Rolnica gwoździówka – Agrotis ipsilon

Rolnica gwoździówka (Agrotis ipsilon) jest nocnym motylem z rodziny sówkowatych, a największe szkody powodują jej gąsienice. Młode larwy wygryzają nieregularne otwory w liściach, starsze podgryzają łodygi przy powierzchni gleby i mogą szybko przerzedzać wschody kukurydzy, warzyw lub innych młodych roślin. W Polsce gatunek występuje zwykle lokalnie i bywa mylony z innymi rolnicami.

Rolnica gwoździówka jest nocnym motylem z rodziny sówkowatych (Noctuidae). Szeroki zakres żywicieli obejmuje wiele warzyw, kukurydzę, fasolę, truskawkę, buraka cukrowego, tytoń, niektóre trawy i rośliny chwastowate. W warunkach Polski ma zwykle znaczenie lokalne i sporadyczne, lecz przy sprzyjającym zbiegu zachwaszczenia, obecności młodych roślin i korzystnej pogody może powodować znaczne ubytki we wschodach.

Uszkodzenia nie są objawem choroby, lecz skutkiem żerowania gąsienic. Podobne szkody powodują jednak inne rolnice, między innymi Agrotis segetum i Agrotis exclamationis. Jeśli to możliwe, należy znaleźć larwę i potwierdzić jej cechy, zamiast rozpoznawać gatunek wyłącznie po przegryzionych roślinach.

• Nagłe więdnięcie, przewracanie się lub znikanie młodych roślin wskutek przegryzienia łodygi na poziomie gleby albo nieco poniżej.
• Nieregularne otwory i wygryzienia na młodych liściach; młodsze gąsienice mogą żerować także na częściach nadziemnych.
• Uszkodzenia występują często placowo, zwłaszcza na fragmentach wcześniej zachwaszczonych lub porośniętych gęstą roślinnością.
• W dzień larwy kryją się w glebie, pod grudkami, ściółką i resztkami roślinnymi w pobliżu uszkodzonej rośliny. Po poruszeniu zwykle zwijają się w kształt litery C.
• Starsze gąsienice są krępe, szarobrązowe do niemal czarnych, często z jaśniejszym pasem grzbietowym; cechy zewnętrzne mogą zmieniać się między stadiami.

Szkody powodują żuwaczki gąsienic, a nie patogen. Ryzyko wzrasta, gdy przed wschodami uprawy obecne są chwasty, trawy, gęsty międzyplon lub świeże resztki roślinne, które zapewniają motylom miejsce do składania jaj i larwom pokarm oraz osłonę.

Po wylęgu larwy mogą przechodzić z roślinności zachwaszczonej na pobliskie wschody. W Polsce lokalne nasilenie zależy między innymi od nalotu motyli, temperatury, wilgotności gleby, terminu siewu i tempa wzrostu roślin. Nie każdy plac z przegryzionymi siewkami oznacza jednak A. ipsilon, ponieważ podobne objawy wywołują inne gatunki rolnic.

Gatunek przechodzi pełny rozwój: jajo, kilka stadiów gąsienicy, poczwarka i motyl. Samice składają jaja pojedynczo lub w skupieniach na niskich chwastach, trawach, liściach i resztkach roślinnych. W temperaturze sprzyjającej rozwojowi jaja mogą wylęgać się po kilku dniach.

Gąsienice żerują głównie nocą. Młodsze stadia zeskrobują tkanki lub wygryzają otwory w liściach, natomiast starsze częściej przebywają w glebie i podgryzają łodygi oraz części podziemne. Dojrzała larwa przepoczwarcza się w komorze glebowej. W Polsce liczba pokoleń i przezimowanie zależą od przebiegu pogody; nie należy bezpośrednio przenosić terminów rozwoju podawanych dla cieplejszych regionów.

Najpierw potwierdź obecność aktywnych gąsienic. Odgarnij glebę na głębokość kilku centymetrów wokół świeżo uszkodzonej rośliny i sprawdź spód grudek oraz resztki roślinne. Wykonuj lustrację po zmroku, ponieważ larwy często opuszczają kryjówki nocą.

W małych nasadzeniach usuń ręcznie znalezione larwy i zastąp silnie zniszczone rośliny. Na plantacjach oceniaj odsetek przegryzionych roślin, wielkość larw i rozmieszczenie ognisk. Działania interwencyjne mają największą szansę powodzenia, gdy larwy są małe i nadal żerują; przy dużych, ukrytych w glebie gąsienicach skuteczność zabiegów nalistnych może być ograniczona. Każdy zabieg chemiczny poprzedź lustracją i wykonuj wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą środka zarejestrowanego w Polsce dla konkretnej uprawy i agrofaga.

W małych uprawach regularnie przeglądaj rośliny wieczorem lub wcześnie rano. Gąsienice znalezione przy uszkodzonych roślinach zbieraj ręcznie i usuwaj. Wokół pojedynczych rozsad można zastosować fizyczne osłony, na przykład kołnierze z tektury lub tworzywa, zagłębione w glebie i wystające kilka centymetrów ponad jej powierzchnię.

Ogranicz chwasty oraz samosiewy przed siewem i sadzeniem, a międzyplony zakończ odpowiednio wcześnie, aby nie pozostawiać gęstej, wilgotnej roślinności bezpośrednio przy młodej uprawie. Usuwaj nadmiar resztek roślinnych tam, gdzie jest to praktyczne, lecz rób to z zachowaniem zasad ochrony gleby. Wspieraj naturalnych wrogów, takich jak biegaczowate, ptaki i pasożytnicze błonkówki, unikając niepotrzebnych zabiegów szerokospektralnych.

• Przed siewem lub sadzeniem zwalczaj chwasty i samosiewy na zagonie oraz w bezpośrednim sąsiedztwie młodej uprawy.
• Nie pozostawiaj gęstej, zielonej roślinności i dużej ilości nierozłożonych resztek tuż przed wschodami; termin zakończenia międzyplonu dostosuj do tempa rozkładu biomasy.
• Zakładaj siewki w dobrze przygotowane, niezachwaszczone podłoże i zapewniaj im szybki, równomierny wzrost.
• Od wschodów do początku intensywnego wzrostu kontroluj plantację co najmniej raz lub dwa razy w tygodniu, zwracając uwagę na place z wypadami.
• W razie podejrzenia szkodnika przeszukuj glebę i resztki roślinne przy uszkodzonych roślinach, najlepiej wieczorem lub rano.
• W uprawach towarowych korzystaj z lokalnych komunikatów sygnalizacyjnych, monitoringu lotu motyli i prognoz rozwoju, jeśli są dostępne dla danego regionu.

• Rolnica gwoździówka jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym i polifagicznym, ale jej liczebność oraz znaczenie gospodarcze silnie zależą od regionu i pogody.
• Sam motyl nie uszkadza łodyg; za typowe podgryzanie siewek odpowiadają gąsienice.
• Samice chętnie wybierają niską roślinność i chwasty jako miejsce składania jaj, dlatego zachwaszczenie przed wschodami może zwiększać ryzyko.
• W Polsce w uprawach warzywnych częściej dominuje rolnica zbożówka, więc oznaczenie Agrotis ipsilon powinno być traktowane jako diagnoza wymagająca potwierdzenia.