Wielokrotny niedobór składników pokarmowych

Wielokrotny niedobór składników pokarmowych oznacza jednoczesny brak lub ograniczoną dostępność co najmniej dwóch niezbędnych pierwiastków. Rośliny mogą być zahamowane we wzroście, blade, z chlorozą międzyżyłkową, nekrozą brzegów liści, słabym kwitnieniem i niskim plonem. Obraz łatwo pomylić z suszą, zasoleniem, uszkodzeniem korzeni, herbicydem lub chorobą, dlatego kluczowe są badania gleby i właściwa interpretacja objawów.

Wielokrotny niedobór składników pokarmowych pojawia się, gdy roślina nie może pobrać wystarczającej ilości dwóch lub większej liczby makro- albo mikroskładników. Pierwiastki mogą być rzeczywiście wymyte lub usunięte wraz z plonem, lecz także obecne w glebie w formie niedostępnej dla korzeni.

Problem częściej występuje na glebach piaszczystych i wyczerpanych, przy nieprawidłowym pH, nadmiernym podlewaniu, suszy, zalaniu, zasoleniu, zagęszczeniu podłoża lub uszkodzeniu systemu korzeniowego. Sam wygląd rośliny nie pozwala wiarygodnie wskazać wszystkich brakujących składników. Objawy należy traktować jako hipotezę roboczą i porównać z wynikami analizy gleby, a w trudnych przypadkach także analizy tkanek.

Obraz zależy od gatunku, fazy wzrostu oraz kombinacji brakujących składników. Typowe są: spowolnienie i nierównomierny wzrost, krótkie międzywęźla, małe liście, bladozielone lub żółte ulistnienie, chloroza międzyżyłkowa, fioletowe albo czerwonawe zabarwienie, przedwczesne starzenie liści, zasychanie brzegów, słabe łodygi, ograniczone kwitnienie, gorsze zawiązywanie owoców i mały plon.

• Starsze liście często żółkną lub zasychają na brzegach przy ograniczeniu składników ruchliwych, między innymi azotu, fosforu, potasu lub magnezu.
• Młode liście i stożki wzrostu mogą być zniekształcone albo chlorotyczne, gdy ograniczone jest pobieranie wapnia, żelaza, boru, cynku, miedzi lub manganu.
• Jednoczesne, podobne objawy na wielu roślinach w powtarzalnym układzie przestrzennym przemawiają za przyczyną glebową lub środowiskową.

Zaburzenie nie jest zakaźne i nie rozprzestrzenia się z rośliny na roślinę. Powstaje tam, gdzie podaż składników lub ich pobieranie przez korzenie jest niewystarczające.

• uboga gleba i wynoszenie składników wraz z powtarzającymi się plonami;
• wymywanie z lekkiej gleby po silnych opadach lub nadmiernym nawadnianiu;
• nieprawidłowe pH, które ogranicza dostępność kilku pierwiastków naraz;
• susza, zalanie, brak tlenu w podłożu, zagęszczenie i uszkodzenia korzeni;
• zasolenie oraz nadmiar nawozów, kompostu lub obornika;
• antagonizm między składnikami i niezbilansowane nawożenie.

Zaburzenie nie ma cyklu biologicznego i nie przenosi się między roślinami. Zwykle rozwija się stopniowo, szczególnie podczas intensywnego wzrostu, kwitnienia i owocowania albo po okresach silnych opadów lub częstego nawadniania.

Najpierw może wystąpić spadek wigoru bez wyraźnych objawów wizualnych. Przy utrzymaniu przyczyny pojawiają się chlorozy, nekrozy, przedwczesne opadanie liści, słabe kwitnienie i obniżenie plonu. Poprawa po korekcie może być szybka na młodych tkankach, natomiast uszkodzone starsze liście zwykle nie odzyskują wyglądu.

Najpierw potwierdź problem. Wykonaj analizę gleby obejmującą pH, zasobność w podstawowe składniki, a w razie potrzeby także zasolenie i mikroelementy. Analiza liści lub innych tkanek może pomóc wykryć kilka niedoborów, lecz wynik trzeba interpretować dla konkretnego gatunku, fazy rozwoju i pobranej części rośliny.

Po rozpoznaniu zastosuj tylko korektę wskazaną przez wyniki: odpowiedni nawóz wieloskładnikowy albo pojedynczy, poprawę pH, zwiększenie odpływu wody, rozluźnienie strefy korzeniowej lub zmianę sposobu nawadniania. Przy silnym niedoborze, gdy korzenie działają prawidłowo, można rozważyć dokarmianie dolistne przeznaczone dla danej uprawy, ale nie zastępuje ono naprawy gleby. Nie zwiększaj dawek „na zapas”, ponieważ zasolenie i antagonizmy mogą pogłębić problem.

Jeżeli objawy są nagłe, ograniczone do pasów lub pojedynczych roślin albo nie ustępują po korekcie, sprawdź korzenie, szkodniki, uszkodzenia herbicydowe, choroby i jakość wody.

Metody organiczne powinny poprawiać żyzność i funkcjonowanie gleby, a nie zastępować diagnozę. Stosuj dojrzały, dobrze rozłożony kompost lub inne dopuszczone nawozy organiczne w ilości dopasowanej do gatunku i wyników analizy. Unikaj wieloletniego, obfitego stosowania obornika lub kompostu, ponieważ może to zwiększać zasolenie albo nadmiar niektórych składników.

• Ściółkuj glebę materiałem bez nasion chwastów, aby ograniczyć przesychanie i wahania temperatury.
• Poprawiaj strukturę podłoża przez materię organiczną, ograniczenie ugniatania i stałe przykrycie gleby.
• Utrzymuj różnorodność upraw i zwracaj uwagę na składniki wynoszone z plonem.
• Nie stosuj popiołu, gnojówek ani skoncentrowanych preparatów domowych bez sprawdzenia ich wpływu na pH i zasolenie.

Przed nawożeniem pobierz reprezentatywną próbkę gleby; oddzielnie próbkuj miejsca wyraźnie różniące się wyglądem, podłożem lub sposobem użytkowania. W polskich warunkach podstawowa analiza zwykle obejmuje pH oraz przyswajalny fosfor, potas i magnez, a zakres warto rozszerzyć o inne składniki, zasolenie lub mikroelementy, gdy wskazuje na to uprawa i objawy.

• Korzystaj z zaleceń laboratoryjnych właściwych dla konkretnego gatunku, fazy wzrostu i typu gleby.
• Reguluj pH tylko na podstawie badania; nie wapnuj ani nie zakwaszaj podłoża rutynowo.
• Zapewnij odpływ wody, umiarkowane i równomierne nawadnianie oraz ogranicz ugniatanie gleby.
• Stosuj dojrzałą materię organiczną, płodozmian i nawożenie bilansujące składniki wyniesione z plonem.
• Porównuj rośliny chore i zdrowe tej samej odmiany oraz w tej samej fazie rozwoju.

• Wielokrotny niedobór nie musi oznaczać całkowitego braku pierwiastków; podobny efekt daje ich uwstecznienie, niewłaściwy odczyn lub brak sprawnych korzeni.
• Odczyn gleby wpływa jednocześnie na dostępność wielu składników. Zbyt niskie pH może ograniczać pobieranie części makroelementów i fosforu, a zbyt wysokie często zmniejsza dostępność wielu mikroelementów.
• Nadmiar jednego składnika, zwłaszcza fosforu, soli lub wapnia, może pośrednio wywołać niedobór innego przez antagonizm lub zmianę dostępności.
• Rośliny osłabione niedoborem są bardziej podatne na stres wodny i wtórne problemy chorobowe, ale sam niedobór nie jest chorobą infekcyjną.