Czerwona zgnilizna korzeni truskawki

Czerwona zgnilizna korzeni truskawki jest trwałą, odglebową chorobą powodowaną przez lęgniowca Phytophthora fragariae. W Polsce ma znaczenie przede wszystkim jako organizm kwarantannowy i bywa notowana sporadycznie, zwłaszcza na materiale pochodzącym z importu. W chłodnej, długo mokrej glebie gniją wierzchołki korzeni, zanikają korzenie boczne, a przekrój korzenia może ujawnić czerwony walec osiowy.

Choroba dotyczy przede wszystkim truskawki i zwykle pojawia się ogniskowo: w obniżeniach terenu, na ciężkiej lub zaskorupionej glebie oraz w miejscach długo utrzymującej się wody. Rośliny mogą początkowo wyglądać tylko na osłabione, lecz przy rozległym uszkodzeniu korzeni pozostają skarlałe, tworzą mało rozłogów i wydają drobne owoce.

Objaw czerwonego walca osiowego jest pomocny diagnostycznie, ale nie powinien być traktowany jako jedyne kryterium. Zabarwienie może zależeć od wieku korzenia, odmiany i nasilenia choroby, a podobne zamieranie powodują inne gatunki Phytophthora, werticilioza, zgnilizny korzeni, szkodniki oraz stres wodny. Podejrzenie warto potwierdzić w laboratorium diagnostycznym.

W Polsce czerwona zgnilizna korzeni truskawki jest związana z regulowanym patogenem kwarantannowym. Podejrzenie wystąpienia należy zgłosić do właściwej jednostki Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Pierwsze ogniska często występują w najniżej położonych, mokrych częściach zagonu. Rośliny są słabo rozrośnięte, matowe i skarlałe; młode liście mogą przybierać niebieskozielony odcień, a starsze żółknąć, pomarańczowieć, czerwienieć lub brunatnieć. W cieplejszej i bardziej suchej pogodzie porażone rośliny więdną mimo wilgotnej gleby.

Korzenie włośnikowe i boczne zanikają, a główne korzenie gniją od wierzchołków. Pozostające fragmenty mogą przypominać „szczurzy ogon”. Po podłużnym rozcięciu świeżo porażonego korzenia widoczne jest czerwone do czerwonobrunatnego przebarwienie walca osiowego powyżej zgniłego końca.

Silnie porażone rośliny słabo kwitną, tworzą mało rozłogów, wydają drobne owoce, więdną i mogą zamierać przed owocowaniem. Objawy na koronie nie są swoiste i nie pozwalają samodzielnie odróżnić tej choroby od innych zgnilizn.

Źródłem infekcji jest skażona gleba i porażone tkanki korzeni. Woda w glebie umożliwia powstawanie i przemieszczanie ruchliwych pływek, dlatego choroba nasila się po długotrwałych opadach, nadmiernym podlewaniu i w zastoiskach.

Patogen może być wprowadzony z porażonym materiałem szkółkarskim, ziemią na narzędziach, obuwiu, pojemnikach i maszynach oraz przez spływ wody z wyżej położonych części pola. Po zasiedleniu stanowiska przetrwa w glebie przez wiele lat, więc jednoroczne usunięcie truskawek nie jest skuteczną metodą eradykacji.

Patogen przetrwa w glebie w postaci odpornych oospor, które mogą zachować żywotność przez wiele lat, nawet bez uprawy truskawki. W okresach chłodu i długotrwałego uwilgotnienia tworzą się zarodnie uwalniające ruchliwe pływki.

Pływki przemieszczają się w wodzie wypełniającej pory glebowe, są przyciągane przez rozwijające się wierzchołki korzeni, osiadają na nich i kiełkują. Infekcja rozpoczyna się zwykle przy końcach korzeni, po czym zgnilizna postępuje ku starszym częściom, a w chorych tkankach powstaje kolejny materiał infekcyjny.

W warunkach Polski największego ryzyka należy spodziewać się podczas chłodnej, mokrej wiosny oraz jesienią, gdy gleba długo pozostaje wilgotna. Termin i nasilenie zależą od temperatury, drenażu, opadów, nawadniania i podatności odmiany.

Brak jest pewnego zabiegu leczniczego, który odwróciłby rozległe uszkodzenie korzeni. Po zauważeniu ogniska pobierz próbki kilku roślin z pogranicza zdrowej i chorej części, obejrzyj młode korzenie po podłużnym rozcięciu i zleć identyfikację laboratorium diagnostycznemu.

Silnie porażone rośliny należy usunąć i zutylizować zgodnie z lokalnymi zaleceniami, nie rozrzucając ziemi po plantacji. Nie rozmnażaj roślin z podejrzanej kwatery i nie przenoś podłoża. Przed ponownym sadzeniem popraw drenaż, zlikwiduj zastoiska oraz rozważ zmianę stanowiska; zabiegi takie jak solarizacja mogą być przydatne tylko w odpowiednich warunkach i nie gwarantują całkowitego usunięcia patogenu.

W przypadku potwierdzenia organizmu kwarantannowego postępuj według aktualnych instrukcji PIORiN, ponieważ zakres obowiązków dotyczących izolacji, pobierania prób i likwidacji roślin może wynikać z przepisów fitosanitarnych.

Nie ma wiarygodnej domowej metody „wyleczenia” silnie porażonej rośliny ani pewnego biologicznego sposobu eliminacji patogenu z zasiedlonej gleby. Preparaty mikrobiologiczne mogą być rozważane wyłącznie wtedy, gdy są legalnie zarejestrowane w Polsce dla konkretnej uprawy i zastosowania; ich działanie nie zastępuje drenażu, higieny i zdrowego materiału.

• Usuwaj silnie porażone rośliny wraz z możliwie dużą ilością bryły korzeniowej i nie kompostuj ich.
• Nie przenoś ziemi, błota ani wody z chorego miejsca do zdrowych zagonów.
• Zakładaj truskawki na podwyższonych zagonach z przepuszczalnym podłożem i ograniczaj okresowe zalewanie.
• Stosuj zmianowanie oraz przerwę w uprawie truskawki; sama jednoroczna przerwa nie gwarantuje odkażenia stanowiska.

Zakładaj plantację wyłącznie ze zdrowych, kontrolowanych i wiarygodnie kwalifikowanych sadzonek. Nie przyjmuj roślin z podejrzanymi, miękkimi lub przebarwionymi korzeniami. W Polsce, przy podejrzeniu choroby, ogranicz przemieszczanie materiału i skontaktuj się z PIORiN.

• Wybieraj stanowiska przepuszczalne, bez zastoisk; na ciężkiej glebie stosuj podwyższone zagony i poprawiaj strukturę podłoża.
• Nie wjeżdżaj ciężkim sprzętem na mokre pole i nie dopuszczaj do ugniatania gleby.
• Nawadniaj tak, aby zapewnić wodę bez długotrwałego nasycenia profilu glebowego.
• Myj i oczyszczaj narzędzia, obuwie, skrzynki oraz maszyny przed wejściem na zdrową kwaterę; kontroluj spływ wody.
• Dobieraj odmiany o potwierdzonej odporności lub tolerancji wobec lokalnie występujących ras, pamiętając, że odporność nie jest uniwersalna.
• Monitoruj niskie i mokre części plantacji od wiosny oraz po okresach obfitych opadów.

• „Czerwony rdzeń” lub walec osiowy jest widoczny przede wszystkim po podłużnym rozcięciu młodego, świeżo porażonego korzenia.
• Patogen jest lęgniowcem, czyli organizmem grzybopodobnym, a nie prawdziwym grzybem.
• Phytophthora fragariae i Phytophthora rubi były dawniej ujmowane jako odmiany jednego gatunku; nie należy automatycznie utożsamiać czerwonej zgnilizny korzeni truskawki ze zgnilizną korzeni maliny.
• W naturalnych warunkach za udokumentowane główne żywiciele uznaje się truskawkę oraz mieszańca maliny z jeżyną loganberry; sztuczna podatność innych roślin nie oznacza ich znaczenia polowego.