Oparzenie słoneczne owoców
Środowiskowe

Oparzenie słoneczne owoców

W skrócie

Krótkie przedstawienie: Oparzenie słoneczne owoców

Oparzenie słoneczne owoców jest niezakaźnym zaburzeniem fizjologicznym powstającym wtedy, gdy silne promieniowanie i wysoka temperatura nadmiernie nagrzewają odsłoniętą skórkę owocu. Najczęściej pojawia się podczas upałów, suszy, przerzedzenia korony lub intensywnego cięcia. Uszkodzenia występują zwykle po stronie nasłonecznionej i mogą później pękać, zapadać się oraz sprzyjać gniciu przechowalniczemu.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinySkórka owocu, a przy silnym uszkodzeniu także warstwa podskórna i miąższ; podobne oparzenia mogą dotyczyć pędów, konarów i pni.
Korzystne warunkiFale upałów i silne nasłonecznienie, niska wilgotność powietrza, susza lub nieregularne podlewanie, spokojne powietrze, odsłonięcie owoców po cięciu, defoliacji albo złamaniu gałęzi oraz podatna odmiana.
Poradnik roślinny

Przegląd

Oparzenie słoneczne powstaje, gdy bezpośrednie światło i ciepło uszkadzają skórkę rozwijającego się owocu. W Polsce problem może pojawiać się podczas fal upałów, szczególnie w sadach i jagodnikach o odkrytej koronie, na stanowiskach suchych oraz po gwałtownym cięciu letnim.

Najczęściej obserwuje się je na jabłkach i gruszkach, ale podobne uszkodzenia występują także na brzoskwiniach, winorośli, granatach, awokado, orzechach i innych owocach. Uszkodzenie obniża wartość handlową i może zwiększać podatność na późniejsze gnicie.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • Jasne, żółte, białawe, brązowe, brązowoczerwone lub czarne plamy po stronie wystawionej na słońce.
  • Wyraźnie ograniczona zmiana odpowiadająca kierunkowi padania promieni, często na zewnętrznej lub południowo-zachodniej stronie korony.
  • W ciężkich przypadkach skórka staje się sucha, twarda, pomarszczona, zapadnięta lub martwicza.
  • Możliwe są pęknięcia, zasychanie, zbrązowienie miąższu i ciemnienie zmian w przechowalni.
  • Brak typowych oznak zakażenia, takich jak nalot grzybni, wyciek bakteryjny, tunele owadów lub skupiska nakłuć.

U jabłek łagodne uszkodzenia mogą być początkowo słabo widoczne, a wyraźnie ciemnieć dopiero po zbiorze i podczas przechowywania.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Przyczyną jest nadmierne nagrzanie powierzchni owocu połączone z silnym promieniowaniem, a nie patogen. Ryzyko zwiększają: susza, nieregularne podlewanie, niska wilgotność powietrza, słaby system korzeniowy, ubita gleba, mała osłona liściowa, silne lub późne cięcie, uszkodzenia po burzy oraz defoliacja wywołana chorobami lub szkodnikami.

Zaburzenie nie jest zakaźne i nie ma wektora. Nie rozprzestrzenia się z owocu na owoc, lecz w czasie tego samego upału może pojawić się równocześnie na wielu owocach o podobnym położeniu w koronie.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Nie występuje cykl życiowy, ponieważ jest to uszkodzenie środowiskowe, a nie choroba zakaźna ani szkodnik. Objawy mogą powstać w ciągu kilku godzin intensywnego nasłonecznienia, szczególnie gdy wcześniej zacieniony owoc zostanie nagle odsłonięty.

Początkowo tkanka blednie lub żółknie, następnie może brązowieć, czernieć i obumierać. Uszkodzenie nie goi się; wraz ze wzrostem owocu pęknięcia i martwica mogą się powiększać. Wtórne grzyby i bakterie są następstwem uszkodzenia, nie jego przyczyną.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Istniejącego oparzenia nie można odwrócić. Usuń lub oddziel owoce silnie spękane, gnijące, z rozległą martwicą albo rozpadającą się tkanką. Owoce lekko uszkodzone można przeznaczyć do szybkiego spożycia lub przetworzenia, jeśli ich jakość i bezpieczeństwo są akceptowalne.

  • Przywróć regularne, głębokie nawadnianie odpowiednie do gleby, bez gwałtownego zalewania przesuszonych korzeni.
  • Nie wykonuj kolejnego silnego cięcia i nie usuwaj zdrowych liści osłaniających owoce.
  • Osłoń świeżo odsłonięte owoce przed następnym okresem upałów.
  • Po zbiorze trzymaj skrzynki w cieniu i możliwie szybko przenieś owoce do odpowiednich warunków przechowalniczych.

Jeżeli na uszkodzeniach pojawia się miękka zgnilizna, nalot lub wyciek, rozpoznanie należy uzupełnić o ocenę wtórnej choroby przechowalniczej.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Najważniejsza jest ochrona kulturowa i fizyczna, a nie opryski fungicydowe czy insektycydowe.

  • Utrzymuj ciągłą, zdrową koronę liściową przez umiarkowane cięcie i właściwe prowadzenie roślin.
  • Unikaj silnego cięcia letniego i późnego usuwania liści lub gałęzi przed zbiorami.
  • W czasie upałów utrzymuj równomierną wilgotność gleby; preferowane jest nawadnianie kroplowe lub inne ograniczające zwilżanie liści.
  • Ściółkuj strefę korzeniową materiałem organicznym, pozostawiając wolny pas przy pniu.
  • W małych nasadzeniach można rozważyć prawidłowo zastosowany, legalnie dopuszczony film cząsteczkowy na bazie kaolinu, zgodnie z etykietą.
  • W uprawach wysokiej wartości pomocne mogą być siatki cieniujące lub przeciwgradowe, dobrane tak, aby nie pogarszały przewiewności i doświetlenia.

Skuteczność ochrony zależy od terminu rozpoczęcia, pełnego pokrycia i ponawiania zabiegu po zmyciu; sama ochrona zastosowana po powstaniu zmiany jej nie cofnie.

Poradnik roślinny

Zapobieganie

Działania zapobiegawcze należy rozpocząć przed okresem wysokich temperatur.

  • Planuj cięcie tak, aby nie usuwać nagle dużej części liści osłaniających owoce.
  • Kontroluj stan korony po burzach, złamaniach i silnym żerowaniu szkodników.
  • Utrzymuj równomierne zaopatrzenie w wodę, dostosowując częstotliwość i dawkę do rodzaju gleby, głębokości korzeni, opadów i aktualnego zapotrzebowania roślin.
  • Stosuj ściółkę organiczną w strefie korzeniowej, bez przysypywania szyjki korzeniowej i pnia.
  • Dobieraj odmiany, podkładki, rozstawę i sposób prowadzenia do stanowiska oraz lokalnego klimatu Polski.
  • W sadach towarowych rozważ siatki ochronne, jeśli skala ryzyka uzasadnia koszt instalacji i obsługi.

Podczas długotrwałych upałów nie wykonuj dodatkowego przerzedzania liści ani odsłaniającego cięcia po stronie południowej i południowo-zachodniej.

Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Temperatura powierzchni nasłonecznionego jabłka może być o kilkanaście stopni Celsjusza wyższa niż temperatura powietrza, zwłaszcza przy małym ruchu powietrza.
  • Wyróżnia się m.in. oparzenie termiczne z martwicą, oparzenie powodujące brązowienie oraz uszkodzenie foto-oksydacyjne po nagłym odsłonięciu owocu.
  • Nie należy mylić tego z oparzeliną przechowalniczą; zmiana posłoneczna zaczyna się na owocu wystawionym na światło i nie jest skutecznie usuwana przez standardowe zabiegi przeciw przechowalniczym chorobom fizjologicznym.
  • Owoce zebrane do skrzyń również mogą ulec dalszemu nagrzaniu, jeśli pozostaną na słońcu przed schłodzeniem lub transportem.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie stosuj preparatów ochrony roślin rutynowo przeciw temu zaburzeniu, ponieważ nie jest ono powodowane przez organizm szkodliwy. Jeśli rozważasz film ochronny na bazie kaolinu lub inny produkt wspomagający, używaj wyłącznie środka legalnie dopuszczonego do stosowania na danej uprawie i w danym celu w Polsce oraz zawsze przestrzegaj aktualnej etykiety, dawek, terminu stosowania i okresu karencji.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

2 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.

Weryfikowalność

Źródła

95%; typowy zespół objawów środowiskowych, lecz rozpoznanie zależy od gatunku, odmiany i wykluczenia uszkodzeń chorobowych, żerowania oraz gnicia.