Poskrzypka szparagowa (Crioceris asparagi)

Poskrzypka szparagowa (Crioceris asparagi) jest wyspecjalizowanym chrząszczem szkodliwym przede wszystkim dla szparagu lekarskiego. Wiosną wygryza blizny i dołki na młodych wypustkach, powodując ich brunatnienie oraz charakterystyczne zagięcie. Później larwy i chrząszcze uszkadzają nać szparagową; silne ogołocenie może osłabić karpy i zmniejszyć plon w kolejnym roku.

Poskrzypka szparagowa (Crioceris asparagi) należy do stonkowatych (Chrysomelidae). W Polsce jest znanym szkodnikiem uprawnego i dziko rosnącego szparagu lekarskiego. Chrząszcz ma zwykle około 6 mm długości, metalicznie niebieskoczarną barwę, czerwonawy przedtułów i jasne plamy na pokrywach. Larwa jest miękka, szarozielona lub niebieskoszara, z ciemną głową.

Gatunek należy odróżniać od poskrzypki dwunastokropkowej (Crioceris duodecimpunctata), która również występuje na szparagu. Oba gatunki mogą powodować podobne uszkodzenia, dlatego przy nietypowym obrazie warto ocenić wygląd chrząszcza, larw i miejsca żerowania.

Na wypustkach pojawiają się podłużne, brunatne blizny, zeskrobane powierzchnie i płytkie dołki powstałe podczas żerowania chrząszczy. Jednostronne uszkodzenie może powodować zahamowanie wzrostu jednej strony i charakterystyczne wygięcie wypustki w kształt haka lub pastorału. Takie wypustki tracą wartość handlową.

Na łodygach, wypustkach, rozgałęzieniach i czasem pąkach widoczne są ciemnobrązowe jaja, często ułożone pojedynczo lub w krótkich rzędach. Po zakończeniu zbiorów chrząszcze i larwy zeskrobują tkanki zielonych pędów asymilacyjnych. Przy silnym nasileniu pędy brunatnieją, są częściowo ogołocone lub mają wygląd „szkieletowaty”. Wielokrotne albo intensywne uszkodzenie ogranicza fotosyntezę i może osłabić karpy przed następnym sezonem.

Uszkodzenia powodują gryzące aparaty gębowe chrząszczy i larw, a nie patogen. Chrząszcze pojawiają się na plantacji wraz z wyrastaniem wypustek, żerują, kopulują i składają jaja. Larwy przemieszczają się następnie na zielone pędy asymilacyjne.

Rozprzestrzenianiu sprzyja nalot dorosłych osobników z sąsiednich szparagarni, z dzikiego szparagu i z miejsc zimowania. Pozostawiona zaschnięta nać, chwasty, luźne resztki roślinne, niepielęgnowane zagony oraz gęste samosiewy tworzą osłony zimowe i ułatwiają utrzymanie lokalnej populacji.

Chrząszcze zimują w zaschniętej naci szparagowej, pustych łodygach, chwastach, luźnej korze i innych osłoniętych resztkach w pobliżu plantacji. Wiosną wychodzą zwykle w okresie pojawiania się pierwszych wypustek, natychmiast rozpoczynają żerowanie, a następnie składają jaja na tkankach szparagu.

Jaja wylęgają się zazwyczaj po kilku dniach, zależnie od temperatury. Larwy żerują na wypustkach i później przede wszystkim na zielonych pędach asymilacyjnych. Dojrzałe larwy schodzą do gleby i przepoczwarzają się płytko pod jej powierzchnią. Nowe chrząszcze kontynuują żerowanie i mogą rozpocząć kolejne pokolenie. W warunkach Polski liczba pokoleń zależy od przebiegu sezonu; cieplejsze lata sprzyjają większej liczbie generacji, ale nie należy przyjmować stałej liczby pokoleń bez obserwacji lokalnych.

Decyzję o zwalczaniu podejmuj na podstawie liczebności szkodnika i skali uszkodzeń, a nie samej obecności pojedynczych chrząszczy. W amatorskim ogrodzie najpierw zastosuj ręczne zbieranie dorosłych osobników, larw i jaj oraz usuwanie silnie uszkodzonych wypustek.

Na większej plantacji prowadź lustrację oddzielnie w okresie zbioru i po jego zakończeniu. Pomocne są progi orientacyjne stosowane w doradztwie dla szparaga, np. obecność chrząszczy na około 5–10% wypustek lub jaj na około 2% wypustek podczas zbioru; dla naci znaczenie ma narastające uszkodzenie i udział roślin z larwami. Progi te wymagają dostosowania do odmiany, wieku plantacji, przeznaczenia plonu i lokalnych zaleceń w Polsce.

Jeżeli zabieg chemiczny jest uzasadniony, wybierz wyłącznie środek aktualnie dopuszczony w Polsce do danego zastosowania. Przestrzegaj etykiety, okresu karencji, liczby zabiegów, wymagań dotyczących ochrony owadów pożytecznych oraz zasad integrowanej ochrony roślin. Nie opryskuj rutynowo podczas aktywności zapylaczy i nie stosuj preparatów poza zakresem etykiety.

W małych uprawach regularnie zbieraj chrząszcze i larwy ręcznie, strząsając je do naczynia z wodą z dodatkiem detergentu. Jaja można ostrożnie zetrzeć lub usunąć z wypustek i łodyg, nie uszkadzając tkanek. Zabiegi wykonuj szczególnie dokładnie w ciepłe, słoneczne dni, gdy chrząszcze są aktywne.

Po całkowitym zaschnięciu i wejściu roślin w spoczynek usuń starą, brunatną nać oraz inne resztki z bezpośredniego sąsiedztwa zagonu i zagospodaruj je zgodnie z lokalnymi zasadami. Ogranicz chwasty i samosiewy szparagu, ale zachowaj kwitnące rośliny pożyteczne poza strefą produkcyjną. Chroń biedronki, złotooki, pająki i pasożytnicze błonkówki; wśród naturalnych wrogów wymienia się także parazytoida jaj Tetrastichus asparagi. Biologiczne preparaty lub organizmy pożyteczne stosuj tylko wtedy, gdy są legalnie dostępne, zarejestrowane lub przeznaczone do danego zastosowania i zgodne z aktualną instrukcją.

• Rozpocznij lustrację w Polsce wraz z pojawieniem się pierwszych wypustek, zwykle od kwietnia, i kontynuuj ją po zakończeniu zbiorów w okresie rozwoju naci.
• Kontroluj rośliny w kilku punktach plantacji, zwłaszcza na obrzeżach i przy sąsiedztwie starych zagonów lub dzikiego szparagu.
• Zbieraj wypustki regularnie i szybko usuwaj silnie uszkodzone części, aby ograniczyć dojrzewanie jaj i dalsze zasiedlanie.
• Po zaschnięciu naci usuń ją z plantacji; nie pozostawiaj stert resztek przy zagonie.
• Utrzymuj równomierne nawożenie, dostępność wody i kontrolę chwastów, ponieważ silna, dobrze odżywiona nać lepiej regeneruje karpy.
• W młodych nasadzeniach prowadź częstsze obserwacje, gdyż powtarzane ogołocenie może szczególnie silnie osłabiać młode karpy.

• Poskrzypka szparagowa jest silnie związana pokarmowo z roślinami rodzaju Asparagus, a w Polsce szczególne znaczenie ma na szparagu lekarskim (Asparagus officinalis).
• Uszkodzenie wypustki może wywołać charakterystyczne jednostronne wygięcie, ponieważ nierównomierny wzrost utrwala deformację.
• Największe szkody nie zawsze są widoczne podczas krótkiego zbioru: późniejsze ogołocenie naci może zmniejszyć zapas asymilatów odkładanych w karpach.
• Jaja, larwy i chrząszcze są wykorzystywane przez naturalnych wrogów, dlatego nieuzasadnione zabiegi szerokospektralne mogą pogarszać regulację biologiczną.