Zamieranie pędów drzew iglastych powodowane przez Sirococcus conigenus

Zamieranie pędów drzew iglastych wywoływane przez Sirococcus conigenus poraża przede wszystkim młode, rozwijające się przyrosty sosen, świerków, jodeł i modrzewi. Pędy więdną, wyginają się hakowato, brązowieją i zamierają, a na martwych tkankach mogą pojawić się czarne piknidia. Wilgotna wiosna, deszcz i zraszanie sprzyjają infekcji oraz jej rozprzestrzenianiu.

Sirococcus conigenus infekuje przede wszystkim tegoroczne, soczyste pędy podczas ich wydłużania. Porażenie może zatrzymać wzrost przyrostu, doprowadzić do jego zagięcia i zamierania, a u siewek lub młodych sadzonek powodować deformację albo śmierć całej rośliny. U starszych drzew objawy zwykle pozostają miejscowe i dotyczą pojedynczych gałęzi.

Na martwych pędach, u nasad igieł, pod pochwami pęczków igieł lub na szyszkach mogą powstawać małe, czarne, butelkowate piknidia. Same objawy nie są jednak rozstrzygające, ponieważ podobne zamieranie wierzchołków powodują także inne grzyby, uszkodzenia mrozowe, susza i owady. Przy znaczeniu szkółkarskim lub certyfikacyjnym wskazane jest badanie próbki w laboratorium fitopatologicznym.

• Nowe pędy więdną, zwisają, wyginają się lub przyjmują charakterystyczny hakowaty kształt.
• Igły w pobliżu miejsca infekcji stają się szarozielone, czerwonawe lub brunatne; mogą opaść albo pozostać na martwym pędzie.
• Na młodych pędach i łodyżkach mogą występować drobne, czerwonawo-fioletowe nekrozy obejmujące tkanki dookoła.
• Zamieranie często ogranicza się do przyrostu bieżącego roku lub pędu jednorocznego, lecz powtarzające się infekcje deformują młode drzewa.
• Na obumarłych tkankach widoczne bywają wypukłe, czarne piknidia, niekiedy ukryte pod pochwą igieł.

Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone lub martwe pędy, igły i szyszki. Zarodniki rozprzestrzeniają się głównie z kroplami deszczu, wodą spływającą po koronie oraz przez zraszanie. Ryzyko rośnie, gdy młode przyrosty pozostają mokre przez wiele godzin, a w pobliżu znajdują się chore drzewa, gęste szkółki lub zakażony materiał sadzeniowy.

Przenoszeniu choroby sprzyja także przemieszczanie sadzonek, pędów, szyszek i odpadów po cięciu. Nie każdy przypadek zamierania pędów u iglaków oznacza Sirococcus, dlatego przed decyzją o kosztownym zabiegu warto potwierdzić rozpoznanie.

Patogen przetrzymuje zimę w porażonych i obumarłych pędach, igłach oraz szyszkach, gdzie tworzą się piknidia. W okresach wilgotnej pogody, szczególnie wiosną i na początku lata, z owocników wydostają się zarodniki bezpłciowe. Deszcz, woda spływająca po roślinach i zraszanie przenoszą je na rozwijające się pędy oraz nasady młodych igieł.

Największa podatność występuje podczas wydłużania nowych przyrostów. W szkółkach zarodniki mogą być przenoszone z chorych sadzonek na sąsiednie rośliny przez deszcz i podlewanie górne. Patogen może utrzymywać się w resztkach roślinnych, a w niektórych układach także na nasionach lub pozornie zdrowym materiale rozmnożeniowym.

Pędu, który został już opasany nekrozą i obumarł, nie można „wyleczyć”. Na drzewach ozdobnych wytnij chore końcówki i małe gałęzie z zapasem zdrowej tkanki podczas suchej pogody. Zbierz pozostałości i usuń je z uprawy, a następnie ponownie kontroluj rośliny w kolejnym wilgotnym sezonie.

W szkółkach, na plantacjach i przy cennym materiale wykonaj diagnostykę laboratoryjną, przeanalizuj historię stanowiska oraz popraw zagęszczenie, przewiewność i sposób nawadniania. Jeżeli zamieranie obejmuje większą część młodego drzewa, usuń całą silnie porażoną roślinę, aby ograniczyć produkcję zarodników. Ochronę środkami stosuj tylko wtedy, gdy aktualna polska etykieta dopuszcza konkretny produkt do danej uprawy i problemu.

Najskuteczniejsze działania niechemiczne polegają na ograniczaniu źródła zarodników i czasu zwilżenia pędów. W czasie suchej pogody wycinaj porażone pędy oraz małe gałęzie poniżej widocznej nekrozy. Usunięty materiał zbierz i zutylizuj zgodnie z lokalnymi zasadami; nie wkładaj go do kompostu przeznaczonego do późniejszego użycia w szkółce.

• Dezynfekuj narzędzia między porażonymi roślinami lub blokami.
• Unikaj podlewania z góry w okresie wyrastania nowych pędów; preferuj nawadnianie przy podłożu.
• Przerzedzaj zbyt gęste partie i poprawiaj przewiewność.
• Usuwaj chore samosiewy, gałęzie i resztki po cięciu z bezpośredniego sąsiedztwa zdrowych roślin.
• W szkółkach stosuj zdrowy, sprawdzony materiał rozmnożeniowy oraz czyste podłoże, pojemniki i powierzchnie robocze.

Kupuj sadzonki i rośliny ozdobne ze sprawdzonego źródła. Przed posadzeniem oglądaj końcówki pędów pod kątem zwisania, hakowatego wygięcia, nekroz i czarnych piknidiów; podejrzanego materiału nie wprowadzaj do szkółki ani na plantację.

• Sadź iglaki z odstępami dostosowanymi do docelowych rozmiarów, aby ograniczyć długotrwałe zwilżenie koron.
• Nie stosuj zraszania nadkoronowego podczas wyrastania przyrostów, jeśli można użyć podlewania przy podłożu.
• Wykonuj cięcia sanitarne w suchy dzień i usuwaj resztki poza miejscem uprawy.
• Ograniczaj kontakt zdrowych roślin z porażonymi drzewami, wiatrochronami i odpadami leśnymi.
• W miejscach z nawracającą chorobą rozważ mniej podatne gatunki lub lokalnie sprawdzone źródła nasion, zgodnie z zaleceniami gospodarstwa i doradztwa leśnego.
• Monitoruj nowe przyrosty od wiosny do początku lata, zwłaszcza po okresach częstych opadów.

• W polskich opracowaniach choroba bywa określana jako askochytoza lub zamieranie wierzchołków pędów.
• Na sośnie owocniki mogą rozwijać się pod pochwą pęczka igieł, dlatego łatwo je przeoczyć.
• Zakres żywicieli przypisywany Sirococcus conigenus zmieniał się wraz z rewizjami taksonomicznymi; starsze doniesienia często obejmują kilka blisko spokrewnionych gatunków.
• W lasach infekcje zwykle pozostają skupione wokół źródła zarodników, natomiast w szkółkach gęste ustawienie roślin i zraszanie mogą przyspieszać szerzenie.