Europejska żółtaczka drzew pestkowych

Europejska żółtaczka drzew pestkowych jest układową chorobą fitoplazmatyczną roślin rodzaju Prunus, szczególnie groźną dla moreli, śliwy japońskiej i brzoskwini. W Polsce może występować także na innych śliwach i wiśniach. Objawy obejmują zwijanie i przebarwienia liści, przedwczesny rozwój pąków, drobnienie owoców, zamieranie gałęzi oraz stopniowe osłabienie drzewa. Potwierdzenie wymaga badania laboratoryjnego.

Europejska żółtaczka drzew pestkowych jest chorobą fitoplazmatyczną drzew i krzewów rodzaju Prunus. Fitoplazma nie ma ściany komórkowej i rozwija się w tkankach łyka, dlatego zakażenie obejmuje cały organizm rośliny. Największe straty obserwuje się zwykle na moreli, śliwie japońskiej i brzoskwini.

Nasilenie objawów zależy od gatunku, odmiany, podkładki, wieku drzewa i warunków pogodowych. Europejska śliwa, wiśnia, czereśnia lub śliwa wiśniowa mogą wykazywać słabsze objawy albo pozostawać bezobjawowe, nie wyklucza to jednak zakażenia. W Polsce patogen ma znaczenie fitosanitarne i jest regulowany w materiale przeznaczonym do sadzenia.

Podobny wygląd mogą powodować inne fitoplazmy, wirusy, zaburzenia zrostu, niedobory pokarmowe, susza i uszkodzenia korzeni. Podejrzane drzewa należy zgłosić do właściwego laboratorium diagnostycznego lub wojewódzkiego inspektoratu ochrony roślin.

Najczęściej obserwuje się zwijanie brzegów liści ku górze, chlorozę, żółknięcie lub czerwienienie oraz drobnienie i zgrubienie nerwów. Liście mogą tworzyć rozety, a międzywęźla bywają skrócone.

Na moreli i śliwie japońskiej typowe są przedwczesny rozwój pąków, nietypowe lub przedwczesne kwitnienie, słabe pędy, zamieranie krótkopędów i gałęzi oraz stopniowe zamieranie drzewa. Brzoskwinia i nektaryna mogą mieć skąpy wzrost, zwinięte liście, drobne owoce gorszej jakości i zasychające gałęzie.

Owoce mogą być drobne, zdeformowane lub przedwcześnie opadać. Objawy bywają nierównomierne w koronie i mogą nasilać się wiosną oraz pod koniec lata; sporadyczny rozwój poza sezonem wegetacyjnym jest szczególnie niepokojący.

Głównym wektorem jest miodówka śliwowa (Cacopsylla pruni), owad wysysający sok z łyka. Po pobraniu fitoplazmy z zakażonej rośliny i zakończeniu okresu utajenia może przekazać ją następnemu drzewu podczas żerowania.

Na większe odległości patogen rozprzestrzenia się przede wszystkim z zakażonym materiałem rozmnożeniowym: podkładkami, zrazami, oczkami, sadzonkami i szczepionymi drzewkami. Źródłem mogą być również dzikie lub niepielęgnowane śliwy, ałycze i tarniny utrzymujące patogen lub populację wektora.

Przycinanie chorej korony nie leczy drzewa, ponieważ fitoplazma jest obecna systemowo.

Fitoplazma przetrzymuje się w zakażonych, wieloletnich roślinach Prunus i przemieszcza w ich łyku. Miodówka śliwowa (Cacopsylla pruni) zwykle zimuje poza drzewami pestkowymi, a wiosną powraca na rośliny rodzaju Prunus, gdzie żeruje i rozmnaża się.

Podczas żerowania owad może pobrać fitoplazmę. Po okresie utajenia w jego organizmie staje się zdolny do zakażania kolejnych roślin; transmisja nie następuje natychmiast. Wektor ma zasadniczo jedno pokolenie w roku, dlatego infekcja może zostać zauważona wiele miesięcy po kontakcie z owadem.

W drzewie fitoplazma może być rozmieszczona nierównomiernie i pozostawać przez pewien czas latentna. Z tego powodu przy podejrzeniu choroby warto łączyć obserwacje z kilku terminów z badaniem laboratoryjnym.

Nie ma pewnej kuracji przywracającej zdrowie zakażonemu drzewu polowemu. Antybiotyki, intensywne nawożenie, cięcie odmładzające ani opryski przeciwko owadom nie eliminują fitoplazmy z tkanek.

Najpierw należy pobrać próbę do badania molekularnego, najlepiej z aktywnych, objawowych tkanek zgodnie z instrukcją laboratorium. Do czasu wyniku nie pobieraj materiału do rozmnażania i ogranicz przemieszczanie roślin.

Drzewa z potwierdzonym zakażeniem należy usunąć w całości, razem z odrostami i możliwie dużą częścią systemu korzeniowego, a pozostałości zniszczyć. Następne nasadzenia powinny pochodzić z kwalifikowanego materiału, z uwzględnieniem wymagań fitosanitarnych obowiązujących w Polsce.

Nie istnieje biologiczny ani organiczny środek leczniczy, który usuwa tę fitoplazmę z zakażonego drzewa. Najskuteczniejsze działania profilaktyczne to integrowana higiena i ograniczanie źródeł infekcji:

• kupuj wyłącznie kwalifikowany, przebadany materiał szkółkarski z legalnego źródła;
• nie pobieraj zrazów, oczek ani sadzonek z drzew o niejasnych objawach;
• regularnie obserwuj drzewa od wczesnej wiosny do końca lata i zaznaczaj podejrzane egzemplarze;
• usuń i zniszcz drzewa potwierdzone jako zakażone; nie pozostawiaj gałęzi ani odrostów w sadzie;
• czyść i dezynfekuj narzędzia po pracy przy podejrzanych roślinach;
• monitoruj miodówkę śliwową, np. za pomocą białych tablic lepowych, oraz ograniczaj zaniedbane żywicielskie rośliny Prunus tam, gdzie jest to zgodne z przepisami i zaleceniami ochrony roślin.

Sadź tylko zdrowy, kwalifikowany i przebadany materiał szkółkarski. Dotyczy to w szczególności moreli, brzoskwiń, śliwy japońskiej, śliwy domowej, czereśni, wiśni, śliwy wiśniowej i migdała.

• Przed zakupem sprawdź pochodzenie roślin oraz dokumenty zdrowotnościowe.
• Nie rozmnażaj drzew z objawami zwijania liści, nietypowego kwitnienia, słabego wzrostu lub zamierania gałęzi.
• Kontroluj nowe nasadzenia wiosną i wczesnym latem, prowadząc mapę objawów i źródeł materiału.
• Przy potwierdzeniu zakażenia usuń całe drzewo wraz z odrostami i zutylizuj je zgodnie z lokalnymi zasadami.
• Utrzymuj sad bez zaniedbanych roślin Prunus na obrzeżach, jeśli są rozpoznanym źródłem patogenu lub wektora.
• W razie podejrzenia w materiale do sadzenia skontaktuj się z PIORiN lub uprawnionym laboratorium; nie przemieszczaj takiej rośliny.

• Nazwa choroby obejmuje zespół objawów wcześniej opisywanych m.in. jako chlorotyczne zwijanie liści moreli i leptonekroza śliwy.
• Bezobjawowa lub słabo objawowa śliwa nie musi być wolna od fitoplazmy.
• Miodówka śliwowa może przenosić patogen po okresie utajenia, a zakażenie może pozostawać niewidoczne przez długi czas.
• Cięcie, koszenie odrostów ani nawożenie nie eliminują fitoplazmy, ponieważ zakażenie ma charakter układowy.
• W Polsce zakażenia wykrywano w materiale i drzewach różnych gatunków pestkowych, dlatego zdrowotność materiału szkółkarskiego ma kluczowe znaczenie.