Antraknoza truskawki

Colletotrichum acutatum sensu lato wywołuje przede wszystkim antraknozę truskawki: zapadnięte, ciemnobrązowe plamy na owocach, nekrozy ogonków i kwiatów oraz zgniliznę korony. Patogen może być przenoszony z porażonym materiałem szkółkarskim, a w wilgotnej pogodzie rozprzestrzenia się przez rozpryskującą wodę. Ostateczne oznaczenie gatunku często wymaga badań laboratoryjnych.

Antraknoza truskawki związana z Colletotrichum acutatum jest chorobą tkanek nadziemnych i korony. Najbardziej charakterystyczne są ciemne, zapadnięte plamy na owocach, które szybko przekształcają się w zgniliznę. Na truskawce porażane bywają także kwiaty, ogonki liściowe, rozłogi i korona.

W Polsce patogen ma znaczenie fitosanitarne dla materiału roślinnego rodzaju Fragaria. Objawy mogą jednak przypominać infekcje wywoływane przez inne gatunki rodzaju Colletotrichum, dlatego pewne rozpoznanie na poziomie gatunku lub kompleksu często wymaga izolacji, mikroskopii albo badań PCR.

Na owocach pojawiają się okrągłe, twarde, zapadnięte plamy w kolorze jasnobrązowym do ciemnobrązowego. Z czasem plamy powiększają się, a w warunkach wilgotnych mogą pokrywać się łososiową lub pomarańczową, lepką masą zarodników. Owoce szybko gniją, szczególnie podczas dojrzewania.

• Na ogonkach liściowych i rozłogach występują ciemne, zapadnięte nekrozy.
• Porażone kwiaty brązowieją, zamierają lub zasychają; infekcja może prowadzić do zamierania zawiązków.
• Przy porażeniu korony rośliny więdną, słabiej rosną, a ich liście mogą nagle zasychać lub cała roślina może się załamać.
• Objawy mogą być mylone z innymi zgniliznami owoców, uszkodzeniami mechanicznymi i infekcjami innych gatunków Colletotrichum.

Najczęstszym źródłem wprowadzenia patogena są porażone sadzonki, także takie, które nie wykazują jeszcze objawów. W obrębie plantacji zarodniki rozprzestrzeniają się głównie z rozpryskującą wodą, deszczem, deszczowaniem, mokrymi narzędziami i kontaktem między zagęszczonymi roślinami.

Ryzyko zwiększają rany po gradzie, owadach, otarciach i pękaniu owoców, a także pozostawione resztki roślinne oraz zmumifikowane owoce. Dalekodystansowe przenoszenie przez wiatr nie jest zwykle główną drogą. Zakres gospodarzy, agresywność i wrażliwość na fungicydy mogą różnić się między liniami patogena.

Patogen może przetrwać w porażonych koronach, liściach, rozłogach, owocach, resztkach roślinnych i zaschniętych, zmumifikowanych owocach. W ciepłych i wilgotnych warunkach tworzy zarodniki konidialne w owocnikach typu acerwulus, często zanurzone w lepkiej wydzielinie.

Zarodniki są uwalniane i przenoszone przede wszystkim przez krople deszczu lub wody z instalacji deszczującej, a także przez mokre narzędzia, pracowników i kontakt roślin. Po osadzeniu na wilgotnej, podatnej tkance kiełkują i tworzą appresoria ułatwiające wnikanie. Nowe plamy wytwarzają kolejne zarodniki, dlatego w czasie długotrwałej wilgotności choroba może rozwijać kilka następujących po sobie cykli.

Niektóre sadzonki mogą pozostawać bezobjawowe, mimo że przenoszą patogena.

Usuń i wynieś poza plantację porażone owoce, kwiaty oraz silnie chore rośliny. Nie pozostawiaj ich między rzędami, ponieważ na zmianach chorobowych mogą powstawać kolejne zarodniki. Ogranicz deszczowanie, popraw przewiewność i zbieraj owoce możliwie często.

Na plantacjach towarowych decyzję o ochronie chemicznej podejmuje się na podstawie monitoringu, fazy rozwojowej i prognozowania ryzyka infekcji. W Polsce wolno stosować wyłącznie preparaty aktualnie zarejestrowane dla konkretnej rośliny i zastosowania; przestrzegaj etykiety, karencji oraz zasad rotacji grup mechanizmu działania. Sam wygląd plamy nie wystarcza do doboru środka, ponieważ podobne objawy powodują inne gatunki Colletotrichum i inne patogeny.

Przy nietypowych objawach, zamieraniu koron lub podejrzeniu problemu z materiałem szkółkarskim warto przekazać próbkę do laboratorium fitopatologicznego.

Podstawą ograniczania choroby są działania higieniczne i agrotechniczne, ponieważ preparaty biologiczne lub środki dopuszczone do upraw ekologicznych nie zastępują zdrowego materiału nasadzeniowego.

• Sadź wyłącznie kwalifikowane, zdrowe sadzonki i odrzucaj rośliny z podejrzanymi nekrozami korony.
• Usuwaj z plantacji porażone i przejrzałe owoce, zmumifikowane owoce oraz silnie chore rośliny; nie kompostuj ich w zwykłej pryzmie.
• Ograniczaj zwilżanie liści i owoców, preferując nawadnianie kroplowe.
• Pracuj na plantacji, gdy rośliny są suche, i czyść narzędzia między kwaterami.
• Utrzymuj przewiewną rozstawę, dobre odwodnienie i usuwaj chwasty zwiększające wilgotność łanu.
• Jeśli etykieta dopuszcza dany biologiczny środek dla konkretnej uprawy i choroby, stosuj go zgodnie z aktualną polską etykietą oraz terminem zapobiegawczym.

Najskuteczniejsza jest profilaktyka łącząca zdrowy materiał roślinny, ograniczenie wilgotności i stały monitoring.

• Zakładaj plantację z certyfikowanych sadzonek i kontroluj dostawy przed posadzeniem.
• Stosuj podwyższone zagony, ściółkę ograniczającą kontakt owoców z glebą, dobre odwodnienie i odpowiednią rozstawę.
• W miarę możliwości używaj nawadniania kroplowego; podlewaj rano, aby rośliny szybko obsychały.
• Zbieraj owoce często i ostrożnie, usuwając natychmiast owoce chore, przejrzałe i uszkodzone.
• Nie wykonuj prac pielęgnacyjnych na mokrych roślinach; dezynfekuj narzędzia i ograniczaj przemieszczanie się z chorej kwatery na zdrową.
• Usuwaj silnie porażone rośliny, rozłogi i resztki po zbiorach. Przy planowaniu zmianowania unikaj następowania podatnych upraw bezpośrednio po silnie porażonej plantacji.
• Monitoruj kwitnienie i dojrzewanie, zwłaszcza po ciepłych, wielodniowych okresach deszczowych.

• Nazwa Colletotrichum acutatum jest często stosowana w znaczeniu kompleksu gatunków, a nie wyłącznie jednego, łatwego do rozpoznania morfologicznie gatunku.
• Na jednej plantacji objawy mogą pojawić się najpierw na owocach, kwiatach albo ogonkach, zależnie od pogody i podatności tkanek.
• W Polsce antraknoza truskawki jest uwzględniana w materiałach fitosanitarnych dotyczących roślin rodzaju Fragaria.
• Największe ryzyko szybkiego rozwoju występuje wtedy, gdy ciepło zbiega się z długim zwilżeniem kwiatów i owoców.