
Biała zgnilizna winorośli
Coniella diplodiellaKrótkie przedstawienie: Biała zgnilizna winorośli
Biała zgnilizna winorośli, powodowana przez Coniella diplodiella, najczęściej niszczy dojrzewające jagody i całe grona po gradzie, pękaniu skórki, żerowaniu os lub podczas długotrwałej wilgotnej pogody. Jagody brunatnieją, miękną, marszczą się i pokrywają jasnymi piknidiami. Ponieważ podobne objawy wywołują także inne zgnilizny, pewne oznaczenie gatunku może wymagać badania laboratoryjnego.
Typowe warunki
Przegląd
Choroba dotyczy przede wszystkim jagód i gron winorośli (Vitis vinifera), ale może również porażać szypułki, osie gron, liście, zielone latorośle i starsze części pędów. Objawy często pojawiają się od zawiązywania owoców do zbioru, szczególnie w okresie dojrzewania.
Uszkodzenia po gradzie są typowym czynnikiem ryzyka, lecz grad nie jest konieczny do rozwoju infekcji. Wrotami zakażenia mogą być także mikropęknięcia, żerowanie os i ptaków, uszkodzenia owadzie oraz otarcia. Podobne objawy powodują m.in. szara pleśń, czarna zgnilizna, kwaśna zgnilizna, Phomopsis i inne gatunki rodzaju Coniella, dlatego identyfikacja wyłącznie na podstawie wyglądu nie zawsze pozwala potwierdzić gatunek.
Objawy i rozpoznawanie
- Na jagodach powstają wodniste, żółtawozielone lub jasnobrunatne plamy, które szybko się powiększają.
- Jagody miękną, zapadają się, marszczą i zasychają; część odpada, a część pozostaje na gronie jako zmumifikowane owoce.
- Na powierzchni porażonych jagód rozwijają się liczne drobne piknidia. Mogą wyglądać jak brunatne, fioletowawe, szare lub jasnoszare punkciki; białawy odcień wiąże się także z oddzielaniem się skórki.
- Porażenie szypułek i osi grona może powodować więdnięcie oraz częściowe albo całkowite zasychanie grona.
- Na zielonych latoroślach pojawiają się wydłużone, zagłębione, brunatne plamy lub rakowate nekrozy, często w pobliżu węzłów. Objawy liściowe są rzadsze i zwykle mają postać nieregularnych brunatnych plam.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone pędy, osie gron i pozostawione na krzewach lub ziemi zmumifikowane jagody. Podczas deszczu piknidia uwalniają zarodniki, które są rozpryskiwane na sąsiednie tkanki.
Ryzyko rośnie po gradzie, pękaniu jagód, żerowaniu os i ptaków, uszkodzeniach owadzich oraz innych ranach. Sprzyjają mu także gęste, wolno schnące korony, częste letnie opady, zraszanie nadkoronowe i grona położone blisko skażonej gleby lub resztek roślinnych.
Cykl życia i przetrwanie
Grzyb przetrzymuje niekorzystny okres w porażonych pędach, osiach gron i zmumifikowanych jagodach, gdzie tworzą się piknidia lub pozostaje grzybnia. Po zwilżeniu piknidia uwalniają zarodniki konidialne. Deszcz i zraszanie nadkoronowe przenoszą je na jagody, grona, liście i młode pędy.
Zarodniki kiełkują na mokrej powierzchni. Zakażenie ułatwiają rany, pęknięcia skórki, uszkodzenia po gradzie oraz miejsca przy szypułce i osi grona, choć w sprzyjających warunkach możliwe jest także zakażenie tkanek nieuszkodzonych. Po kilku dniach mogą pojawić się pierwsze zmiany, a na obumarłych tkankach powstają nowe piknidia, które zwiększają ilość inokulum w sezonie.
Zwalczanie i ochrona
Przy pojedynczych ogniskach wytnij i usuń silnie porażone grona oraz, jeśli to możliwe, chore fragmenty pędów. Materiał należy zebrać i zabezpieczyć przed deszczem, aby nie rozprzestrzeniać zarodników. Natychmiast popraw przewiewność korony i wyeliminuj zraszanie nadkoronowe.
Przed wyborem ochrony chemicznej potwierdź, że objawy nie są skutkiem czarnej zgnilizny, szarej pleśni, kwaśnej zgnilizny lub innego patogena. Zabiegi zapobiegawcze mają większe znaczenie niż próba leczenia silnie zniszczonych jagód; po infekcji uszkodzone owoce zwykle nie odzyskują jakości. W razie dużego nasilenia skonsultuj próbkę z doradcą lub laboratorium fitopatologicznym.
Łagodna i biologiczna ochrona
Najważniejszym elementem ochrony jest higiena uprawy i ograniczenie wilgotności w strefie gron:
- regularnie usuwaj porażone grona, mumie jagód oraz chore fragmenty pędów;
- usunięty materiał wynoś poza winnicę i zagospodaruj tak, aby nie pozostawał pod krzewami ani nie był zwilżany przez deszcz;
- po gradzie lub silnym uszkodzeniu jagód wykonuj częste lustracje, szczególnie po ciepłych opadach;
- stosuj cięcie, podwiązywanie, selekcję latorośli i umiarkowane usuwanie liści w strefie gron, aby poprawić przewiew;
- preferuj nawadnianie kroplowe zamiast zraszania nadkoronowego;
- ograniczaj uszkodzenia powodowane przez osy, ptaki i owady, wykorzystując siatki, zabezpieczenia gron oraz działania higieniczne odpowiednie dla winnicy;
- unikaj nadmiernego nawożenia azotem i zbyt silnego wzrostu, które wydłużają czas wysychania korony.
Zapobieganie
Przed sezonem i po zbiorach usuń mumie jagód, zaschnięte grona oraz porażone pędy. Nie pozostawiaj ich pod krzewami. Prowadź krzewy tak, aby strefa gron była przewiewna i szybko wysychała, lecz nie usuwaj liści nadmiernie, ponieważ może to zwiększać ryzyko oparzeń słonecznych.
Stosuj nawadnianie kroplowe, kontroluj uszkodzenia przez osy i ptaki, ograniczaj nadmierny wigor roślin oraz unikaj pracy w winnicy, gdy rośliny są mokre. Narzędzia warto czyścić przy przechodzeniu z porażonych kwater do zdrowych. Po gradobiciu zwiększ częstotliwość lustracji w kolejnych ciepłych i wilgotnych dniach.
Ciekawostki
- Choroba bywa nazywana chorobą gradową, ponieważ często gwałtownie nasila się po gradobiciu, ale może wystąpić także bez gradu.
- W starszej literaturze można spotkać nazwy Pilidiella diplodiella, Coniothyrium diplodiella oraz Phoma diplodiella.
- Białawy wygląd porażonych jagód nie oznacza typowej białej grzybni; często wynika z oddzielania się i złuszczania skórki wokół dojrzewających owocników.
- W Polsce choroba ma największe znaczenie w ciepłych, wilgotnych sezonach oraz w stanowiskach, gdzie grona długo pozostają mokre.
- Do potwierdzenia C. diplodiella może być potrzebna analiza mikroskopowa lub molekularna, ponieważ inne gatunki Coniella i patogeny zgnilizn dają podobny obraz.
Stosować wyłącznie środki ochrony roślin legalnie dopuszczone w Polsce do konkretnej uprawy i zwalczania danego problemu. Zawsze sprawdzać aktualną etykietę, zakres rejestracji, terminy stosowania, liczbę zabiegów, okres karencji i wymagane środki ochrony osobistej. Nie opierać programu ochrony wyłącznie na zaleceniach z innych krajów ani na preparatach przeznaczonych do innych chorób.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.

