
Czarna nóżka i mokra zgnilizna ziemniaka powodowane przez Dickeya solani
Dickeya solaniKrótkie przedstawienie: Czarna nóżka i mokra zgnilizna ziemniaka powodowane przez Dickeya solani
Dickeya solani to agresywna bakteria powodująca u ziemniaka czarną nóżkę, więdnięcie oraz mokrą zgniliznę bulw. Najczęściej trafia na plantację z porażonym materiałem sadzeniakowym, a następnie rozprzestrzenia się przez cięcie sadzeniaków, wodę, narzędzia, maszyny i uszkodzenia podczas zbioru. Objawy przypominają infekcje Pectobacterium i wymagają potwierdzenia laboratoryjnego.
Typowe warunki
Przegląd
Dickeya solani jest bakterią z grupy pektynolitycznych bakterii powodujących czarną nóżkę i mokrą zgniliznę ziemniaka. Patogen może zasiedlać tkanki przewodzące, podstawę łodygi, rozłogi oraz bulwy potomne, a enzymatyczny rozkład ścian komórkowych prowadzi do szybkiej maceracji tkanek.
Głównym gospodarzem gospodarczym jest ziemniak (Solanum tuberosum). Udokumentowano także izolaty z hiacynta oraz roślin rodzaju Muscari, lecz zakres żywicieli tego gatunku wydaje się stosunkowo wąski. Sam wygląd rośliny nie pozwala pewnie odróżnić D. solani od innych bakterii czarnej nóżki; wskazane jest potwierdzenie izolacją i testami molekularnymi.
Objawy i rozpoznawanie
Na wilgotnych stanowiskach u podstawy łodygi może pojawić się wodnista, śluzowata, ciemnobrązowa do czarnej zgnilizna, często rozwijająca się ku górze od zakażonego sadzeniaka. Rośliny bywają zahamowane we wzroście, żółkną, więdną lub przedwcześnie zasychają. W suchszych warunkach zewnętrzne sczernienie może być słabo widoczne, a dominują więdnięcie, brązowienie i wysychanie łodyg.
W bulwach zgnilizna zaczyna się często przy miejscu przyczepu rozłoga, w przetchlinkach, ranach lub w obrębie pierścienia naczyniowego. Miąższ staje się wodnisty, kremowy do brunatnego, miękki, ziarnisty, a później serowaty lub płynny. Zapach może być nieprzyjemny wskutek wtórnego rozwoju innych mikroorganizmów. Objawy nie są diagnostyczne, ponieważ podobny obraz powodują Pectobacterium i inne gatunki Dickeya.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Najważniejszym źródłem infekcji są zakażone sadzeniaki, również bez widocznych zmian. Bakteria może być dalej przenoszona przez cięcie sadzeniaków, sadzenie i zbiór mokrych bulw, uszkodzenia mechaniczne, wspólne skrzynie, noże, maszyny, wodę do mycia i nawadniania oraz kontakt owadów z wyciekającym sokiem.
Ryzyko zwiększają zastoiska wody, słaby drenaż, wysoka wilgotność, ciepło, zranienia podczas zbioru i ciepłe przechowywanie. Pryzmy odpadowe oraz samosiewy mogą podtrzymywać źródło bakterii między sezonami.
Cykl życia i przetrwanie
Patogen jest przede wszystkim przenoszony w zakażonych sadzeniakach, także takich, które wyglądają zdrowo i zawierają niewielką liczbę bakterii. Po posadzeniu może przechodzić do kiełków, łodyg i rozwijających się bulw. W wilgotnych tkankach namnaża się i wydziela enzymy rozkładające pektyny, co powoduje rozpad tkanek.
Między roślinami i partiami bulw przenosi się głównie z materiałem sadzeniakowym, wodą, narzędziami, maszynami, skrzyniami, liniami sortowniczymi oraz przez rany. Długotrwałe przetrwanie w pozbawionej żywiciela glebie jest prawdopodobnie mniej istotne niż przetrwanie w porażonych bulwach, samosiewach, pryzmach odpadowych i zanieczyszczonym sprzęcie.
Zwalczanie i ochrona
Nie istnieje skuteczne leczenie rośliny lub bulwy zakażonej systemicznie. Opryski fungicydami, nawożenie ani samodzielne stosowanie antybiotyków nie przywrócą zdrowia porażonym roślinom.
- oznacz i odizoluj podejrzaną partię; nie mieszaj jej ze zdrowymi bulwami;
- usuń i bezpiecznie zagospodaruj silnie porażone rośliny, bulwy i odpady, zgodnie z lokalnymi wymaganiami;
- przed przeniesieniem sprzętu na inne pole usuń ziemię i resztki roślinne, umyj oraz zdezynfekuj powierzchnie robocze;
- w magazynie oddziel podejrzane partie, zapewnij wentylację i ogranicz uszkodzenia oraz kondensację;
- pobierz reprezentatywną próbę z objawowej rośliny lub bulwy, nie myjąc jej, i przekaż do laboratorium w celu potwierdzenia gatunku.
Wynik laboratoryjny jest ważny przy decyzji o dalszym przeznaczeniu partii, wyborze materiału sadzeniakowego i ograniczeniu ryzyka przeniesienia bakterii.
Łagodna i biologiczna ochrona
W uprawie ekologicznej i bez użycia syntetycznych środków ochrony podstawą jest wykluczanie patogenu, higiena oraz ograniczanie ran i wilgoci:
- kupuj kwalifikowane, zdrowotne sadzeniaki z udokumentowanym pochodzeniem; odrzuć bulwy z objawami mokrej zgnilizny;
- preferuj całe sadzeniaki, a przy ich cięciu dezynfekuj nóż lub sadzarkę między partiami;
- usuwaj rośliny wyraźnie chore, pryzmy odpadowe i samosiewy ziemniaka; nie rozrzucaj porażonych bulw na polach;
- utrzymuj drożny odpływ wody, unikaj nadmiernego nawadniania i prac w mokrym łanie;
- myj i dezynfekuj skrzynie, narzędzia, sortowniki i maszyny przed przejazdem na zdrowe pole;
- stosuj płodozmian, najlepiej z przerwą bez ziemniaka i eliminacją samosiewów; preparaty mikrobiologiczne traktuj jedynie jako ewentualne uzupełnienie, jeśli są zarejestrowane do danego zastosowania i mają potwierdzoną skuteczność.
Zapobieganie
Najskuteczniejsza jest strategia wykluczania patogenu i ograniczania jego przenoszenia:
- stosuj kwalifikowany materiał sadzeniakowy i zachowuj informacje o partii oraz świadectwie zdrowotności;
- przed sadzeniem przejrzyj bulwy i nie sadź materiału z miękką zgnilizną; gdzie to możliwe wybieraj całe bulwy;
- sadź na stanowisku przepuszczalnym, unikaj długotrwałego zalania i planuj nawadnianie tak, aby nie utrzymywać mokrego łanu;
- regularnie lustruj plantację pod kątem czarnej nóżki, więdnięcia i placów z nierównymi wschodami;
- nie wchodź na mokre pole i nie przemieszczaj sprzętu z podejrzanej plantacji bez mycia i dezynfekcji;
- minimalizuj obicia podczas zbioru, nie zbieraj bulw nadmiernie mokrych ani przegrzanych, a magazyn przed przyjęciem plonu dokładnie oczyść;
- utrzymuj rotację upraw, usuwaj samosiewy i nie składowuj odpadów ziemniaczanych na przyszłorocznych polach ziemniaka.
W Polsce podejrzane przypadki w produkcji profesjonalnej należy konsultować z laboratorium fitopatologicznym lub właściwą jednostką ochrony roślin, ponieważ objawy nakładają się na inne bakterie czarnej nóżki.
Ciekawostki
- Dickeya solani jest zwykle bardziej agresywna od wielu innych bakterii czarnej nóżki i może rozwijać się szczególnie intensywnie w cieplejszych warunkach.
- Największe znaczenie ma materiał sadzeniakowy, a nie wieloletnie utrzymywanie się bakterii w samej glebie.
- Znane, dobrze udokumentowane izolaty pochodzą głównie z ziemniaka; dodatkowo odnotowano je z hiacynta i Muscari.
- W Unii Europejskiej czarna nóżka powodowana przez gatunki Dickeya i Pectobacterium jest objęta wymaganiami dotyczącymi zdrowotności materiału sadzeniakowego.
Nie ma pewnego, leczniczego programu chemicznego, który usuwa Dickeya solani z zakażonej rośliny lub bulwy. Nie należy traktować tej choroby fungicydami ani antybiotykami bez wyraźnej podstawy prawnej i etykietowej. W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin legalnie dopuszczone do konkretnej uprawy i problemu, zawsze zgodnie z aktualną etykietą, rejestrem środków oraz wymaganiami dotyczącymi ochrony operatora i środowiska.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.



