Błyszczka jarzynówka

Błyszczka jarzynówka (Autographa gamma) jest w Polsce wielożernym motylem, którego gąsienice wyjadają liście warzyw, roślin rolniczych i ozdobnych. Początkowo powstają oskrobane, prześwitujące miejsca, a później nieregularne otwory i szkieletowanie blaszek liściowych. Szkodnik może także uszkadzać serca roślin, ogonki liściowe i niektóre kwiatostany.

Najbardziej szkodliwe są zielone gąsienice żerujące zwykle pojedynczo, często na spodniej stronie liści i w warunkach słabego oświetlenia. Młode stadia zeskrobują tkankę miękiszową, tworząc prześwitujące „okienka”, natomiast starsze wygryzają większe, nieregularne otwory i mogą pozostawiać jedynie nerwy liścia.

W Polsce błyszczka jarzynówka jest notowana na wielu warzywach, roślinach rolniczych i ozdobnych. Rozpoznanie dorosłego motyla ułatwia srebrzyste znamię w kształcie greckiej litery gamma na przednim skrzydle, ale pewna identyfikacja na podstawie samego zdjęcia nie zawsze jest możliwa.

• początkowo prześwitujące skrobane plamy i drobne „okienka” w liściach,
• nieregularne otwory oraz rozległe szkieletowanie blaszek liściowych,
• wygryzione brzegi liści, uszkodzone nerwy i niekiedy przecięte ogonki liściowe,
• frass, czyli odchody gąsienic, na liściach lub wewnątrz zwartych główek i serc roślin,
• uszkodzone, perforowane albo zdeformowane przysadki kwiatostanów karczocha,
• zielone gąsienice, które po poruszeniu rośliny mogą opuszczać się na przędzy lub spadać na podłoże.

Objawy należy odróżnić między innymi od żerowania ślimaków, pchełek, innych sówkowatych i gąsienic bielinków.

Rozprzestrzenianie następuje przez naloty dorosłych motyli oraz przemieszczanie jaj i młodych gąsienic z roślinami, rozsadą, kwiatami ciętymi i innym materiałem roślinnym. Źródłem kolejnych pokoleń mogą być również chwasty i samosiewy pozostawione w pobliżu uprawy.

W szklarni szczególne znaczenie ma dokładna kontrola dostaw, rozsady i roślin matecznych. Pułapki feromonowe traktuj jako narzędzie monitoringu, a nie samodzielną metodę identyfikacji gatunku.

Samice składają jaja pojedynczo lub w małych skupieniach, zwykle na spodniej stronie liści, młodych pędach albo w pobliżu kwiatów. Po wylęgu gąsienice przechodzą kilka stadiów larwalnych i żerują głównie nocą lub o zmierzchu. W cieple rozwój jest szybki, lecz w polskich warunkach chłodne okresy mogą go wyraźnie wydłużać.

Przepoczwarczenie odbywa się w delikatnym, jasnym oprzędzie przytwierdzonym do liścia lub łodygi, czasem w wierzchniej warstwie gleby. W zależności od temperatury i przebiegu sezonu może rozwinąć się kilka pokoleń. Osobniki dorosłe są dobrymi migrantami, dlatego nagły wzrost liczebności nie zawsze wynika z lokalnego przezimowania.

Najpierw potwierdź, że uszkodzenia powodują gąsienice. Przeszukaj rośliny po zmroku lub wcześnie rano, usuń znalezione larwy i ogranicz źródła dalszego zasiedlenia. W uprawach polowych oceń liczebność szkodnika na podstawie systematycznej lustracji, a nie pojedynczych wygryzień.

Jeżeli próg zagrożenia zostanie przekroczony, wybierz możliwie selektywne rozwiązanie zarejestrowane w Polsce dla konkretnej uprawy i grupy szkodników. Zabieg przeciwko młodym gąsienicom jest zwykle skuteczniejszy niż przeciwko dużym larwom ukrytym w sercach roślin. Rotuj mechanizmy działania zgodnie z zasadami integrowanej ochrony i etykietą.

W małych uprawach regularnie zbieraj gąsienice ręcznie, szczególnie rano, wieczorem i po poruszeniu roślin. Sprawdzaj spody liści, serca sałaty, kapust oraz gęste fragmenty roślin.

• Stosuj włókniny, siatki przeciw owadom lub szczelne ekrany, zwłaszcza na młodych roślinach.
• Usuwaj jaja, gąsienice i silnie uszkodzone części roślin; odpady wynoś poza uprawę.
• W integrowanej ochronie można rozważyć preparaty mikrobiologiczne zawierające Bacillus thuringiensis, ale wyłącznie zgodnie z aktualną polską etykietą i zakresem rejestracji.
• Chroń pasożytnicze błonkówki, muchówki i inne organizmy pożyteczne, unikając nieselektywnych zabiegów.

Prowadź lustrację co najmniej raz w tygodniu, a w okresach ciepłej pogody, po stwierdzeniu nalotów lub w uprawach pod osłonami częściej. Oglądaj przede wszystkim spody liści, młode przyrosty, serca roślin i miejsca z frassem.

• Kupuj rozsadę i rośliny z wiarygodnych źródeł; dostawy izoluj i kontroluj przed wniesieniem do szklarni lub ogrodu.
• Usuwaj resztki po zbiorach, samosiewy i chwasty będące żywicielami alternatywnymi.
• Stosuj siatki, włókniny i zamykanie otworów wentylacyjnych, gdy jest to praktyczne.
• Monitoruj loty feromonem, ale potwierdzaj szkodnika na podstawie gąsienic i objawów.
• W przypadku nietypowego lub masowego pojawu zachowaj okaz oraz zdjęcia do identyfikacji entomologicznej.

• Nazwa gatunkowa nawiązuje do srebrzystego znaku przypominającego literę gamma na przednim skrzydle.
• Gąsienice są silnie wielożerne i mogą wykorzystywać rośliny uprawne, ozdobne oraz chwasty.
• Motyle potrafią migrować na znaczne odległości, więc pojawienie się szkodnika może być nagłe.
• Pułapki feromonowe pomagają monitorować loty, ale sam odłów podobnych sówkowatych nie potwierdza jeszcze obecności A. gamma.
• W uprawach pod osłonami pojedyncze gąsienice mogą długo pozostawać niezauważone w gęstych liściach lub w sercach roślin.