Bakteryjne więdnięcie fasoli

Bakteryjne więdnięcie fasoli, powodowane przez bakterię Curtobacterium flaccumfaciens pv. flaccumfaciens, jest przede wszystkim chorobą nasienną i naczyniową fasoli zwyczajnej. Objawy nasilają się podczas upałów i niedoboru wody: liście więdną, pojawiają się nekrozy międzyżyłkowe, a rośliny mogą przedwcześnie zamierać. Przebarwione nasiona i podobieństwo do fuzarioz wymagają potwierdzenia laboratoryjnego.

Bakteryjne więdnięcie fasoli jest chorobą wywoływaną przez Gram-dodatnią, tlenową bakterię Curtobacterium flaccumfaciens pv. flaccumfaciens. Patogen rozwija się systemicznie w naczyniach ksylemu, dlatego objawy mogą obejmować całą roślinę, a nie tylko miejsce pierwotnego zakażenia.

Największe znaczenie ma w uprawie fasoli zwyczajnej (Phaseolus vulgaris), w tym fasoli suchej i szparagowej. W Polsce podejrzenie tej choroby powinno być traktowane poważnie również z uwagi na wymagania fitosanitarne dotyczące materiału siewnego. Sam wygląd rośliny nie wystarcza do pewnego rozpoznania, ponieważ więdnięcie może przypominać fuzariozy, zgnilizny korzeni oraz inne bakteriozy.

Pierwszym sygnałem bywa więdnięcie liści widoczne szczególnie w ciepłe, suche popołudnia lub przy stresie wodnym. Rośliny mogą częściowo odzyskiwać turgor wieczorem, a następnie ponownie więdnąć następnego dnia.

• żółknięcie i brązowienie tkanek między nerwami,
• nieregularne, często faliste nekrozy z żółtą obwódką,
• zasychanie brzegów liści, wiotkość i przedwczesne opadanie liści,
• postępujące więdnięcie łodyg i całych roślin,
• zamieranie młodych siewek lub powolne zamieranie starszych roślin,
• pomarszczone albo przebarwione nasiona; zależnie od odmiany mogą występować odcienie żółte, pomarańczowe, różowe lub fioletowe.

Objawy mogą różnić się w zależności od odmiany, szczepu bakterii, wieku rośliny i przebiegu pogody. Podejrzane rośliny warto pobrać wraz z nasionami i przekazać do laboratorium diagnostycznego.

Najważniejszym źródłem zakażenia jest nasiono zakażone wewnętrznie lub zanieczyszczone na powierzchni. W obrębie gospodarstwa bakteria może rozprzestrzeniać się z resztkami pożniwnymi, samosiewami fasoli, glebą na maszynach, wodą opadową i zraszającą oraz przez kontakt z mokrymi roślinami.

Grad, silne burze i inne uszkodzenia zwiększają ryzyko infekcji. Choroba częściej ujawnia się wtedy, gdy rośliny są jednocześnie narażone na wysoką temperaturę i niedobór wody, ponieważ rośnie zapotrzebowanie na sprawny transport ksylemowy.

Bakteria przetrwa między sezonami przede wszystkim w zakażonych nasionach, zaschniętych tkankach i resztkach pożniwnych, a także na samosiewach fasoli. Zakażone nasiono może dać początek chorej roślinie, po czym bakteria wnika i namnaża się w ksylemie.

Z porażonych tkanek bakterie mogą przedostawać się na powierzchnię roślin i rozprzestrzeniać z kroplami deszczu, wodą zraszającą, narzędziami, maszynami oraz podczas prac wykonywanych w mokrej plantacji. Wysoka temperatura i stres wodny nasilają ujawnianie się więdnięcia. Poziom przenoszenia przez nasiona zależy od żywiciela, odmiany i momentu zakażenia.

Roślin z objawami ogólnoustrojowymi nie da się zwykle skutecznie uratować zabiegiem po wystąpieniu więdnięcia. Pojedyncze chore rośliny należy ostrożnie usunąć wraz z możliwie dużą ilością resztek i nie wykorzystywać ich do pozyskania nasion.

Przy podejrzeniu choroby pobierz reprezentatywne, świeżo więdnące rośliny oraz nasiona do laboratorium diagnostycznego. Nie opieraj decyzji wyłącznie na objawie więdnięcia, ponieważ podobny obraz powodują patogeny korzeni, niedobór wody i inne bakteriozy. Po potwierdzeniu należy odizolować partię nasion, oczyścić sprzęt i zaplanować zmianowanie oraz higienę pożniwną.

Nie istnieje pewna, uniwersalna metoda biologicznego „wyleczenia” roślin już zasiedlonych przez bakterię. W uprawie amatorskiej i ekologicznej koncentruj się na ograniczaniu inokulum:

• siej wyłącznie zdrowy, certyfikowany lub przebadany materiał siewny,
• usuwaj silnie porażone rośliny i nie kompostuj ich w przydomowym kompostowniku,
• nie zbieraj nasion z plantacji z więdnięciem lub przebarwionymi nasionami,
• ograniczaj deszczowanie i pracę w mokrej roślinności,
• czyść narzędzia, obuwie i maszyny z gleby oraz resztek roślinnych,
• stosuj kilkuletnią przerwę w uprawie fasoli i wybieraj nieżywicielskie gatunki w zmianowaniu.

W Polsce podstawą profilaktyki jest zapobieganie wprowadzeniu bakterii z nasionami.

• Wybieraj materiał siewny z wiarygodnego źródła, najlepiej certyfikowany i przebadany pod kątem patogenów nasiennych.
• Nie przeznaczaj do siewu nasion z plantacji, na których występowało niewyjaśnione więdnięcie lub przebarwienia nasion.
• Stosuj zmianowanie; po potwierdzeniu choroby zachowaj co najmniej 2–3 lata bez fasoli, a w tym czasie uprawiaj rośliny niebędące żywicielami.
• Usuwaj samosiewy fasoli i zarządzaj porażonymi resztkami zgodnie z lokalnymi zasadami gospodarowania resztkami.
• Nie przemieszczaj słomy, gleby ani narzędzi z podejrzanej plantacji na zdrowe pola.
• Unikaj deszczowania, zwłaszcza w ciepłej pogodzie, i nie wykonuj zabiegów w mokrej roślinności.
• Jeśli są dostępne odpowiednie odmiany o podwyższonej tolerancji, dobieraj je do lokalnego typu fasoli i rynku.

• Gatunek ma historyczne synonimy związane z dawnym umieszczaniem bakterii w rodzaju Corynebacterium.
• Znane są warianty szczepów tworzące żółty, pomarańczowy, różowy lub fioletowy pigment; niektóre powodują zabarwienie okrywy nasiennej.
• Fasola zwyczajna jest uznawana za głównego żywiciela gospodarczego, lecz opisano także zakażenia kilku innych bobowatych.
• Choroba może mieć znaczenie handlowe i fitosanitarne, ponieważ główną drogą dalekiego transportu jest materiał siewny.