
Płytki rak kory orzecha włoskiego
Brenneria nigrifluensKrótkie przedstawienie: Płytki rak kory orzecha włoskiego
Płytki rak kory orzecha włoskiego jest chorobą bakteryjną związaną głównie z orzechem włoskim (Juglans regia) i wywoływaną przez Brenneria nigrifluens. Na pniu oraz konarach pojawiają się brunatnoczarne, zwykle płytkie plamy i nekrozy, czasem z ciemną, smolistą wydzieliną. Choroba najczęściej ma niewielkie znaczenie, ale może być mylona z głębokim rakiem kory lub innymi uszkodzeniami.
Typowe warunki
Przegląd
Brenneria nigrifluens wywołuje płytki rak kory, obserwowany przede wszystkim na orzechu włoskim (Juglans regia). Zmiany występują zwykle na pniu, nasadach konarów szkieletowych i większych gałęziach, pozostając w zewnętrznych warstwach kory. W typowym przebiegu choroba słabo wpływa na żywotność drzewa i plon.
W Polsce podobne objawy wymagają różnicowania z głębokim rakiem kory, innymi bakteryjnymi nekrozami, uszkodzeniami mrozowymi i mechanicznymi, oparzeliną słoneczną oraz wyciekiem związanym z drewnem mokrym. Głęboka nekroza drewna, szybkie zamieranie korony lub liczne miejsca wycieku nie powinny być automatycznie przypisywane B. nigrifluens.
Objawy i rozpoznawanie
Początkowo widoczne są rozproszone, okrągłe lub nieregularne brunatne do czarnych plamy, często skupione na pniu albo dolnych konarach. Świeższe zmiany mogą mieć wodnisty brzeg.
- z powierzchni kory może wypływać niewielka ilość ciemnej, brunatnoczarnej lub smolistej wydzieliny;
- po wyschnięciu pozostają czarne punkty lub skórzaste naloty;
- pod luźną korą widoczna jest płytka, ciemnobrunatna nekroza, czasem z podłużnymi smugami;
- zmiana może być rozległa na powierzchni, ale zazwyczaj nie wnika głęboko w korę wewnętrzną.
Silne zamieranie konarów, rozległe przebarwienie drewna lub gwałtowny spadek kondycji drzewa sugerują także inne przyczyny.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Bakteria pozostaje w porażonej korze i może być obecna w ciemnym wysięku. Jej naturalna droga wnikania oraz dominujący sposób przenoszenia w warunkach polowych nie są dobrze ustalone.
Rozwojowi objawów sprzyjają niska witalność drzewa, susza, niedostateczna wilgotność gleby, niekorzystne warunki korzeniowe i uszkodzenia mechaniczne. Możliwe jest przenoszenie przez kontakt z wysiękiem, zanieczyszczone narzędzia, wodę deszczową lub powierzchniową, ale znaczenie poszczególnych dróg pozostaje niepewne.
Cykl życia i przetrwanie
Cykl chorobowy jest słabo poznany. Bakteria może przetrwać w porażonej korze i pojawiać się w wysięku, gdy warunki są sprzyjające. Nie ustalono pewnego źródła inokulum poza porażonymi tkankami ani głównej drogi rozprzestrzeniania w sadzie.
Objawy są często zauważane od późnej wiosny do jesieni, lecz ich pojawienie zależy od temperatury, wilgotności i kondycji drzewa. Zakażenie bywa obserwowane w pobliżu uszkodzeń wykonanych przez ptaki, ale rany nie zawsze są widoczne. Nie ma zwalidowanego kalendarza zabiegów ani dobrze opisanego cyklu wielokrotnych infekcji.
Zwalczanie i ochrona
Nie ma konsekwentnie potwierdzonego leczenia leczniczego, które eliminowałoby B. nigrifluens z drzewa. W typowych przypadkach najlepszym działaniem jest poprawa nawodnienia, warunków glebowych, żywotności i ochrony kory przed kolejnymi ranami.
Rutynowe wycinanie zmian nie jest zwykle uzasadnione, ponieważ choroba ma charakter powierzchniowy, a zabieg może stworzyć większą ranę. Jeśli dla oceny lub bezpieczeństwa trzeba usunąć luźną martwą korę, usuń wyłącznie materiał wyraźnie odspojony i martwy, czystym narzędziem, bez pogłębiania rany w zdrowe tkanki. Przed usunięciem dużego konaru albo całego drzewa potwierdź rozpoznanie.
Łagodna i biologiczna ochrona
Postępowanie bez użycia środków chemicznych powinno koncentrować się na ograniczaniu stresu i ran:
- utrzymuj równomierną wilgotność gleby podczas suszy; młode drzewa i drzewa na płytkich glebach wymagają szczególnej kontroli;
- poprawiaj strukturę, przepuszczalność i napowietrzenie gleby oraz nie dopuszczaj do zastoin wody;
- stosuj ściółkę organiczną, ale pozostawiaj wolny pierścień wokół pnia, bez jej usypywania na korę;
- zabezpieczaj pień przed kosiarką, podkaszarką, pojazdami, palikami i otarciami;
- prace pielęgnacyjne wykonuj przy suchej pogodzie, a narzędzia czyść i dezynfekuj między drzewami;
- nie wycinaj rutynowo powierzchownych raków, ponieważ powiększona rana może ułatwić wtórne infekcje.
Zapobieganie
Najważniejsza jest profilaktyka kondycyjna i sanitarna. W okresach suszy podlewaj drzewa głęboko, lecz bez tworzenia zastoin; kontroluj stan gleby i systemu korzeniowego. Nie uszkadzaj kory podczas koszenia i transportu, unikaj niepotrzebnych cięć pnia oraz konarów szkieletowych.
Przycinaj w suchy dzień, używając oczyszczonych i zdezynfekowanych narzędzi. Usuwaj konary martwe lub niebezpieczne z powodów konstrukcyjnych, ale nie wykonuj szerokiego wycinania samego płytkiego raka bez potwierdzenia diagnozy. Drzewa z szybkim zamieraniem, głębokimi zmianami lub wieloma wyciekami warto skonsultować z fitopatologiem albo arborystą.
Ciekawostki
- Nazwa gatunkowa patogenu była wcześniej zapisywana jako Erwinia nigrifluens.
- Chorobę łatwo pomylić z głębokim rakiem kory, którego zmiany sięgają dalej w tkanki i mogą być groźniejsze dla drzewa.
- Pełny zakres podatnych żywicieli nie został wiarygodnie ustalony; najlepiej potwierdzonym żywicielem pozostaje orzech włoski.
- W europejskich obserwacjach stwierdzano ją między innymi w Serbii i na Węgrzech, ale lokalne znaczenie choroby może się różnić.
Nie ma potwierdzonego, uniwersalnego programu chemicznego zwalczania tej choroby. Środki ochrony roślin wolno stosować wyłącznie wtedy, gdy dany produkt jest aktualnie legalnie dopuszczony w Polsce do konkretnej uprawy i problemu; należy bezwzględnie przestrzegać obowiązującej etykiety, dawki, terminu i środków bezpieczeństwa. Priorytetem jest zintegrowane postępowanie: poprawa kondycji drzewa, ograniczanie ran i higiena prac.