Nicień liściowy truskawki
Szkodnik

Nicień liściowy truskawki

Aphelenchoides fragariae
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Nicień liściowy truskawki

Nicień liściowy truskawki (Aphelenchoides fragariae) jest mikroskopijnym szkodnikiem żerującym głównie na młodych liściach, koronach, pąkach i łodygach. U truskawek wywołuje karłowacenie, zwijanie i pomarszczenie przyrostów oraz słabsze kwitnienie i owocowanie. Występuje także na paprociach i wielu bylinach ozdobnych. Objawy nie są rozstrzygające - potwierdzenie wymaga badania laboratoryjnego fragmentów liści.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyMłode liście, nasady liści, korony, łodygi, pąki i niekiedy kwiaty; próbki korzeni i samej gleby mają małą wartość diagnostyczną.
Korzystne warunkiCiepła i wilgotna pogoda, długie zwilżenie liści, gęsty łan, uprawa pod osłonami, podlewanie zraszające oraz częste przenoszenie mokrych roślin; korzystne jest około 21–24°C.
Poradnik roślinny

Przegląd

Nicień liściowy truskawki żeruje na liściach, koronach, pąkach i czasem łodygach, a nie przede wszystkim na korzeniach. U truskawek charakterystyczne są zdeformowane młode liście, zahamowanie wzrostu korony oraz ograniczone kwitnienie i owocowanie. Na roślinach ozdobnych może powodować plamy ograniczone przez nerwy, nekrozę, zasychanie i zamieranie pędów.

Zakres żywicieli jest szeroki, ale niejednorodny. Pojedynczy zapis żywiciela nie oznacza jednakowego ryzyka dla każdej odmiany ani populacji nicienia. Objawy same w sobie nie pozwalają pewnie odróżnić A. fragariae od A. ritzemabosi, A. besseyi ani uszkodzeń niepasożytniczych.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • U truskawek: silnie pomarszczone, skręcone, zwinięte lub karłowate młode liście, skrócone ogonki liściowe i spłaszczona korona.
  • Możliwe są opóźniony wzrost, słabsze kwitnienie, mniej owoców oraz owoce małe lub zniekształcone.
  • Na paprociach i innych roślinach ozdobnych występują plamy wodniste, później brązowe lub czarne, często kanciaste i ograniczone przez nerwy.
  • Przy silnym porażeniu pojawiają się zasychanie pąków, deformacja kwiatów, przedwczesne opadanie liści i zamieranie roślin.
  • Starsze liście mogą początkowo wyglądać prawie normalnie. Objawy należy potwierdzić na świeżych, podejrzanych liściach, nasadach liści lub fragmentach korony.
Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Najważniejszym źródłem są porażone sadzonki, rozłogi, korony, sadzonki pędowe, podziały i inne części rozmnażanych wegetatywnie roślin. W obrębie uprawy nicienie przenoszą się w filmie wody podczas deszczu, zraszania lub podlewania nadkoronowego, a także na mokrych narzędziach, rękach i resztkach roślinnych.

Ryzyko rośnie w gęstych nasadzeniach, szklarniach, tunelach i kolekcjach roślin, gdzie liście długo pozostają wilgotne. Do oceny nie wystarcza zwykle analiza gleby — należy przesłać do laboratorium świeże, objawowe fragmenty liści wraz z nasadami i, jeśli to możliwe, koroną.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Dorosłe nicienie i larwy żerują na powierzchni lub wewnątrz wilgotnych tkanek nadziemnych, a jaja są składane w chronionych częściach rośliny. W sprzyjających warunkach cykl od jaja do dorosłego osobnika może trwać około 8–14 dni, co umożliwia kilka pokoleń w sezonie.

Do aktywnego przemieszczania potrzebny jest film wody. Nicienie przechodzą po mokrej powierzchni łodyg i liści, mogą wnikać przez aparaty szparkowe lub uszkodzenia i przechodzić na sąsiednie rośliny. W suchych resztkach roślinnych mogą przetrwać w stanie ograniczonej aktywności; część populacji może również odżywiać się grzybami, dlatego sama zmiana stanowiska nie zawsze wystarcza.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Najpierw potwierdź obecność A. fragariae w laboratorium. Do badania wybierz świeże, najbardziej charakterystyczne liście, nasady liści i fragmenty korony, a nie wyłącznie glebę. Wynik powinien uwzględniać możliwość pomyłki z innymi gatunkami Aphelenchoides oraz z wciornastkami, przędziorkami, fitotoksycznością herbicydów i stresem wodnym.

  • W uprawie amatorskiej usuń silnie porażone rośliny wraz z koroną i resztkami, zapakuj je przed wyniesieniem i oczyść miejsce oraz narzędzia.
  • W szkółce odizoluj partię, wstrzymaj pobieranie materiału rozmnożeniowego i prześledź źródło sadzonek oraz możliwe drogi przeniesienia.
  • Nie przenoś porażonych roślin do nowej kwatery i nie polegaj wyłącznie na zmianie stanowiska, ponieważ nicienie mogą przetrwać w resztkach i korzystać z wielu żywicieli.
  • Po potwierdzeniu ogniska prowadź regularny monitoring młodych liści, nasad i koron oraz dokumentuj partie zdrowe i podejrzane.
Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

  • Usuwaj i szczelnie pakuj silnie porażone rośliny, korony, rozłogi oraz opadłe resztki; nie kompostuj materiału z podejrzanej kwatery.
  • W małych uprawach wycinaj pojedyncze porażone liście, ale pamiętaj, że sam zabieg może nie usunąć nicieni z korony i innych tkanek.
  • Nie pobieraj rozłogów, sadzonek ani podziałów z roślin o niewyjaśnionych deformacjach.
  • Ograniczaj podlewanie z góry, podlewaj kroplowo i zapewnij przewiew między roślinami.
  • Myj i dezynfekuj narzędzia, doniczki, stoły oraz ręce po kontakcie z podejrzanym materiałem; pracuj od bloków zdrowych do podejrzanych.
  • Biologiczne preparaty przeznaczone przeciw nicieniom glebowym nie powinny być automatycznie uznawane za skuteczne wobec nicienia liściowego.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Kupuj zdrowy, kwalifikowany materiał rozmnożeniowy i izoluj nowe rośliny na czas obserwacji.
  • W szkółkach utrzymuj oddzielne, czyste strefy rozmnażania, dezynfekuj sprzęt wielokrotnego użytku i nie przemieszczaj pracowników ani narzędzi z podejrzanych bloków do zdrowych.
  • W Polsce kontroluj rośliny szczególnie od wiosny do późnego lata, gdy ciepło i długotrwałe zwilżenie liści sprzyjają aktywności nicienia.
  • Stosuj nawadnianie kroplowe, zwiększ rozstaw roślin i poprawiaj cyrkulację powietrza w tunelach, szklarniach oraz zimowych ogrodach.
  • Nie rozmnażaj roślin z kędzierzawieniem młodych liści, plamami kanciastymi ani postępującym karłowaceniem bez wcześniejszej diagnozy.
  • Oznacz podejrzane partie, wstrzymaj ich sprzedaż lub rozmnażanie i zleć badanie laboratorium nematologicznemu. Zabiegi termiczne materiału rozmnożeniowego wymagają procedury dobranej do gatunku i odmiany, ponieważ nieprawidłowa temperatura może uszkodzić rośliny.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Jest to nicień fakultatywnie pasożytniczy: część osobników może przeżywać i odżywiać się także grzybami w glebie lub rozkładających się resztkach.
  • W przypadku nicieni liściowych diagnostycznie cenniejszy jest świeży, objawowy liść lub korona niż sama próbka gleby.
  • Na truskawkach zredukowane kwitnienie i owocowanie może być bardziej użyteczną wskazówką niż samo pomarszczenie liści.
  • Bezobjawowe rośliny zakażone mogą być źródłem rozprzestrzeniania szkodnika wraz z sadzonkami, rozłogami, podziałami i sadzonkami pędowymi.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie stosuj preparatów na podstawie samego podobieństwa objawów. Używaj wyłącznie środków legalnie dopuszczonych w Polsce do danej uprawy i konkretnego problemu, zawsze zgodnie z aktualną etykietą, dawką, terminem stosowania oraz wymaganiami dotyczącymi ochrony użytkownika i środowiska. W przypadku tego szkodnika podstawą postępowania są higiena, kwalifikowany materiał roślinny i usuwanie porażonych roślin; skuteczność i legalność zabiegów chemicznych może być ograniczona.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

35 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.