Kędzierzawość liści brzoskwini

Kędzierzawość liści brzoskwini jest chorobą grzybową brzoskwiń i nektaryn powodowaną przez Taphrina deformans. Wkrótce po pękaniu pąków młode liście grubieją, marszczą się, skręcają i przybierają barwę czerwoną, żółtą lub jasnozieloną, po czym brązowieją i opadają. Ponieważ infekcja zachodzi bardzo wcześnie, ochronę planuje się zapobiegawczo, przed pojawieniem się objawów.

Kędzierzawość liści brzoskwini występuje przede wszystkim na brzoskwiniach i nektarynach. W Polsce jej nasilenie silnie zależy od przebiegu przedwiośnia i wiosny: chłodna, deszczowa pogoda w czasie pękania pąków wydłuża okres podatności młodych tkanek.

Porażone liście stają się zgrubiałe, pofałdowane, kruche i zdeformowane. Przy silnym porażeniu opadają przedwcześnie, a drzewo musi wytworzyć nowy przyrost liści, co ogranicza wzrost i może zmniejszyć plon w bieżącym oraz następnym sezonie. Choroba rzadko prowadzi do szybkiego zamiercia drzewa, ale wieloletnie, silne defoliacje osłabiają je i zwiększają podatność na suszę oraz uszkodzenia zimowe.

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle wiosną, około 1–2 tygodni po rozwinięciu liści. Na młodych blaszkach widoczne są nieregularne czerwone, purpurowe, żółtawe lub jasnozielone obszary. Tkanki szybko grubieją, marszczą się, tworzą pęcherzykowate zgrubienia i silnie się skręcają.

Z czasem liście bledną, szarzeją, brązowieją i stają się kruche, a następnie opadają. Na starszych zdeformowanych tkankach może pojawić się jasna, szarobiała lub aksamitna warstwa zarodnikująca. Drzewo może później wypuścić drugi, znacznie zdrowszy przyrost liści.

Przy silnym porażeniu młode pędy są skrócone, zgrubiałe i zdeformowane, a ich końcówki mogą zamierać. Objawy na owocach są rzadsze: mogą obejmować czerwonawe, pomarszczone, korkowaciejące i pękające miejsca.

Diagnozę należy różnicować z uszkodzeniami herbicydowymi, żerowaniem roztoczy lub mszyc, niedoborami pokarmowymi i innymi chorobami liści. Najbardziej charakterystyczne jest połączenie wiosennego terminu, czerwonego zabarwienia, zgrubienia i kędzierzawienia liści na brzoskwini lub nektarynie.

Źródłem infekcji są zarodniki utrzymujące się na pędach, korze i łuskach pąków. Przenoszą je wiatr, deszcz oraz krople wody spływające po koronie. Zakażeniu sprzyja długotrwała wilgoć i chłód w okresie nabrzmiewania pąków oraz rozwijania pierwszych liści.

Gęsta korona, słaba cyrkulacja powietrza i częste deszcze zwiększają ryzyko, ponieważ młode tkanki dłużej pozostają mokre. Choroba nie jest typowo rozprzestrzeniana przez owady żerujące na liściach. Późniejsze, w pełni rozwinięte liście są znacznie mniej podatne.

Taphrina deformans przeżywa na powierzchni pędów, w spękaniach kory, wokół pąków i między łuskami pąkowymi. W okresie jesienno-zimowym oraz wczesną wiosną wilgoć sprzyja kiełkowaniu i tworzeniu drożdżopodobnych zarodników.

Zarodniki są przenoszone przez wiatr, krople deszczu i wodę spływającą po gałęziach. Zakażają tkanki w obrębie pąków podczas ich nabrzmiewania i otwierania. Największe znaczenie ma infekcja bardzo młodych liści; starsze, w pełni rozwinięte blaszki są znacznie mniej podatne.

Na porażonych liściach powstaje warstwa zarodnikująca, a zarodniki wracają na powierzchnię drzewa i pozostają do kolejnego sezonu. Gdy liście są już wyraźnie kędzierzawe, proces infekcji został zakończony i zabieg wykonany wtedy nie cofnie deformacji.

Nie istnieje skuteczne leczenie już porażonych liści. Oprysk wykonany po ich zniekształceniu nie przywróci prawidłowego wyglądu ani nie cofnie zakażenia. Przy niewielkim porażeniu można pozostawić liście, aby drzewo zachowało możliwie dużo asymilującej powierzchni. Silnie zdeformowane lub zamierające pędy usuwa się podczas właściwego cięcia, ograniczając dodatkowy stres.

Po przedwczesnym opadaniu liści dbaj o regularne podlewanie w czasie suszy, najlepiej w obrębie rzutu korony, lecz nie dopuszczaj do zastoin wody. Ogranicz obciążenie drzewa nadmiernym plonem przez przerzedzanie zawiązków, jeśli jest ono silnie osłabione. Nie stosuj późnych dawek azotu, które mogą opóźniać przygotowanie pędów do zimy.

W kolejnym sezonie najważniejszy jest dokładnie wykonany zabieg zapobiegawczy przed pękaniem pąków, zgodny z aktualną etykietą środka dopuszczonego w Polsce.

W uprawie ekologicznej i przydomowej najważniejsze są działania zapobiegawcze oraz poprawa kondycji drzewa:

• wybieraj odmiany brzoskwini lub nektaryny o potwierdzonej tolerancji, odpowiednie do lokalnych warunków zimowania;
• prowadź cięcie w terminie właściwym dla brzoskwini, aby poprawić przewiewność i szybkie obsychanie korony;
• unikaj zraszania liści i pąków podczas chłodnej wiosny, a podlewanie kieruj do gleby;
• usuwaj silnie porażone, zamierające końcówki pędów podczas cięcia, lecz nie ogołacaj osłabionego drzewa z dużej liczby liści;
• utrzymuj równomierną wilgotność gleby, ściółkuj strefę korzeniową i ograniczaj konkurencję chwastów;
• preparaty dopuszczone do stosowania w rolnictwie ekologicznym wykorzystuj tylko wtedy, gdy aktualna polska etykieta obejmuje daną uprawę i zastosowanie.

Nie ma wiarygodnego domowego oprysku, który wyleczy już zdeformowane liście. Skuteczność metod biologicznych przeciwko tej chorobie jest ograniczona, dlatego podstawą pozostaje terminowa profilaktyka i dobór odmiany.

Ochronę należy zaplanować przed wystąpieniem objawów. W polskich warunkach najważniejszy jest zabieg w okresie bezlistnym, późną jesienią po opadnięciu liści albo pod koniec zimy, zawsze przed nabrzmiewaniem pąków i pojawieniem się zielonych tkanek. Termin trzeba dostosować do przebiegu pogody i fazy rozwojowej drzewa, a nie wyłącznie do daty kalendarzowej.

• kupuj zdrowy materiał szkółkarski i wybieraj odmiany o mniejszej podatności;
• przycinaj koronę tak, aby poprawić dostęp światła i przewiewność;
• usuwaj zamierające pędy oraz utrzymuj drzewo w dobrej kondycji, bez przenawożenia azotem;
• unikaj deszczowania w okresie pękania pąków i młodego przyrostu;
• monitoruj pąki od końca zimy, szczególnie po okresach chłodnej, wilgotnej pogody;
• jeżeli jest to zgodne z aktualną etykietą, zastosuj dopuszczony środek zapobiegawczy przed infekcją i zapewnij dokładne pokrycie pędów oraz pąków.

• Choroba rozwija się najłatwiej podczas chłodnej i mokrej pogody, dlatego nawet jeden zabieg wykonany zbyt późno może być nieskuteczny.
• Opadnięcie porażonych liści nie usuwa głównego źródła infekcji, ponieważ patogen utrzymuje się także na pędach i w łuskach pąków.
• Drugie liście wyrastające po wczesnej defoliacji często są zdrowe, jeśli późniejsza pogoda jest suchsza i cieplejsza.
• Odmiany brzoskwini różnią się podatnością, ale całkowita odporność odmianowa nie jest powszechnie dostępna.
• Nie należy mylić tej choroby z kieszenią śliw powodowaną przez inne gatunki rodzaju Taphrina.