Niedobór magnezu

Niedobór magnezu nie jest chorobą zakaźną, lecz zaburzeniem odżywiania roślin. Najczęściej ujawnia się na starszych, dolnych liściach jako żółknięcie przestrzeni między zielonymi nerwami. Przyczyną może być uboga lub kwaśna, piaszczysta gleba, wymywanie magnezu, nadmiar potasu, niewłaściwy odczyn podłoża albo słabe korzenie. Przed nawożeniem zaleca się analizę gleby lub tkanek.

Magnez jest makroskładnikiem niezbędnym do budowy chlorofilu, fotosyntezy oraz prawidłowego przebiegu wielu procesów enzymatycznych i przemieszczania cukrów. W Polsce problem częściej występuje na lekkich, kwaśnych i podatnych na wymywanie glebach, a także w intensywnie nawożonych uprawach warzywnych, sadowniczych, ozdobnych i pod osłonami.

Żółte liście nie oznaczają automatycznie niedoboru magnezu. Podobny wygląd mogą powodować niedobór żelaza, azotu lub potasu, choroby korzeni, susza, zalanie, zasolenie podłoża, uszkodzenia herbicydowe i naturalne starzenie liści. Magnez zwykle odróżnia się tym, że objawy zaczynają się na starszych liściach, podczas gdy niedobór żelaza najczęściej dotyka młode liście.

Początkowo starsze, dolne liście bledną między nerwami, podczas gdy nerwy pozostają wyraźnie zielone. Żółknięcie może zaczynać się przy brzegach lub wierzchołku liścia i stopniowo przesuwać się do jego środka. U pomidora często widoczne jest na dolnych liściach podczas intensywnego owocowania, a u kukurydzy może tworzyć podłużne pasy.

W miarę nasilania się problemu pojawiają się brązowe, nekrotyczne punkty lub plamy, zwijanie brzegów, kruchość liści, przedwczesne opadanie i ograniczenie wzrostu. W niektórych gatunkach tkanki mogą przybierać odcień czerwonawy lub purpurowy. Objawy bywają placowe, gdy gleba, nawożenie, wilgotność albo system korzeniowy są nierównomierne.

To zaburzenie nie rozprzestrzenia się zakaźnie. Jest związane z warunkami stanowiska i prowadzeniem uprawy: niską zasobnością w magnez, kwaśnym lub piaszczystym podłożem, wymywaniem, nadmiarem potasu, nieodpowiednim pH, wodą ubogą w magnez, zasoleniem, suszą, zalaniem, zagęszczeniem gleby albo uszkodzeniem korzeni.

Równomierne objawy na całej grządce wskazują raczej na problem gleby, wody lub nawożenia. Nieregularne place sugerują zmienność podłoża, odpływ wody, nierównomierne rozłożenie nawozu lub lokalne uszkodzenia korzeni. Różne gatunki i odmiany mogą mieć odmienną wrażliwość.

Niedobór magnezu nie ma cyklu rozwojowego patogenu i nie przenosi się z rośliny na roślinę. Powstaje wtedy, gdy zapotrzebowanie rośliny przewyższa ilość magnezu dostępnego w strefie korzeniowej albo gdy korzenie nie mogą go skutecznie pobierać.

Magnez jest ruchliwy w roślinie, dlatego może być przemieszczany ze starszych liści do młodszych, intensywnie rosnących tkanek. Objawy mogą nasilać się podczas szybkiego wzrostu, silnego owocowania, suszy, zalania lub po zastosowaniu dużych ilości potasu. Martwe tkanki nie odzyskają zielonego koloru, ale prawidłowo skorygowane rośliny powinny wytwarzać zdrowsze nowe przyrosty.

Najpierw pobierz reprezentatywną próbkę gleby, a przy niejednoznacznych objawach także próbkę liści do analizy. Obejrzyj korzenie i sprawdź wilgotność, pH, zasolenie oraz ostatnie nawożenie. Dopiero po potwierdzeniu niedoboru dobierz źródło magnezu i dawkę do gatunku, podłoża oraz terminu uprawy.

Na kwaśnej glebie zwykle najbardziej racjonalne jest zastosowanie nawozu wapniowo-magnezowego zgodnie z zaleceniem analizy; poprawa odczynu nie działa natychmiast. Gdy pH jest prawidłowe, można rozważyć nawóz magnezowy o szybszej dostępności, np. siarczan magnezu, użyty zgodnie z etykietą. W uprawach rolniczych i ogrodniczych zabieg doglebowy powinien uwzględniać zapotrzebowanie rośliny oraz ryzyko wymywania.

Dokarmianie dolistne może czasowo wspomóc rośliny, ale nie zastępuje korekty gleby ani naprawy uszkodzonego systemu korzeniowego. Najpierw usuń przyczynę ograniczonego pobierania, a następnie obserwuj młode przyrosty. Uszkodzone liście nie zazielenieją się całkowicie, dlatego skuteczność ocenia się głównie po wyglądzie nowego wzrostu.

W uprawach ekologicznych i przydomowych najważniejsze jest uregulowanie warunków glebowych, a nie doraźne „leczenie” każdego żółtego liścia. Po potwierdzeniu niskiej zasobności magnezu można zastosować dopuszczony do danego systemu nawożenia nawóz magnezowy, np. odpowiedni nawóz wapniowo-magnezowy na glebie kwaśnej albo siarczan magnezu, zawsze według etykiety i wyniku analizy.

• Wprowadzaj do gleby dojrzałą materię organiczną, aby poprawić strukturę, retencję wody i rozwój korzeni.
• Nie zwiększaj bez potrzeby dawek potasu ani wapnia; nawożenie powinno wynikać z analizy gleby.
• Utrzymuj równomierną wilgotność, dobry drenaż i niezagęszczoną strefę korzeniową.
• Usuwaj silnie zniszczone liście tylko wtedy, gdy obumarła tkanka sprzyja wtórnym problemom; zdrowe liście pozostawiaj dla fotosyntezy.

Wykonuj analizę gleby przed założeniem uprawy i okresowo w intensywnie użytkowanych grządkach, tunelach oraz pojemnikach. W Polsce interpretuj wynik według metody i kategorii przewidzianej dla konkretnej uprawy; nie stosuj jednej stałej dawki magnezu do wszystkich stanowisk.

• Na kwaśnej glebie z potwierdzonym niedoborem rozważ nawóz wapniowo-magnezowy, zwłaszcza dolomit, zamiast wapna pozbawionego magnezu.
• Kontroluj ilość potasu dostarczanego z nawozami mineralnymi, obornikiem, kompostem i wodą do fertygacji.
• Zapewnij odpływ nadmiaru wody, podlewanie bez dużych wahań wilgotności i ochronę korzeni przed zagęszczeniem.
• W uprawach pod osłonami uwzględniaj skład wody oraz nawozów wieloskładnikowych w bilansie całego sezonu.
• Nie nawoź dolistnie „na wszelki wypadek”; wykonuj taki zabieg tylko wtedy, gdy jest uzasadniony dla gatunku i zgodny z etykietą nawozu.

• Magnez jest centralnym atomem cząsteczki chlorofilu, dlatego jego niedobór bezpośrednio ogranicza wydajność fotosyntezy.
• Wzór żółknięcia między nerwami może przypominać niedobór żelaza, ale kolejność pojawiania się objawów jest ważną wskazówką: magnez zwykle dotyczy starszych liści, a żelazo młodych.
• Dolomit dostarcza jednocześnie wapnia i magnezu oraz podnosi odczyn gleby, dlatego nie powinien być automatycznie zastępowany wapnem węglanowym bez magnezu.
• Nadmiar potasu może ograniczać pobieranie magnezu nawet wtedy, gdy pewna ilość magnezu znajduje się w glebie.