Brązowa plamistość igieł sosny

Brązowa plamistość igieł sosny to choroba grzybowa wywoływana przez Lecanosticta acicola, dawniej opisywanego także jako Mycosphaerella dearnessii lub Scirrhia acicola. Na igłach pojawiają się żółtawe otoczki, brunatne plamy i nekrozy wierzchołków, a następnie przedwczesne opadanie igieł. W Polsce potwierdzano ją m.in. na sośnie kosodrzewinie, szczególnie w wilgotnych, zagęszczonych stanowiskach.

Choroba rozpoczyna się od drobnych żółtych, pomarańczowawych, brunatnych lub nasiąkniętych żywicą plam na igłach sosny. Z czasem plamy ciemnieją, często zachowując żółtawą obwódkę, a nekroza przesuwa się od wierzchołka ku nasadzie igły.

Na obumarłej tkance mogą być widoczne małe czarne struktury zarodnikowania, niekiedy przebijające skórkę igły. Porażone igły brunatnieją, szarzeją i przedwcześnie opadają. Powtarzające się infekcje powodują przerzedzenie koron, ogołocenie dolnych gałęzi i osłabienie wzrostu, szczególnie u młodych sosen.

• Żółte, pomarańczowe lub brunatne plamy, często z żółtawą otoczką.
• Brunatnienie wierzchołków igieł przy zachowanej zielonej nasadzie.
• Ciemne przepaski, nekrozy wyraźnie odgraniczone od zdrowej tkanki i czasem krople żywicy.
• Małe czarne acervuli lub konidiomata przebijające powierzchnię igły.
• Przedwczesne opadanie igieł, przerzedzenie korony i ogołocenie dolnych gałęzi.

Obraz może przypominać osutki igieł, Dothistroma, Lophodermium, zamieranie wierzchołków pędów, uszkodzenia ozonem lub stres suszy. Przy ważnych decyzjach gospodarczych wskazana jest diagnostyka laboratoryjna.

Źródłem choroby są porażone igły na drzewie i w ściółce oraz potencjalnie zakażone fragmenty pędów. Zarodniki rozprzestrzeniają się przede wszystkim z deszczem, przez rozprysk wody i kontakt mokrych igieł. Możliwe jest także przenoszenie inokulum na zanieczyszczonych narzędziach.

Ryzyko wzrasta przy ciepłej, wilgotnej pogodzie, długim okresie zwilżenia igieł, gęstym zwarciu koron, słabym przewiewie i podlewaniu nadkoronowym. Młode, aktywnie rosnące igły mogą być szczególnie podatne, choć zakażeniu ulegają igły w różnym wieku.

Grzyb przetrzymuje się w porażonych, martwych igłach pozostających na drzewie, w ściółce oraz prawdopodobnie w niektórych porażonych fragmentach gałęzi. W okresach wilgotnych czarne struktury owocnikowania uwalniają zarodniki konidialne, a w niektórych populacjach także zarodniki płciowe.

Zarodniki są przenoszone głównie z kroplami deszczu, przez rozprysk wody i kontakt wilgotnych części roślin. Zakażenie zachodzi na mokrych igłach, przez aparaty szparkowe lub rany. Największe ryzyko przypada zwykle na wiosnę i inne okresy ciepłej, długo utrzymującej się wilgoci, natomiast brunatnienie i opadanie igieł mogą wystąpić dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach.

Przy niewielkim porażeniu usuń silnie chore dolne gałęzie i ogranicz źródła zarodników. Cięcie nie leczy drzewa, ale może zmniejszyć ilość inokulum i poprawić przewiewność. Narzędzia czyść i dezynfekuj między drzewami, a odpady usuń zgodnie z lokalnymi zasadami.

Zapewnij roślinom właściwe nawodnienie podczas suszy, ogranicz uszkodzenia oraz popraw warunki świetlne i powietrzne. W szkółkach, na plantacjach młodych drzew lub w cennych nasadzeniach zabiegi ochronne mogą być rozważane zapobiegawczo przed okresem długiej, ciepłej wilgotności, na podstawie historii choroby i monitoringu pogody. Nie przywrócą jednak zdrowia już obumarłym igłom.

Najważniejszym działaniem jest ograniczanie ilości inokulum i czasu zwilżenia igieł:

• wygrabiaj i usuwaj silnie porażone opadłe igły, szczególnie w szkółkach i przy młodych drzewach;
• wycinaj mocno porażone dolne gałęzie podczas suchej pogody, używając zdezynfekowanych narzędzi;
• usuwaj silnie chore, małe rośliny, jeśli ich pozostawienie grozi stałym rozsiewaniem zarodników;
• unikaj podlewania koron i kieruj wodę do podłoża;
• poprawiaj przewiewność przez ograniczenie nadmiernego zagęszczenia roślin i konkurującej roślinności;
• utrzymuj sosny w dobrej kondycji, ograniczając stres suszy, uszkodzenia korzeni i niepotrzebne rany.

• Wybieraj zdrowy materiał szkółkarski i unikaj wprowadzania roślin z plamami na igłach.
• Dobieraj gatunek oraz pochodzenie do stanowiska; nie sadź podatnych sosen w miejscach stale wilgotnych i bez przewiewu.
• Zachowuj odstępy umożliwiające przewietrzanie dorosłych koron.
• Podlewaj strefę korzeniową, nie igły, i wykonuj cięcia wyłącznie w suchych warunkach.
• Usuwaj porażone igły i gałęzie, szczególnie wokół młodych roślin oraz w szkółkach.
• W nasadzeniach leśnych i ozdobnych ograniczaj zwarte, jednogatunkowe skupienia silnie podatnych sosen, gdy historia stanowiska wskazuje na stałe zagrożenie.

• W starszej literaturze patogen może występować pod nazwami Mycosphaerella dearnessii i Scirrhia acicola.
• W Polsce chorobę potwierdzano między innymi na kosodrzewinie w Karkonoszach oraz na wybrzeżu Bałtyku.
• W badaniach nad polskim wybrzeżem szczególnie silne objawy obserwowano w zwartych, jednogatunkowych skupieniach Pinus mugo.
• Sam wygląd plam nie zawsze pozwala odróżnić tę chorobę od innych osutek igieł sosny.