Stres z powodu złego drenażu (zastój wody)

Stres z powodu złego drenażu, nazywany także podtopieniem lub „mokrymi korzeniami”, powstaje wtedy, gdy woda zbyt długo pozostaje w glebie albo podłożu. Wypiera powietrze z porów, ogranicza oddychanie korzeni i pobieranie składników pokarmowych. Roślina może więdnąć mimo mokrej ziemi, żółknąć, przestać rosnąć, tracić korzenie i zamierać.

Stres z powodu złego drenażu rozwija się, gdy woda nie odpływa ze strefy korzeniowej wystarczająco szybko. Nasycona gleba lub podłoże zawiera bardzo mało wolnych porów powietrznych, dlatego korzenie mają ograniczony dostęp do tlenu. Skutkiem może być więdnięcie, mimo że podłoże pozostaje mokre.

Problem występuje po długotrwałych opadach, zalaniu, nadmiernym podlewaniu, na glebie ciężkiej i zagęszczonej, w obniżeniach terenu, przy wysokim poziomie wód gruntowych lub nad nieprzepuszczalną warstwą. Wrażliwość zależy od gatunku, podkładki, wieku rośliny, temperatury oraz czasu trwania podtopienia. Krótkie okresowe zalanie niektóre rośliny znoszą, lecz ciepłe, długotrwałe nasycenie gleby może szybko niszczyć korzenie.

Jest to zaburzenie środowiskowe, a nie pojedyncza choroba. Diagnozę należy oprzeć na ocenie wilgotności gleby, historii miejsca, sposobu podlewania oraz wyglądu korzeni.

• Więdnięcie, oklapnięcie lub zwijanie liści pomimo mokrej gleby.
• Żółknięcie, przedwczesne opadanie liści, drobniejsze liście i ogólne osłabienie wzrostu.
• Zahamowanie wzrostu, słabe kwitnienie, gorsze zawiązywanie owoców, opóźnione przyjmowanie się sadzonek i zamieranie pędów.
• Korzenie brązowe, szaroczarne, miękkie, śluzowate lub łatwo oddzielające się od tkanek; czasem z kwaśnym albo gnilnym zapachem.
• Wtórna chloroza żelazowa, zgnilizna korzeni i szyjki korzeniowej, a u niektórych roślin obrzęk: wodniste, wypukłe lub korkowaciejące plamy, często na spodniej stronie liści.

Nie podlewaj automatycznie rośliny, która więdnie. Sprawdź wilgotność kilka–kilkanaście centymetrów pod powierzchnią, miejsca zalegania wody oraz stan korzeni. Utrzymująca się mokra gleba i zniszczone korzenie przemawiają za stresem wodnym, ale nie wykluczają wtórnej choroby.

Zastój wody powodują najczęściej: ciężka gleba gliniasta, zagęszczenie po ruchu maszyn lub pracach budowlanych, zaskorupiała albo nieprzepuszczalna warstwa podglebia, źle wyprofilowany teren, zatkane dreny, odpływy i rynny, zbyt małe otwory w pojemniku, nadmierne nawadnianie oraz wysoki lub okresowo podnoszący się poziom wód gruntowych.

Zaburzenie nie jest zakaźne i nie przenosi się między roślinami jak choroba. Objawy często występują jednak plackowato, dokładnie tam, gdzie gromadzi się woda. Wtórne patogeny korzeni mogą być przenoszone z glebą, wodą, narzędziami, materiałem roślinnym i resztkami korzeni.

Zaburzenie nie ma cyklu biologicznego ani zakaźnego czynnika pierwotnego. Rozpoczyna się, gdy strefa korzeniowa pozostaje nasycona wodą, a tlen jest zużywany szybciej, niż może zostać uzupełniony. Korzenie tracą zdolność oddychania, ograniczają pobieranie wody i składników pokarmowych, a następnie obumierają.

Osłabione korzenie i szyjka korzeniowa mogą zostać zasiedlone przez wtórne organizmy powodujące zgnilizny, między innymi lęgniowce lub grzyby glebowe. Ich rozwój zależy od gatunku rośliny, obecności patogenu i dalszych warunków wilgotności.

1. Potwierdź utrzymujące się nasycenie: sprawdź glebę poniżej powierzchni, zaznacz miejsca z zastoinami, przeanalizuj ostatnie opady i podlewanie oraz wykop próbnie roślinę w celu oceny korzeni.
2. Usuń przyczynę dopływu wody: napraw nieszczelność, odsuń wylot rynny, oczyść odpływ, popraw spadki terenu albo zleć wykonanie rowu chłonnego, drenażu francuskiego lub drenażu podpowierzchniowego, jeśli warunki na to pozwalają.
3. W pojemnikach przenieś roślinę do naczynia z drożnymi otworami i właściwym podłożem. Miękkie, martwe korzenie odetnij czystym narzędziem.
4. W gruncie poczekaj, aż gleba będzie dostatecznie sucha do bezpiecznej pracy. Następnie podnieś strefę sadzenia, popraw strukturę lub przenieś roślinę na lepiej odwodnione stanowisko.
5. Po usunięciu problemu podlewaj oszczędnie i obserwuj młode przyrosty. Nie nawoź intensywnie rośliny z uszkodzonym systemem korzeniowym.
6. Jeżeli zamieranie trwa mimo poprawy drenażu, zbadaj korzenie pod kątem wtórnej zgnilizny, szkodników glebowych lub innych przyczyn; w przypadku cennych roślin pomocna może być analiza laboratoryjna.

Najskuteczniejsze działania są agrotechniczne i niechemiczne:

• Ogranicz podlewanie i kieruj się wilgotnością podłoża oraz prognozą opadów, a nie stałym harmonogramem.
• W pojemnikach usuń osłonki zatrzymujące wodę, sprawdź drożność otworów i w razie potrzeby przesadź roślinę do świeżego, strukturalnego podłoża.
• Martwe, miękkie korzenie przycinaj wyłącznie czystym, zdezynfekowanym narzędziem; nie usuwaj zdrowych korzeni bez potrzeby.
• W gruncie nie kop ani nie ugniataj mokrej gleby. Po jej obeschnięciu zastosuj podwyższoną rabatę, łagodną niwelację terenu lub odpowiednio zaprojektowany odpływ.
• Wybieraj gatunki i odmiany o udokumentowanej tolerancji na wilgotne stanowiska, zwłaszcza w miejscach okresowo podmokłych.
• Usuwaj resztki rozkładających się korzeni i nie przenoś mokrej, zanieczyszczonej ziemi między zagonami.

• Przed sadzeniem oceń strukturę i zagęszczenie gleby oraz wykonaj próbę przesiąkania. Jeśli woda w dołku utrzymuje się dłużej niż około 24 godziny, miejsce wymaga poprawy odpływu lub doboru roślin odporniejszych na wilgoć.
• Formuj rabaty tak, aby woda nie zatrzymywała się przy szyjce korzeniowej, fundamentach ani w dołach sadzeniowych.
• W miejscach wolno przepuszczalnych stosuj podwyższone rabaty lub lekkie wyniesione kwatery; większe drenaże i odwodnienia projektuj stosownie do warunków wodnych działki.
• Konserwuj rynny, spusty, rowy i dreny. Nie kieruj odpływu z dachu bezpośrednio na rabatę.
• Dobieraj rośliny do wilgotności stanowiska i nie sadź gatunków wrażliwych w obniżeniach terenu.
• Używaj czystych pojemników i świeżego, odpowiednio napowietrzonego podłoża. Nie pracuj w mokrej glebie, aby nie pogłębiać jej zagęszczenia.

• Więdnięcie nie zawsze oznacza suszę: przy niedoborze tlenu korzenie mogą nie dostarczać wody do liści, mimo że gleba jest mokra.
• Dyfuzja tlenu w wodzie jest wielokrotnie wolniejsza niż w powietrzu, dlatego nasycenie porów szybko pogarsza warunki oddychania korzeni.
• Żyzna gleba nie kompensuje złego drenażu. Podtopienie może ograniczać pobieranie azotu i innych składników oraz sprzyjać ich wymywaniu lub przemianom beztlenowym.
• Niektóre gatunki tolerują okresowe podmoknięcie, lecz nawet rośliny wilgociolubne mogą ucierpieć przy wielotygodniowej stagnacji wody.