczną część powierzchni liści.

Samice składają jaja na roślinach żywicielskich lub w ich pobliżu. Larwy rozwijają się głównie w liściach, gdzie drążą miny; następnie opuszczają liść i przepoczwarzają się w glebie lub w osłoniętym podłożu. W Polsce gatunek ma zasadniczo jedno pokolenie w roku, lecz termin aktywności zależy od temperatury, szerokości geograficznej i dostępności żywicieli. Nowe chrząszcze pojawiają się latem, żerują, a następnie szukają miejsc zimowania.

Przy lekkim żerowaniu zdrowe, starsze rośliny zwykle mogą odrosnąć. Skup ochronę na zachowaniu stożka wzrostu i powierzchni liści młodych roślin. Uzupełniaj nawadnianie podczas suszy, lecz pamiętaj, że samo zraszanie nie jest pewną metodą zwalczania.

Jeśli uszkodzenia szybko narastają, siewki tracą znaczną część liści albo widoczne są liczne chrząszcze, połącz osłony, usuwanie chwastów żywicielskich, szybkie odchwaszczanie i częste kontrole. Przy nietypowym wyglądzie owada lub podejrzeniu innego gatunku pobierz wyraźne zdjęcia z góry i z boku albo okaz do oznaczenia przed decyzją o zabiegu.

W produkcji towarowej decyzję o ewentualnym zabiegu podejmuj na podstawie aktualnego monitoringu, progu zagrożenia właściwego dla uprawy oraz aktualnego programu ochrony. Nie stosuj preparatów przeznaczonych dla gąsienic, miniarek muchówek ani innych szkodników bez sprawdzenia ich rejestracji dla konkretnego problemu.

• Bezpośrednio po siewie lub sadzeniu osłaniaj młode rośliny szczelną siatką przeciw owadom albo włókniną, dociskając brzegi do podłoża. Osłonę zdejmuj tylko na czas koniecznych zabiegów pielęgnacyjnych i kontroli.
• Na małych zagonach regularnie odkurzaj chrząszcze ręcznym odkurzaczem lub strząsaj je na jasny materiał i usuwaj. Metoda wymaga częstego powtarzania.
• Usuwaj silnie zasiedlone resztki roślin i liście z minami, a po zbiorze likwiduj pozostałości kapustowatych, które mogą podtrzymywać populację.
• Można zastosować pas roślin pułapkowych, na przykład wcześniej wysianej rzodkiewki lub gorczycy, ale taki pas trzeba regularnie kontrolować i usuwać wraz ze szkodnikami, aby nie stał się źródłem dalszego zasiedlenia.
• Wspieraj ptaki, biegaczowate i pasożytnicze błonkówki przez ograniczenie szerokiego, rutynowego stosowania nieselektywnych insektycydów.

• Stosuj płodozmian i nie zakładaj kolejnych młodych zagonów kapustnych bezpośrednio obok silnie zasiedlonych roślin lub nieusuniętych resztek po poprzedniej uprawie.
• Osłaniaj siewki i rozsady od razu po siewie lub sadzeniu. Szczelna osłona jest najskuteczniejsza, zanim chrząszcze dotrą do roślin.
• Zwalczaj samosiewy i chwasty kapustowate w bezpośrednim sąsiedztwie, szczególnie na obrzeżach zagonów, ale zachowuj kwitnące rośliny poza strefą uprawy, jeśli nie są źródłem zasiedlenia.
• Zapewnij równomierne podlewanie, dobre przygotowanie gleby i umiarkowane nawożenie, aby rośliny szybko przeszły przez wrażliwą fazę. Unikaj nadmiaru azotu powodującego miękki, nadmiernie soczysty wzrost.
• Kontroluj uprawę kilka razy w tygodniu w ciepłą wiosnę. Oceniaj liczbę chrząszczy oraz procent uszkodzonej powierzchni liści, a nie tylko pojedyncze otworki.

• Phyllotreta nemorum jest jednym z gatunków pchełek, których larwy minują liście; u wielu innych pchełek larwy żerują głównie na korzeniach.
• Naturalny zakres żywicieli obejmuje wiele dzikich i uprawnych kapustowatych, ale przydatność poszczególnych gatunków i odmian może się różnić.
• Rzodkiew, rzepa i niektóre gorczyce należą do częściej wykorzystywanych żywicieli larw, natomiast rośliny o silnych barierach chemicznych lub woskowej powierzchni liści mogą być zasiedlane słabiej.
• W Polsce pchełka smużkowana jest często spotykana razem z innymi gatunkami Phyllotreta, dlatego doboru metod ochrony nie należy opierać wyłącznie na nazwie gatunkowej.