
Czekoladowa plamistość bobiku
Botrytis fabaeKrótkie przedstawienie: Czekoladowa plamistość bobiku
Czekoladowa plamistość bobiku to choroba grzybowa związana przede wszystkim z Botrytis fabae. Na początku pojawiają się drobne czerwono-brązowe plamy na liściach, łodygach, kwiatach lub strąkach. W chłodnej, deszczowej i wilgotnej pogodzie zmiany szybko się powiększają i zlewają, prowadząc do opadania liści, utraty kwiatów oraz słabego rozwoju strąków. Podobne objawy mogą powodować inne gatunki Botrytis.
Typowe warunki
Przegląd
Czekoladowa plamistość bobiku poraża przede wszystkim bobik (Vicia faba) i może wystąpić zarówno na plantacjach polowych, jak i w przydomowych uprawach bobu. Patogen rozwija się na liściach, łodygach, kwiatach i strąkach. W początkowej fazie widoczne są drobne, czerwono-brązowe plamki, natomiast podczas długotrwałej wilgotnej pogody zmiany ciemnieją, powiększają się i zlewają.
Silne porażenie może powodować rozległe zasychanie liści, opadanie kwiatów, słabe zawiązywanie strąków, uszkodzenie strąków i przedwczesne zamieranie roślin. W praktyce polowej objawy należy traktować jako chorobę z grupy Botrytis, ponieważ bez badań laboratoryjnych nie zawsze można odróżnić B. fabae od B. cinerea lub innych podobnych sprawców.
Objawy i rozpoznawanie
Pierwszym objawem są liczne, drobne, okrągłe lub wydłużone plamy w kolorze czerwono-brązowym, brunatnym albo czekoladowym. W miarę rozwoju choroby plamy mogą uzyskiwać jaśniejszy środek, ciemniejszą obwódkę lub strefowanie, a następnie zlewać się w nieregularne obszary nekrozy.
- Liście żółkną, zasychają i przedwcześnie opadają.
- Na łodygach powstają brunatne do czarnych nekrozy, które mogą osłabiać pędy.
- Porażone kwiaty brunatnieją, zasychają lub opadają, ograniczając liczbę strąków.
- Na strąkach mogą występować ciemne plamy, pękanie i przebarwienie nasion.
- Na długo wilgotnych, martwych tkankach może pojawić się szary nalot zarodnikującej grzybni, lecz jego brak nie wyklucza choroby.
Podobne plamy powodują między innymi askochytoza bobiku, szara pleśń wywołana innymi gatunkami Botrytis, uszkodzenia przymrozkowe i niektóre plamistości bakteryjne. Przy silnych objawach lub potrzebie identyfikacji gatunku wskazana jest analiza laboratoryjna.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są zarodniki powstające na porażonych tkankach, resztkach pożniwnych, samosiewach i prawdopodobnie części zakażonego materiału siewnego. Rozprzestrzenianiu sprzyjają deszcz, wiatr z kroplami wody, podlewanie z góry, ocieranie się roślin oraz prace wykonywane w mokrym łanie.
Ryzyko rośnie przy zwartej obsadzie, bujnym i nadmiernie nawożonym azotem ulistnieniu, częstych opadach, zachmurzeniu, słabym przewiewie i długim zaleganiu rosy. Uszkodzenia po przymrozkach, gradzie i żerowaniu owadów tworzą miejsca łatwiejszej infekcji.
Cykl życia i przetrwanie
Grzyb może przetrwać między sezonami w porażonych resztkach bobiku, na samosiewach i w postaci odpornych struktur przetrwalnikowych, takich jak sklerocja. Znaczenie zakażonego materiału siewnego może zależeć od źródła nasion i warunków produkcji.
Po ponownym pojawieniu się wilgoci patogen wytwarza zarodniki, które są przenoszone przez rozpryskującą się wodę, deszcz, wiatr i kontakt między stykającymi się roślinami. Długie zwilżenie liści oraz wysoka wilgotność względna sprzyjają kiełkowaniu zarodników. W ciągu kilku dni na świeżych zmianach może powstać kolejne źródło zarodników, dlatego choroba szybko rozprzestrzenia się w zwartym, długo mokrym łanie.
Grzyb łatwo zasiedla także starzejące się kwiaty, tkanki uszkodzone przez grad, przymrozek lub owady oraz zamierające części roślin. Udział innych gatunków Botrytis sprawia, że dokładny przebieg cyklu może różnić się między stanowiskami.
Zwalczanie i ochrona
Najpierw sprawdź, czy plamy nie są skutkiem przymrozku, askochytozy, rdzy, uszkodzeń mechanicznych lub innego gatunku Botrytis. Na małej powierzchni usuń najbardziej porażone liście i części roślin, a odpady wynieś z uprawy zamiast kompostować ich na zimno.
Ogranicz podlewanie z góry, popraw przewiewność i unikaj dotykania roślin, gdy są mokre. Jeżeli objawy szybko się powiększają, obejmują kwiaty lub strąki albo pojawiają się na dużej plantacji, skonsultuj rozpoznanie z doradcą lub laboratorium fitopatologicznym.
W uprawie profesjonalnej decyzję o ochronie chemicznej podejmuje się na podstawie lustracji, fazy rozwojowej, prognozy pogody i ryzyka dalszego zwilżenia. Zabieg wykonany dopiero po rozległym zniszczeniu liści może mieć ograniczoną wartość. Każdy środek musi być aktualnie dopuszczony w Polsce do danej uprawy i zastosowania.
Łagodna i biologiczna ochrona
W uprawie amatorskiej i ekologicznej podstawą jest ograniczanie wilgoci oraz higiena stanowiska:
- zapewnij większy odstęp między roślinami i usuwaj chwasty, aby liście szybciej obsychały;
- podlewaj bez moczenia liści, najlepiej przy podstawie roślin, a podlewanie z góry wykonuj tylko rano;
- regularnie wycinaj pojedyncze, silnie porażone liście i kwiatostany, nie pracując przy mokrych roślinach;
- po zbiorze usuń lub dokładnie przyoruj porażone resztki oraz likwiduj samosiewy bobiku i bobu;
- stosuj zdrowe, kwalifikowane nasiona i unikaj zakładania bobiku ponownie w tym samym miejscu przez kilka sezonów;
- nie przenoś narzędzi, odzieży ani resztek roślinnych z porażonej kwatery do zdrowej;
- preparaty mikrobiologiczne lub inne środki dopuszczone w rolnictwie ekologicznym stosuj wyłącznie zgodnie z aktualną polską etykietą i zakresem rejestracji.
Zapobieganie
W Polsce szczególnie ważne jest monitorowanie bobiku od fazy intensywnego wzrostu, przez kwitnienie i zawiązywanie strąków, zwłaszcza po chłodnych, deszczowych okresach typowych dla wiosny i początku lata.
- Wybieraj zdrowy materiał siewny oraz odmiany o możliwie wysokiej, lokalnie potwierdzonej tolerancji.
- Unikaj zbyt gęstego siewu i nadmiernego nawożenia azotem, które tworzą długo wilgotny, miękki łan.
- Zakładaj plantację na stanowisku przewiewnym i kontroluj zachwaszczenie.
- Stosuj nawadnianie kroplowe lub podlewaj rano, tak aby liście wyschły przed nocą.
- Usuwaj samosiewy bobiku i bobu oraz szybko zagospodaruj porażone resztki po zbiorze.
- Wprowadź zmianowanie i, po silnym wystąpieniu choroby, unikaj uprawy bobiku na tym samym stanowisku przez kilka sezonów.
- W produkcji towarowej łącz lustrację plantacji z obserwacją opadów i długości zwilżenia liści; ewentualne zabiegi wykonuj zapobiegawczo lub na początku rozwoju choroby, ale wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą zarejestrowanego środka.
Ciekawostki
- Nazwa choroby odnosi się do wyglądu brunatnych, „czekoladowych” plam, a nie do barwy zarodnikowania.
- Botrytis fabae jest silnie związany z bobikiem, ale podobne objawy mogą wywoływać inne gatunki tego rodzaju.
- W warunkach sprzyjających chorobie problem często zaczyna się od dolnych, wolniej wysychających partii łanu.
- Największe znaczenie epidemiologiczne ma nie sama obecność pojedynczych plam, lecz ich szybkie zlewanie się podczas kolejnych okresów deszczowej pogody.
- Wczesne ograniczanie wilgotności i źródeł inokulum jest zwykle skuteczniejsze niż próba ratowania silnie zniszczonej rośliny.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie prawnie dopuszczone do stosowania w bobiku i przeciwko danemu problemowi. Zawsze sprawdzaj bieżącą etykietę rejestracyjną, zakres upraw, termin stosowania, dawkę, liczbę zabiegów, okres karencji i wymagania dotyczące ochrony użytkownika. Nie wykonuj zabiegów rutynowo ani poza etykietą; preferuj integrowaną ochronę roślin i ograniczaj ryzyko odporności przez rotację mechanizmów działania.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.




