Tarcznik kalifornijski

Tarcznik kalifornijski (Aonidiella aurantii) jest niewielkim pluskwiakiem o kłująco-ssącym aparacie gębowym, szczególnie związanym z cytrusami. Samice pozostają nieruchome pod czerwonawymi tarczkami na liściach, pędach i owocach. Przy silnym zasiedleniu rośliny żółkną, tracą liście i wigor, a owoce mogą zostać zdyskwalifikowane handlowo. W Polsce szkodnik ma największe znaczenie pod osłonami.

Dorosłe samice są spłaszczone i ukryte pod okrągłą, czerwonawą lub czerwonobrązową tarczką. Zasiedlają liście, młode pędy, gałęzie, pień oraz powierzchnię owoców. Tarczniki właściwe nie wydzielają typowej spadzi, dlatego czarny nalot sadzakowy nie jest charakterystycznym objawem tego gatunku.

Najważniejszymi gospodarzami są cytrusy, lecz w literaturze odnotowano także inne rośliny zdrewniałe i ozdobne. Sam wygląd tarczki nie zawsze wystarcza do pewnego oznaczenia, ponieważ podobne gatunki mogą występować na tych samych roślinach.

Początkowo widoczne są drobne, okrągłe tarczki w kolorze czerwonawym, rdzawym, szarawym lub brunatnym. Mogą występować na obu stronach liści, nerwach, pędach i owocach.

• żółknięcie i osłabienie liści,
• przedwczesne opadanie liści,
• spowolnienie wzrostu i zasychanie młodych pędów,
• obniżenie wigoru całej rośliny przy silnym zasiedleniu,
• liczne tarczki na owocach, powodujące skazy i utratę wartości handlowej.

Najmłodsze larwy są ruchliwe, bardzo małe i zwykle bladożółte do pomarańczowych. Ciemniejsze tarczki z otworem wylotowym mogą świadczyć o rozwoju pasożyta.

Do nowych roślin szkodnik najczęściej trafia z porażonym materiałem szkółkarskim, sadzonkami, zrazami, liśćmi lub owocami. W obrębie kolekcji ruchliwe larwy mogą być przenoszone z prądem powietrza, na ubraniu, narzędziach i dłoniach, a także przez stykające się korony.

Rozwojowi ognisk sprzywają wysoka temperatura, zagęszczenie roślin, kurz ograniczający aktywność pasożytów oraz stres wodny. Mrówki nie są konieczne do rozwoju tego gatunku, ponieważ nie wytwarza on spadzi, ale mogą pośrednio zaburzać działanie części organizmów pożytecznych obecnych w szklarni.

Najważniejszym stadium rozprzestrzeniającym jest ruchliwy pierwszy wiek larwalny, czyli tzw. wędrujące larwy lub crawlers. Po krótkim okresie przemieszczania osiadają na liściu, pędzie albo owocu, wkłuwają aparat gębowy i zaczynają wytwarzać ochronną tarczkę.

Samice pozostają nieruchome pod osłoną i w zależności od warunków mogą rodzić larwy lub składać jaja, które rozwijają się pod tarczką. Samce są drobne, uskrzydlone i krótkowieczne. W ciepłych szklarniach cykl może przebiegać wielokrotnie w ciągu roku, bez wyraźnej przerwy zimowej. W praktyce należy kontrolować rośliny przez cały sezon, ze szczególnym uwzględnieniem wiosennego wzrostu i okresów wysokiej temperatury.

Najpierw potwierdź, że pod tarczkami znajdują się żywe osobniki. Stare, puste osłony mogą pozostawać na liściach długo po ustąpieniu problemu. Przy małej liczebności usuń szkodniki mechanicznie i odizoluj roślinę.

Przy większym nasileniu zabieg planuj według obecności ruchliwych larw, stanu rośliny i aktywności organizmów pożytecznych. Oleje ogrodnicze mogą ograniczać tarczniki, ale wymagają bardzo dokładnego pokrycia i przestrzegania etykiety. W profesjonalnych szklarniach można rozważyć biologiczne zwalczanie z wykorzystaniem odpowiednich pasożytniczych błonkówek, o ile są dostępne i zarejestrowane dla danego systemu uprawy.

Po zabiegu kontroluj roślinę co 7–14 dni i powtarzaj działania tylko wtedy, gdy monitoring potwierdza żywe stadia. W przypadku cytrusów owocujących nie stosuj żadnego środka bez sprawdzenia legalnego zakresu użycia i okresu karencji.

W uprawie amatorskiej i szklarniowej zacznij od metod mechanicznych oraz biologicznych:

• izoluj nowo zakupione cytrusy i obserwuj je przez kilka tygodni przed ustawieniem obok innych roślin,
• usuwaj pojedyncze tarczki patyczkiem kosmetycznym, miękką szczoteczką lub wilgotną ściereczką, nie uszkadzając skórki pędów,
• silnie zasiedlone, łatwe do wycięcia pędy przycinaj i usuwaj poza miejscem uprawy,
• przy niewielkim nasileniu rozważ preparat na bazie oleju ogrodniczego, jeśli jego etykieta dopuszcza zastosowanie na danej roślinie w Polsce; dokładnie pokryj miejsca zasiedlenia i unikaj zabiegu na przesuszonej lub przegrzanej roślinie,
• chroń pasożytnicze błonkówki i drapieżce, ograniczając nieselektywne zabiegi oraz nadmierne zapylenie liści,
• regularnie kontroluj spód liści, młode pędy i owoce przy użyciu lupy.

Kupuj cytrusy i inne rośliny zdrewniałe z pewnego źródła. Przed zakupem obejrzyj ogonki liściowe, nerwy, młode pędy, rozwidlenia gałęzi oraz skórkę owoców; pojedyncze tarczki łatwo przeoczyć.

• nowe rośliny trzymaj oddzielnie i kontroluj co kilka dni,
• nie dopuszczaj do stykania się koron,
• utrzymuj właściwe podlewanie i unikaj przenawożenia azotem,
• usuwaj opadłe liście i wycięte porażone fragmenty,
• czyść zakurzone liście wodą odpowiednią dla danego gatunku,
• dezynfekuj narzędzia po pracy z porażoną rośliną,
• monitoruj ruchliwe larwy, a nie tylko stare tarczki.

W Polsce rośliny cytrusowe należy szczególnie dokładnie obserwować od wiosny do jesieni oraz w ogrzewanych pomieszczeniach zimą.

• Tarczka jest osłoną ochronną, a nie częścią ciała owada; dlatego preparaty działają najlepiej na ruchliwe larwy i inne bardziej odsłonięte stadia.
• Brak spadzi odróżnia ten gatunek od wielu czerwców miękkich, które często powodują rozwój sadzaków.
• Wrogami naturalnymi są m.in. pasożytnicze błonkówki z rodzaju Aphytis, w tym Aphytis melinus, a także niektóre drapieżne chrząszcze.
• Tarcznik kalifornijski jest trudny do odróżnienia od blisko spokrewnionych tarczników bez oceny cech mikroskopowych lub molekularnych.