Sucha zgnilizna kapustnych powodowana przez Plenodomus biglobosus
Choroba

Sucha zgnilizna kapustnych powodowana przez Plenodomus biglobosus

Plenodomus biglobosus (syn. Leptosphaeria biglobosa)
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Sucha zgnilizna kapustnych powodowana przez Plenodomus biglobosus

Plenodomus biglobosus, dawniej Leptosphaeria biglobosa, jest jednym ze sprawców suchej zgnilizny kapustnych rzepaku i innych roślin kapustowatych. Najczęściej wiąże się z plamami na liściach oraz późniejszymi nekrozami ogonków i górnych odcinków łodyg. Objawy mogą być nie do odróżnienia od porażenia przez P. lingam, dlatego identyfikację gatunku warto potwierdzić laboratoryjnie.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyLiścienie, liście, ogonki liściowe, łodygi, szyjka korzeniowa, łuszczyny i sporadycznie nasiona; w przypadku P. biglobosus często obserwuje się liście oraz górne odcinki łodyg, lecz w kompleksie chorobowym możliwe są także zmiany przy podstawie łodygi.
Korzystne warunkiDługotrwale wilgotne liście, deszcz po dojrzeniu owocników na resztkach, umiarkowane temperatury jesienią, częsty udział rzepaku lub innych kapustowatych w zmianowaniu, obecność porażonych resztek oraz uszkodzenia po gradzie, owadach lub zabiegach mechanicznych.
Poradnik roślinny

Przegląd

Plenodomus biglobosus jest jednym z dwóch głównych gatunków związanych z suchą zgnilizną kapustnych rzepaku, obok P. lingam. W Polsce choroba ma szczególne znaczenie w uprawie rzepaku ozimego. P. biglobosus często wiąże się z późniejszymi plamami liściowymi i bardziej powierzchownymi zmianami w górnych częściach łodyg, ale taki obraz nie pozwala pewnie odróżnić go od P. lingam. Oba patogeny mogą występować jednocześnie, a rozpoznanie gatunku wymaga izolacji, testów molekularnych lub innej specjalistycznej diagnostyki.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Pierwsze objawy mają postać okrągłych lub nieregularnych, jasnobeżowych, szarych albo jasnobrązowych plam na liściach. W obrębie nekroz mogą pojawić się drobne, czarne piknidia widoczne jako punkciki przypominające pieprz.

Grzyb może przerastać z blaszki przez ogonek liściowy do łodygi. Powstają wtedy szarobrunatne, często dość powierzchowne nekrozy ogonków i górnych części łodyg. W miarę rozwoju infekcji zmiany mogą twardnieć, powiększać się i częściowo obrączkować łodygę.

Silne porażenie kompleksową suchą zgnilizną kapustnych może prowadzić do przedwczesnego dojrzewania, gorszego wypełnienia łuszczyn, wylegania i spadku plonu. Sam wygląd plamy nie rozstrzyga, czy sprawcą jest P. biglobosus, P. lingam, czy oba gatunki.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone resztki rzepaku i innych kapustowatych. Zarodniki workowe są uwalniane z owocników podczas wilgotnej pogody i mogą być przenoszone z powietrzem, a konidia z piknidiów rozprzestrzeniają się głównie przez rozprysk deszczu. Patogen może być także związany z zakażonym materiałem siewnym. Samosiewy rzepaku, podatne rośliny kapustowate i chwasty krzyżowe podtrzymują inokulum. Grad, żerowanie szkodników, uszkodzenia herbicydowe oraz prace polowe zwiększają liczbę miejsc wnikania.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Plenodomus biglobosus przeżywa po zbiorze jako grzybnia i owocniki w porażonych resztkach kapustowatych. Przy odpowiedniej wilgotności i umiarkowanej temperaturze dojrzewają pseudotecja oraz piknidia. Deszcz uruchamia uwalnianie zarodników workowych z resztek, natomiast zarodniki konidialne z piknidiów są przenoszone głównie na niewielką odległość z kroplami deszczu.

Po zakażeniu liścia patogen może przez pewien czas rozwijać się skrycie, a następnie przechodzić przez ogonek do tkanek łodygi. Porażenie jesienne ma więcej czasu na rozwój przed następnym sezonem wegetacyjnym. Nasilenie zależy od terminu infekcji, długości zwilżenia, odmiany, populacji patogenu i warunków regionalnych. Choroba jest zasadniczo jednocyklowa w sezonie.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

W ogrodzie lub małej plantacji silnie porażone rośliny można usunąć i zutylizować poza kompostem. W dużych plantacjach decyzję o ochronie należy oprzeć na lustracji, historii pola, podatności odmiany, terminie pojawienia się objawów i przebiegu pogody.

Fungicydy działają najlepiej zapobiegawczo lub we wczesnej fazie infekcji, zanim patogen rozwinie się w łodydze. Zabieg późny, wykonany dopiero po rozległym zamieraniu tkanek, zwykle nie cofnie uszkodzeń. W Polsce należy korzystać z aktualnego systemu sygnalizacji i bieżących zaleceń dla rzepaku, a dobór preparatu pozostawić wyłącznie produktom z aktualną etykietą dopuszczającą dane zastosowanie.

Przy nietypowych, silnych lub mieszanych objawach pobierz reprezentatywne fragmenty liści i łodyg do laboratorium. Potwierdzenie P. biglobosus ma znaczenie diagnostyczne, ponieważ wygląd zmian może być identyczny lub bardzo podobny do porażenia przez P. lingam.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

W małych uprawach usuń silnie porażone rośliny i wynieś je z pola; nie kompostuj porażonych resztek, jeśli pryzma nie zapewnia długotrwałego, równomiernego nagrzania ograniczającego przeżycie patogenu.

  • Stosuj co najmniej trzyletnią, praktycznie możliwą przerwę między rzepakiem i innymi podatnymi kapustowatymi, wykorzystując zboża oraz inne rośliny niebędące gospodarzami.
  • Po zbiorze dokładnie rozdrabniaj resztki i wspieraj ich szybki rozkład zgodnie z zasadami agrotechniki.
  • Usuwaj samosiewy rzepaku oraz chwasty kapustowate, takie jak gorczyca polna, tasznik i tobołki.
  • Ograniczaj uszkodzenia roślin i prowadź lustracje po okresach deszczowej pogody.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

Najważniejsze jest połączenie zmianowania, zdrowego materiału siewnego, odporności odmianowej i monitoringu. W miarę możliwości zachowuj co najmniej trzyletnią przerwę między uprawami rzepaku i innymi podatnymi kapustowatymi, wprowadzając w tym czasie zboża lub inne rośliny niebędące gospodarzami.

  • Wybieraj kwalifikowany, przebadany materiał siewny z legalnego źródła.
  • Dobieraj odmiany z odpowiednią odpornością na suchą zgniliznę kapustnych dla regionu i zmieniaj źródła odporności, aby ograniczać presję selekcyjną.
  • Rozdrabniaj i przyspieszaj rozkład porażonych resztek, gdy jest to zgodne z warunkami gospodarstwa.
  • Zwalczaj samosiewy rzepaku i chwasty kapustowate w obrębie pola oraz na jego obrzeżach.
  • Lustracje rzepaku ozimego prowadź szczególnie po deszczach od wschodów do jesiennego spoczynku; zapisuj termin pojawienia się plam i ich rozmieszczenie.
  • W gospodarstwach towarowych uwzględniaj lokalne komunikaty monitoringu i zalecenia doradcze, zamiast opierać decyzję wyłącznie na pojedynczej plamie.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Nazwa choroby „sucha zgnilizna kapustnych” obejmuje przede wszystkim kompleks P. biglobosus i P. lingam, a nie jeden łatwo rozpoznawalny gatunek.
  • P. biglobosus jest często mniej agresywny niż P. lingam, jednak różnice w nasileniu zależą od linii patogenu, odmiany gospodarza i pogody.
  • W Polsce monitoring zarodników workowych obu gatunków jest wykorzystywany do oceny ryzyka infekcji rzepaku.
  • W badaniach nad rzepakiem i innymi kapustowatymi opisywano zakażenia roślin z rodzajów Brassica i Eutrema, lecz zakres gospodarzy może zależeć od populacji patogenu.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie prawnie dopuszczone do stosowania w konkretnej uprawie przeciw suchej zgniliźnie kapustnych. Przed zabiegiem sprawdź bieżący rejestr MRiRW i etykietę środka, w tym zakres zastosowania, dawkę, termin oraz wymagania dotyczące użytkownika. Nie powtarzaj bez potrzeby tych samych mechanizmów działania; zabieg chemiczny powinien być elementem integrowanej ochrony, a nie zastępować zmianowania, odmiany odpornej i monitoringu.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

9 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.