Phytophthora cactorum – fytoftoroza korzeni, korony, szyjki korzeniowej i owoców
Choroba

Phytophthora cactorum – fytoftoroza korzeni, korony, szyjki korzeniowej i owoców

Phytophthora cactorum
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Phytophthora cactorum – fytoftoroza korzeni, korony, szyjki korzeniowej i owoców

Phytophthora cactorum to glebowy lęgniowiec powodujący fytoftorozę korzeni, korony i szyjki korzeniowej, a u truskawek także skórzastą zgniliznę owoców. Patogen rozwija się szczególnie łatwo w podmokłej, ciężkiej lub źle zdrenowanej glebie. Więdnięcie nie jest objawem rozstrzygającym, dlatego przy ważnych nasadzeniach wskazane jest potwierdzenie laboratoryjne.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyKorzenie, korona, szyjka korzeniowa, dolna część pędu, miejsce szczepienia, pędy, liście i owoce; najbardziej przydatne diagnostycznie jest przebarwienie przekroju korony lub szyjki.
Korzystne warunkiPodmokła lub słabo przepuszczalna gleba, zastoiska wody, zwięzłe i zagęszczone podłoże, nadmierne nawadnianie, długotrwałe opady, mokre podłoża szkółkarskie, skażona woda powierzchniowa, podlewanie deszczowniane, rany i kontakt owoców z mokrą glebą.
Poradnik roślinny

Przegląd

Phytophthora cactorum rozwija się w glebie i tkankach roślin, a do infekcji najczęściej dochodzi wtedy, gdy korzenie lub nasada pędu pozostają długo wilgotne. U truskawek może wywoływać zgniliznę korony i korzeni oraz skórzastą zgniliznę owoców. U jabłoni i innych drzew owocowych powoduje zgniliznę szyjki korzeniowej, korony, korzeni i tkanek przy zrazie lub miejscu szczepienia.

W szkółkach oraz na rabatach porażenie może przez pewien czas przebiegać skrycie. Roślina słabnie, a wyraźne więdnięcie i zamieranie pojawia się dopiero po znacznym uszkodzeniu systemu korzeniowego. Samo więdnięcie nie wystarcza do rozpoznania, ponieważ podobnie mogą wyglądać Pythium, Armillaria, Fusarium, Rhizoctonia, werticilioza, susza, podtopienie lub uszkodzenia zimowe.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Truskawki: początkowo rośliny są skarłowaciałe, mają drobne liście i słabiej rosną. Najmłodsze liście mogą więdnąć oraz przybierać niebieskozielone lub sinozielone zabarwienie. Z czasem więdnie cała roślina i może dojść do jej nagłego załamania.

Po rozcięciu korony widoczne jest wodniste, jednolite przebarwienie na kolor brązowy, cynamonowy, rdzawy lub ciemnoczerwony. Korzenie stają się brązowe do czarnych i gniją. Na zielonych owocach pojawiają się twarde, brązowe plamy z ciemniejszym obrzeżeniem; później owoce mają skórzastą powierzchnię. Dojrzałe owoce mogą mieć niewielkie zmiany zewnętrzne, ale nieprzyjemny zapach lub gorzki smak.

Jabłonie, grusze i inne drzewa: opóźnione ruszanie wegetacji, jasne lub przedwcześnie opadające liście, słaby przyrost, zamieranie krótkopędów i stopniowe osłabienie drzewa. Kora w strefie szyjki korzeniowej lub korony może być brunatna, nasiąknięta wodą albo śluzowata po deszczu. Zmiana często jest zapadnięta i może sięgać w kierunku miejsca szczepienia.

Rośliny szkółkarskie i ozdobne: zahamowanie wzrostu, utrata korzeni, zgnilizna nasady pędu, więdnięcie mimo wilgotnego podłoża i zamieranie całych roślin.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Do infekcji dochodzi, gdy podatne tkanki są długo mokre, a patogen znajduje się w glebie, podłożu, resztkach roślinnych, korzeniach, koronach lub wodzie do nawadniania. Nasycenie gleby wodą umożliwia uwalnianie zoospor i ich przemieszczanie ku korzeniom oraz uszkodzonym lub zagłębionym tkankom korony.

Choroba rozprzestrzenia się z zakażonymi, także bezobjawowymi sadzonkami, przez skażone doniczki, tace, narzędzia, obuwie, glebę, spływ powierzchniowy, wodę powodziową, podłoża używane ponownie oraz systemy nawodnieniowe. Deszcz i deszczowanie mogą przenosić inokulum na części nadziemne. Rany, uszkodzenia kory, miejsca szczepienia i owoce stykające się z mokrą glebą zwiększają ryzyko infekcji.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Patogen przetrzymuje się jako grzybnia oraz odporne struktury przetrwalnikowe w glebie, podłożu, resztkach roślinnych, korzeniach i koronach. W sprzyjających warunkach tworzy zarodnie pływkowe. W obecności wolnej wody uwalniają się ruchliwe zoospory, które przemieszczają się w wypełnionych wodą porach gleby, osiadają w pobliżu korzeni lub ran i kiełkują.

Po wniknięciu lęgniowiec kolonizuje korzenie, koronę, szyjkę korzeniową, pędy, liście albo owoce — zależnie od gospodarza i miejsca infekcji. Przy utrzymującej się wilgoci może tworzyć kolejne zarodnie, co ułatwia rozprzestrzenianie z wodą opadową, nawadniającą i spływem powierzchniowym. Oospory, a w niektórych układach także inne odporne formy, mogą przetrwać niekorzystny okres w glebie. W Polsce ryzyko infekcji wzrasta po długotrwałych opadach i na stanowiskach, które wolno obsychają; w uprawie truskawek objawy często nasilają się od wiosny, między kwitnieniem a zbiorem.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Silnie porażonych roślin zwykle nie da się skutecznie „wyleczyć”, ponieważ zgnilizna niszczy korzenie i koronę. Usuń je możliwie szybko wraz z otaczającą bryłą ziemi, ogranicz podlewanie i popraw odpływ wody. W przypadku drzew wytnij chore tkanki tylko wtedy, gdy zakres zmian jest niewielki i zabieg nie naruszy stabilności ani miejsca szczepienia; przy rozległej zgniliźnie bezpieczniejsza może być wymiana drzewa.

Nie sadź od razu rośliny podatnej w dokładnie tym samym, mokrym miejscu bez rozwiązania problemu drenażu. W szkółkach odizoluj partię podejrzanego materiału i nie rozprowadzaj podłoża, wody ani narzędzi bez ich oczyszczenia. Rozpoznanie warto potwierdzić laboratoryjnie, ponieważ podobne objawy wywołują inne gatunki Phytophthora, Pythium, Armillaria, Fusarium, Rhizoctonia oraz czynniki abiotyczne.

Jeśli zastosowanie ochrony chemicznej jest uzasadnione, wybór preparatu, dawki i terminu musi wynikać z aktualnej polskiej rejestracji dla konkretnej uprawy i zastosowania. Zabiegi działają najlepiej zapobiegawczo lub bardzo wcześnie i nie zastąpią poprawy warunków wodnych ani usunięcia źródła infekcji.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Najskuteczniejsze działania bez chemii polegają na ograniczeniu wilgoci i eliminacji źródeł inokulum. Usuń i zniszcz silnie porażone rośliny wraz z bryłą korzeniową; nie kompostuj ich. Zbieraj chore owoce i resztki roślinne, czyść narzędzia, tace, doniczki oraz obuwie, a podłoża szkółkarskiego nie używaj ponownie.

  • Zakładaj plantacje na przepuszczalnych, podniesionych zagonach; poprawiaj odpływ wody i unikaj najniższych miejsc.
  • Nawadniaj rano i bez tworzenia zastoisk; preferuj podlewanie dostarczające wodę bezpośrednio do strefy korzeni.
  • Utrzymuj ściółkę i owoce z dala od stojącej wody oraz mokrej gleby.
  • Kupuj zdrowe, kwalifikowane sadzonki i odrzucaj materiał z ciemną koroną, gnijącymi korzeniami lub objawami więdnięcia.
  • Biopreparaty z mikroorganizmami antagonistycznymi mogą wspomagać ochronę w ramach integrowanej ochrony, ale ich skuteczność zależy od konkretnego produktu, uprawy i warunków; stosuj je wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

Przed założeniem plantacji wykonaj ocenę odpływu wody i unikaj stanowisk z zastoinami. W razie potrzeby zastosuj podwyższone zagony, drenaż lub poprawę struktury gleby bez jej nadmiernego zagęszczania. Nie sadź truskawek, drzew ani roślin ozdobnych w miejscach, gdzie po deszczu długo stoi woda.

  • Wybieraj zdrowy, kwalifikowany materiał ze sprawdzonej szkółki.
  • Nie przenoś mokrej gleby między kwaterami i dezynfekuj narzędzia po pracy przy chorych roślinach.
  • Kontroluj jakość wody; nie używaj skażonej wody powierzchniowej do nawadniania.
  • Ogranicz podlewanie do potrzeb roślin i nie utrzymuj stale mokrego podłoża w pojemnikach.
  • Na truskawkach wybieraj termin i sposób sadzenia ograniczające stres wodny oraz zapewnij szybkie obsychanie liści i owoców.
  • Monitoruj rośliny po intensywnych opadach; podejrzane korony przekrój i prześlij do specjalistycznej diagnostyki.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Phytophthora cactorum jest lęgo­wiowcem, czyli organizmem grzybopodobnym; określanie go potocznie jako „grzyba” wynika głównie z podobnego sposobu zwalczania.
  • Na jednej plantacji mogą występować różne gatunki Phytophthora, a ich objawy często są nie do odróżnienia bez analizy laboratoryjnej.
  • Na truskawkach ten sam patogen może powodować zarówno zgniliznę korony i korzeni, jak i skórzastą zgniliznę owoców.
  • Rośliny mogą być zakażone bezobjawowo, zwłaszcza w materiale rozmnożeniowym, dlatego źródło sadzonek ma kluczowe znaczenie.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone przez MRiRW do konkretnej uprawy i zastosowania przeciw właściwemu problemowi. Przed zabiegiem sprawdź bieżącą etykietę środka, zakres rejestracji, dawkę, termin stosowania, środki ochrony osobistej i okres karencji. Nie traktuj zabiegu chemicznego jako zamiennika drenażu, higieny i zdrowego materiału rozmnożeniowego.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

54 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.