Drobna plamistość liści kukurydzy
Choroba

Drobna plamistość liści kukurydzy

Kabatiella zeae (synonim: Aureobasidium zeae)
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Drobna plamistość liści kukurydzy

Drobna plamistość liści kukurydzy jest chorobą grzybową powodowaną przez Kabatiella zeae, znaną także pod nazwą Aureobasidium zeae. Na liściach pojawiają się małe, prześwitujące plamki z jasnym środkiem, ciemną obwódką i żółtawą aureolą. Choroba nasila się w chłodne, wilgotne lata, zwłaszcza przy uprawie kukurydzy po sobie i dużej ilości resztek pożniwnych.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyPrzede wszystkim blaszki liściowe; niekiedy pochwy liściowe, liście okrywowe kolb, łodygi i inne nadziemne części rośliny.
Korzystne warunkiChłodna, wilgotna pogoda, częste opady lub rosa, długotrwałe zwilżenie liści, uprawa kukurydzy po kukurydzy, podatna odmiana oraz duża ilość porażonych resztek na powierzchni gleby.
Poradnik roślinny

Przegląd

Drobna plamistość liści kukurydzy występuje na kukurydzy zwyczajnej (Zea mays). W Polsce objawy mogą pojawiać się przede wszystkim w czerwcu i lipcu, gdy po chłodnej pogodzie występują częste opady, rosa lub długie okresy zwilżenia liści. Pierwsze zmiany zwykle rozwijają się na dolnych liściach, a następnie mogą pojawiać się wyżej.

Typowy obraz to drobne, prześwitujące plamy przypominające oko: jasny lub jasnobrązowy środek, brunatna do purpurowej obwódka i wąskie żółtawe halo. Przy dużym nasileniu plamy łączą się, powodując zamieranie fragmentów blaszki liściowej i przedwczesne starzenie roślin. Choroba jest silnie związana z resztkami porażonej kukurydzy oraz częstą uprawą kukurydzy po kukurydzy.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • Początkowo drobne, wodniste, chlorotyczne lub prześwitujące plamki o średnicy zwykle około 1–4 mm.
  • W miarę rozwoju środek plamy staje się jasnobrązowy do kremowego, a wokół niego tworzy się brunatna, czerwonobrązowa lub purpurowa obwódka.
  • Charakterystyczna jest wąska, żółtawa aureola, szczególnie widoczna pod światło.
  • Zmiany najczęściej pojawiają się najpierw na dolnych liściach; mogą występować skupiskowo, zwłaszcza w miejscach o dłuższym utrzymywaniu się wilgoci.
  • Silnie porażone plamy zlewają się w większe, nekrotyczne obszary, prowadząc do zasychania liści i wcześniejszej utraty zielonej powierzchni.
  • Podobne zmiany mogą sporadycznie wystąpić na pochwach liściowych, liściach okrywowych kolb i innych częściach nadziemnych.
Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Źródłem pierwotnego zakażenia są przede wszystkim porażone resztki kukurydzy pozostawione na powierzchni gleby. Zarodniki mogą być przenoszone na rośliny przez krople deszczu odbijające się od resztek oraz lokalnie przez wiatr. Ryzyko wzrasta przy dużej ilości nierozłożonej słomy, uprawie kukurydzy w monokulturze, podatnej odmianie i długotrwałym zwilżeniu liści.

Uszkodzenia liści mogą ułatwiać infekcję, ale sam ich brak nie wyklucza porażenia. W praktyce najważniejsze są wilgotność, obecność inokulum w resztkach i podatność konkretnego mieszańca.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Patogen przetrwa głównie w porażonych liściach i innych resztkach pożniwnych kukurydzy pozostających na powierzchni gleby lub w jej pobliżu. W warunkach chłodnych i wilgotnych tworzy materiał infekcyjny na resztkach. Zarodniki są przenoszone na młode liście przede wszystkim przez rozpryskujące się krople deszczu, a lokalnie także przez wiatr.

Do infekcji potrzebna jest wilgotna powierzchnia liścia. Po kilku okresach zwilżenia powstają drobne plamy, które powiększają się i mogą łączyć. Rozwój choroby zwykle zwalnia podczas cieplejszej, suchej pogody. Dokładne nazewnictwo sprawcy bywa różne: w starszych opracowaniach często używa się nazwy Aureobasidium zeae, natomiast w innych źródłach jako nazwa gatunkowa występuje Kabatiella zeae.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Istniejących plam nie można wyleczyć ani cofnąć. W uprawie towarowej decyzja o ewentualnej ochronie fungicydowej powinna być wyjątkowa i oparta na podatności odmiany, nasileniu choroby, fazie rozwojowej, wartości plonu, prognozie pogody oraz aktualnych zaleceniach doradczych dla Polski. Drobna plamistość liści zwykle nie jest samodzielnym uzasadnieniem rutynowego oprysku.

W małej uprawie po zbiorze usuwać lub odpowiednio zagospodarować silnie porażone resztki i nie wysiewać ponownie kukurydzy w tym samym zagonie, jeśli choroba regularnie powraca. Oprysk, jeśli w ogóle jest rozważany, powinien chronić zdrowe, nowo rozwijające się liście, a nie „leczyć” tkanki już nekrotycznej.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

  • Wybierać odmiany kukurydzy o potwierdzonej tolerancji lub mniejszej podatności, szczególnie na polach, gdzie choroba występowała wcześniej.
  • W miarę możliwości stosować zmianowanie z roślinami niebędącymi żywicielem i unikać wieloletniej uprawy kukurydzy po kukurydzy.
  • Po zbiorze dokładnie rozdrobnić resztki i, zależnie od systemu gospodarowania glebą, przyspieszać ich rozkład przez odpowiednie wymieszanie z glebą. Zabieg należy równoważyć ochroną struktury gleby i ograniczaniem erozji.
  • Unikać nadmiernego zagęszczenia łanu oraz podlewania po liściach; w ogrodzie podlewać bezpośrednio przy glebie.
  • Nie zakładać, że preparaty biologiczne usuną już istniejące plamy. Można je rozważać wyłącznie wtedy, gdy konkretny produkt jest legalnie dopuszczony do danej uprawy i zastosowania oraz ma wiarygodne, lokalnie adekwatne potwierdzenie skuteczności.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Na stanowiskach z historią choroby wybierać odmiany o lepszej odporności lub tolerancji na drobną plamistość liści.
  • Wprowadzać zmianowanie zbożowo-kukurydziane tak, aby ograniczyć ciągłą uprawę kukurydzy.
  • Rozdrabniać i zagospodarowywać resztki pożniwne w sposób dopasowany do technologii uprawy; ogranicza to ilość materiału, na którym patogen może przetrwać.
  • Monitorować dolne liście od czerwca, zwłaszcza po chłodnych, deszczowych okresach i przy długo utrzymującej się rosie.
  • Przy ocenie objawów porównywać je z szarą plamistością liści, żółtą plamistością, żółtą karłowatością, plamami fizjologicznymi oraz uszkodzeniami owadów. W razie niepewności pobrać kilka świeżych liści do diagnostyki.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Nazwa choroby nawiązuje do wyglądu plam, które pod światło przypominają małe „oczka”.
  • Patogen jest uznawany za silnie związany z kukurydzą; w wiarygodnych zestawieniach jako główny i praktycznie najważniejszy żywiciel wymieniana jest Zea mays.
  • Choroba częściej ma znaczenie jakościowe i fizjologiczne niż powoduje regularnie duże straty plonu, jednak w sprzyjających warunkach wczesne porażenie może istotnie zmniejszyć powierzchnię asymilacyjną.
  • Objawy mogą być mylone z innymi plamistościami liści kukurydzy, w tym szarą plamistością, żółtą plamistością, plamami fizjologicznymi i uszkodzeniami po żerowaniu szkodników.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosować wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do obrotu dla kukurydzy i danego zastosowania, zgodnie z bieżącą etykietą środka. Etykieta musi określać uprawę, zwalczany problem, dawkę, termin i sposób aplikacji oraz wymagany okres prewencji i karencji. Nie zakładać, że fungicyd zarejestrowany przeciw innej chorobie kukurydzy będzie legalny lub skuteczny przeciw drobnej plamistości liści.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

1 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.