Żółta mozaika fasoli
Choroba

Żółta mozaika fasoli

Bean yellow mosaic virus
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Żółta mozaika fasoli

Żółta mozaika fasoli jest chorobą wirusową wywoływaną przez Bean yellow mosaic virus (BYMV). Na liściach pojawia się kontrastowa żółtozielona mozaika, często z pofałdowaniem, zwijaniem i deformacją blaszek. Wczesne porażenie może ograniczyć wzrost, kwitnienie, zawiązywanie strąków i plon. Wirus przenoszą głównie mszyce, dlatego chorych roślin nie da się wyleczyć - trzeba szybko ograniczyć źródła infekcji.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyNajwyraźniej porażane są liście, młode przyrosty i wierzchołki wzrostu; pośrednio ograniczeniu mogą ulec wzrost pędów, kwitnienie, zawiązywanie strąków oraz liczba nasion.
Korzystne warunkiRyzyko rośnie w ciepłym sezonie wegetacyjnym, podczas nalotów uskrzydlonych mszyc oraz przy sąsiedztwie porażonej koniczyny, lucerny, wyki, chwastów bobowatych, samosiewów fasoli lub mieczyków. Podatne odmiany i wczesne zakażenie sprzyjają większym stratom.
Poradnik roślinny

Przegląd

Najbardziej typowym objawem jest nieregularna, kontrastowa mozaika jasnożółtych i zielonych fragmentów liścia. Nasilenie zależy od odmiany fasoli, szczepu wirusa, wieku rośliny w chwili zakażenia i warunków wzrostu.

Wczesne porażenie zwykle powoduje silniejsze zahamowanie wzrostu, opóźnienie rozwoju, słabsze kwitnienie, opadanie kwiatów oraz mniejszą liczbę i wielkość strąków. Sama żółta barwa liści nie wystarcza do rozpoznania BYMV.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • jasnożółta, żółtozielona lub nieregularna mozaika i plamistość blaszek liściowych;
  • pofałdowanie, pomarszczenie, sztywność, podwijanie lub zwijanie liści;
  • zwężone, karłowate albo zdeformowane młode liście;
  • krótsze międzywęźla, skupiony pokrój i zahamowanie wzrostu;
  • opadanie kwiatów oraz ograniczone zawiązywanie strąków i nasion;
  • objawy na strąkach bywają słabo widoczne, mimo że plon jest mniejszy.

Podobny wygląd mogą powodować Bean common mosaic virus, Cucumber mosaic virus, inne wirusy, niedobory składników, żerowanie szkodników oraz znoszenie herbicydów. Żółtozielona mozaika połączona z deformacją liści i obecnością pobliskich bobowatych lub mieczyków zwiększa podejrzenie BYMV, ale nie jest dowodem.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Głównym sposobem szerzenia jest nieprzetrwalnikowe przenoszenie przez mszyce. Wirus może być przenoszony podczas krótkich próbnych nakłuć, zanim owad zostanie skutecznie ograniczony przez środek owadobójczy.

Źródłem inokulum są przede wszystkim porażone rośliny bobowate: koniczyny, lucerna, wyka, groch, samosiewy fasoli i chwasty, a także niektóre rośliny ozdobne, zwłaszcza mieczyki. Mechaniczne przenoszenie przez ręce lub narzędzia jest możliwe przy kontakcie z sokiem roślinnym, lecz w warunkach polowych najważniejszą drogą pozostają mszyce.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Wirus może przetrwać między uprawami w porażonych wieloletnich bobowatych, samosiewach, chwastach i roślinach ozdobnych. Mszyce, między innymi mszyca grochowa (Acyrthosiphon pisum), mszyca brzoskwiniowa (Myzus persicae) i mszyca burakowa (Aphis fabae), pobierają wirusa podczas krótkiego nakłucia porażonej rośliny i mogą przenieść go na fasolę podczas kolejnego żerowania.

Po wniknięciu BYMV rozprzestrzenia się układowo w tkankach rośliny. Widoczne objawy mogą pojawić się po kilku dniach do około dwóch tygodni, lecz termin ten zmienia się zależnie od temperatury, odmiany, szczepu wirusa i wieku rośliny. BYMV nie jest zwykle przenoszony z nasionami fasoli zwykłej, ale transmisja nasienna została opisana lub podejrzewana u niektórych innych żywicieli.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Nie ma zabiegu, który wyleczy zakażoną fasolę. Rośliny z silnymi objawami są zwykle mało produktywne; należy je wyrwać, zamknąć w worku i usunąć z uprawy, a nie kompostować.

Po usunięciu chorych roślin trzeba ograniczyć pobliskie samosiewy fasoli, chwasty i inne bobowate mogące podtrzymywać wirusa. Przy silnym podejrzeniu, zwłaszcza w przypadku materiału nasiennego lub cennej kolekcji, warto przekazać próbkę do laboratorium diagnostyki roślinnej na test ELISA albo RT-PCR. Nie należy kwalifikować nasion do dalszego rozmnażania wyłącznie na podstawie wyglądu roślin.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Nie ma organicznego środka usuwającego BYMV z zakażonej rośliny. W małej uprawie należy:

  • regularnie oglądać fasolę od wschodów do kwitnienia;
  • natychmiast wyrywać rośliny z wyraźną mozaiką i deformacją, wkładać je do worka i usuwać poza kompostem;
  • dezynfekować ręce i narzędzia po kontakcie z podejrzanymi roślinami;
  • usuwać samosiewy fasoli oraz chwasty i wolontariuszowe bobowate w pobliżu zagonu;
  • ograniczać siedliska mszyc, ale nie traktować oprysków owadobójczych jako pewnej ochrony przed infekcją;
  • stosować zdrowe nasiona i materiał rozmnożeniowy oraz, jeśli są dostępne, odmiany o potwierdzonej odporności lub tolerancji;
  • rozważyć ściółkę odblaskową w małych uprawach, aby opóźnić nalot mszyc.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Wybierać odmiany fasoli z udokumentowaną odpornością lub tolerancją na BYMV, jeśli są dostępne dla danej uprawy.
  • Używać kwalifikowanego, zdrowego nasienia i sprawdzonego materiału rozmnożeniowego roślin ozdobnych.
  • Nie zakładać fasoli bezpośrednio przy lucernie, koniczynie, wyce, innych bobowatych lub mieczykach, szczególnie w plantacjach nasiennych.
  • Usuwać samosiewy, chwasty szerokolistne i porażone rośliny żywicielskie przed oraz w trakcie sezonu.
  • Kontrolować rośliny co najmniej raz w tygodniu od wschodów do kwitnienia i szybko usuwać podejrzane egzemplarze.
  • Nie przesadzać, nie ciąć i nie zbierać roślin mokrych; ogranicza to przenoszenie sokiem roślinnym.
  • W małych ogrodach stosować ściółkę odblaskową i utrzymywać dobry wigor roślin przez właściwe podlewanie oraz nawożenie oparte na analizie gleby.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • BYMV jest wirusem z rodzaju Potyvirus; jego aktualna nazwa taksonomiczna bywa zapisywana jako Potyvirus phaseoluteum.
  • Wirus ma szeroki zakres żywicieli, obejmujący między innymi fasolę, groch, lucernę, koniczyny, wykę, łubiny i mieczyki.
  • Mieczyki mogą być zakażone bez wyraźnych objawów, dlatego materiał rozmnożeniowy bez potwierdzonego zdrowotnego pochodzenia może stanowić źródło infekcji.
  • Szybkie usuwanie chorych roślin jest ważniejsze niż próby „leczenia” wirusa opryskiem.
  • Odróżnienie BYMV od innych wirusów fasoli na podstawie samego wyglądu liści jest niewiarygodne.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie istnieje zabieg chemiczny, który wyleczy roślinę zakażoną BYMV. Opryski przeciw mszycom zwykle nie zapobiegają skutecznie pierwszemu zakażeniu, ponieważ transmisja nieprzetrwalnikowa może nastąpić podczas bardzo krótkiego żerowania. Środki ochrony roślin stosować wyłącznie wtedy, gdy dany produkt jest aktualnie legalnie dopuszczony w Polsce do określonej uprawy i problemu; zawsze przestrzegać aktualnej etykiety, dawek, terminów i wymagań dotyczących bezpieczeństwa.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

15 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.