Golovinomyces orontii – mączniak prawdziwy

Golovinomyces orontii jest obligatoryjnym pasożytem wywołującym mączniaka prawdziwego, często rozpoznawanego na ogórku, dyni, cukinii i innych dyniowatych. Na liściach pojawia się biały, mączysty nalot, który może ograniczać fotosyntezę i obniżać plon. Sam wygląd objawów nie wystarcza jednak do pewnego odróżnienia tego gatunku od innych mączniaków.

Golovinomyces orontii należy do mączniakowców z rodziny Erysiphaceae. Grzybnia rozwija się głównie powierzchniowo na żywej tkance, a do komórek gospodarza wprowadza ssawki pobierające substancje odżywcze. Na porażonych organach powstają białe do szarawych, mączyste kolonie.

W Polsce podobny mączniak prawdziwy występuje na wielu roślinach, a na dyniowatych rozpoznanie gatunku wymaga ostrożności, ponieważ identyczny obraz mogą powodować Podosphaera xanthii i inne blisko spokrewnione linie. Pewna identyfikacja może wymagać cech mikroskopowych, informacji o żywicielu, a czasem badań molekularnych.

Pierwszym objawem są niewielkie, białe lub szarawe plamy przypominające mąkę. Mogą pojawiać się na górnej albo dolnej stronie liścia, następnie powiększać się i zlewać, pokrywając znaczną część blaszki.

• liście bledną, żółkną, zwijają się i przedwcześnie zasychają;
• młode liście i pędy mogą być zahamowane, zdeformowane lub drobniejsze;
• silne porażenie zmniejsza powierzchnię asymilacyjną, wigor i plonowanie;
• u ogórka i melona sporadycznie może wystąpić nalot na owocach;
• biały nalot jest charakterystyczny dla mączniaka prawdziwego, ale nie pozwala samodzielnie oznaczyć gatunku.

Źródłem infekcji są przede wszystkim zarodniki konidialne unoszone przez powietrze. Choroba łatwo rozprzestrzenia się między blisko posadzonymi roślinami, gdy liście stykają się ze sobą. W szklarni znaczenie mają ruch powietrza, prace pielęgnacyjne, ręce, odzież, narzędzia i zakażone rozsady.

Ryzyko rośnie przy gęstej, bujnej roślinności, ograniczonym nasłonecznieniu i słabej wymianie powietrza. Nie należy zakładać, że mączniak znaleziony na różnych gatunkach w mieszanej uprawie należy do tego samego gatunku; zakres żywicieli może różnić się między liniami patogena.

Grzyb jest obligatoryjnym pasożytem i rozwija się wyłącznie na żywych tkankach. Zarodniki konidialne powstają na powierzchni białych kolonii i są przenoszone przede wszystkim przez prądy powietrza, dotykające się liście, pracowników oraz narzędzia.

W sprzyjających warunkach w sezonie tworzą się kolejne pokolenia konidiów, dzięki czemu choroba szybko przechodzi z pojedynczych ognisk na sąsiednie rośliny. U części żywicieli mogą powstawać ciemne otocznie, czyli owocniki płciowe zdolne do przetrwania niekorzystnych warunków. Znaczenie tej formy przeżywania zależy od żywiciela, klimatu i konkretnej linii patogena; na wielu stanowiskach obserwuje się głównie fazę bezpłciową.

Najpierw potwierdź, że nalot rzeczywiście odpowiada mączniakowi prawdziwemu. Podobnie mogą wyglądać pozostałości oprysków, uszkodzenia fitotoksyczne lub inne choroby; mączniaka rzekomego zwykle nie należy utożsamiać z białym nalotem powierzchniowym.

Przy małym nasileniu usuń porażone części, popraw przewiew i ogranicz dalsze zagęszczanie roślin. Jeżeli choroba szybko postępuje lub dotyczy produkcji towarowej, zabiegi ochronne powinny być rozpoczęte zgodnie z aktualnym programem dla danej uprawy, zanim kolonie pokryją dużą część liści. Rotuj dopuszczone mechanizmy działania i nie stosuj preparatów poza zakresem etykiety. Silnie porażonych roślin zwykle nie da się skutecznie „wyleczyć” z już zniszczonych liści; celem jest ochrona nowego przyrostu i ograniczenie zarodnikowania.

Metody niechemiczne najlepiej działają przy pierwszych, nielicznych ogniskach:

• usuń pojedyncze silnie porażone liście lub całe rośliny, nie strząsając nalotu na zdrowe okazy;
• zapewnij zalecane odstępy, pełne światło i przewiew; w szklarni regularnie wietrz, unikając jednocześnie silnego stresu suszy;
• ogranicz nadmierne nawożenie azotem, które tworzy miękką, silnie zagęszczoną masę liściową;
• po zbiorach usuń porażone resztki i nie przenoś ich do kompostu, jeśli kompost nie osiąga temperatury zapewniającej higienizację;
• można rozważyć preparaty biologiczne lub środki o prostym składzie, takie jak produkty na bazie wodorowęglanu potasu, siarki czy mikroorganizmów, ale tylko zgodnie z aktualną polską etykietą i przeznaczeniem do konkretnej uprawy;
• przed zastosowaniem domowych mieszanin wykonaj próbę na kilku liściach, ponieważ mogą powodować oparzenia.

Najważniejsza jest profilaktyka i cotygodniowy monitoring, szczególnie od lata do jesieni:

• kupuj zdrową rozsadę i oglądaj liście przed posadzeniem;
• wybieraj odmiany dyniowatych o podwyższonej odporności na mączniaka, pamiętając, że odporność może zależeć od gatunku patogena i rasy;
• zachowuj właściwą rozstawę i prowadź rośliny tak, aby liście szybko obsychały i nie tworzyły zwartej ściany;
• unikaj przenawożenia azotem i silnych wahań kondycji wodnej;
• co najmniej raz w tygodniu sprawdzaj starsze oraz dolne liście, zwłaszcza przy ciepłej i wilgotnej pogodzie;
• dezynfekuj sekatory, podpory i powierzchnie szklarniowe, a po kontakcie z chorymi roślinami umyj ręce;
• w uprawach pod osłonami szybko usuwaj porażone rośliny i resztki, aby ograniczyć źródło zarodników.

• Nazwa G. orontii ma złożoną historię taksonomiczną; w starszej literaturze często używano nazw Erysiphe cichoracearum lub Erysiphe orontii.
• Na dyniowatych mączniak prawdziwy może być wywoływany przez więcej niż jeden gatunek, dlatego sama fotografia objawów nie zawsze pozwala na poprawne oznaczenie.
• W przeciwieństwie do wielu patogenów plamistości liści, mączniaki prawdziwe zwykle nie wymagają długiego zwilżenia liścia do rozwoju.
• Kolonie są powierzchniowe, ale ssawki grzyba wnikają do żywych komórek epidermy.