Mszyca ziemniaczana smugowa

Mszyca ziemniaczana smugowa, Macrosiphum euphorbiae, jest dużą, wydłużoną mszycą występującą w formach zielonej i różowej. Żeruje na wielu roślinach, szczególnie na psiankowatych, a w Polsce może pojawiać się późno w sezonie. Kolonie na młodych pędach i spodniej stronie liści powodują deformacje, osłabienie wzrostu oraz powstawanie lepkiej spadzi i sadzaków.

Macrosiphum euphorbiae to duża, wydłużona mszyca o długości zwykle około 1,7–3,6 mm. Występuje w formach zielonej i różowej, dlatego barwa ciała nie wystarcza do pewnego rozpoznania. Charakterystyczne są długie czułki, długie nogi, wydłużone ciało oraz rurki syfonalne na końcu odwłoka.

Gatunek jest bardzo polifagiczny i preferuje rośliny z rodziny psiankowatych, ale może zasiedlać także sałatę, szpinak, różę, truskawkę, warzywa kapustne, bobowate i wiele roślin ozdobnych. Przy oznaczaniu gatunkowym podobieństwo do innych mszyc może wymagać analizy cech morfologicznych lub potwierdzenia przez specjalistę.

Początkowo kolonie mogą być nieliczne i łatwe do przeoczenia. Należy sprawdzać wierzchołki pędów, młode liście, ogonki kwiatowe oraz spodnią stronę blaszek liściowych. Widoczne mogą być zielone lub różowe mszyce, białe wylinki i uskrzydlone osobniki.

• młode liście zwijają się, marszczą, skręcają lub ulegają deformacji;
• pędy słabiej rosną, a przy silnym porażeniu mogą zamierać wierzchołki;
• na liściach i owocach pojawia się lepka spadź;
• na spadzi może rozwijać się ciemny nalot sadzaków ograniczający estetykę i częściowo fotosyntezę;
• zasiedlenie pąków i kwiatów obniża wartość ozdobną oraz może zaburzać rozwój organów generatywnych.

Gatunek może uczestniczyć w przenoszeniu wirusów roślin, jednak jego znaczenie jako wektora zależy od wirusa, rośliny i lokalnej populacji. Samo zwalczanie mszyc nie gwarantuje zatrzymania infekcji wirusowej.

Nowe kolonie powstają głównie dzięki migracji uskrzydlonych samic z przegęszczonych lub starzejących się kolonii. Źródłem zasiedlenia mogą być porażone rozsady, sadzonki, samosiewy ziemniaka i pomidora, resztki po zbiorze oraz chwasty będące żywicielami.

Rozprzestrzenianiu sprzyjają soczyste przyrosty po nadmiarze azotu, stres wodny, gęste nasadzenia i osłonięte stanowiska. Mszyce mogą być przenoszone na krótkie odległości przez kontakt roślin, narzędzia lub odzież, lecz najważniejszym sposobem zasiedlania nowych roślin jest lot form uskrzydlonych.

W populacjach zdolnych do pełnego cyklu rozwojowego jaja mogą zimować na żywicielu pierwotnym, najczęściej związanym z różami. Wiosną wylęgają się samice bezskrzydłe, które rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie. Po kilku pokoleniach pojawiają się samice uskrzydlone, przenoszące się na żywicieli zielnych, w tym ziemniaka i pomidora.

Na żywicielach letnich kolejne pokolenia rozwijają się szybko, a samice rodzą żywe larwy bez udziału samca. Zagęszczenie kolonii, pogorszenie jakości rośliny i zmiany warunków sprzyjają powstawaniu form uskrzydlonych. W cieplejszych warunkach, a często także pod osłonami, populacje mogą rozmnażać się ciągle, bez wyraźnej fazy składania jaj. Larwy przechodzą kilka linień przed osiągnięciem dorosłości.

Najpierw potwierdź, że obserwowane owady są mszycami. Rozpoznanie gatunku na podstawie koloru jest niewystarczające, ponieważ podobne formy występują u innych mszyc. Przy nietypowych objawach, dużej plantacji lub podejrzeniu wirusa warto przekazać próbkę do laboratorium diagnostycznego albo skonsultować ją ze specjalistą ochrony roślin.

Niewielkie kolonie na zdrowych roślinach często można pozostawić do kontroli przez wrogów naturalnych. Przy większym nasileniu usuń zasiedlone wierzchołki, spłucz kolonie wodą i ponownie wykonaj lustrację po kilku dniach. W uprawach pod osłonami skuteczne może być wprowadzenie odpowiednich parazytoidów lub drapieżców zgodnie z programem biologicznej ochrony.

Jeśli konieczny jest środek ochrony roślin, wybierz wyłącznie preparat aktualnie dopuszczony w Polsce do danej uprawy i przeciwko mszycom, stosowany zgodnie z etykietą. Unikaj zabiegów podczas aktywności zapylaczy i nie powtarzaj oprysków bez oceny skuteczności oraz ryzyka uodpornienia.

Przy małych koloniach na roślinach ogrodowych skuteczne bywa spłukiwanie mszyc silnym, ale nieuszkadzającym roślinę strumieniem wody. Silnie zasiedlone wierzchołki można wyciąć i usunąć z ogrodu. Zabiegi powtarza się po kilku dniach, ponieważ nie wszystkie larwy zostają usunięte za pierwszym razem.

Chroń naturalnych wrogów mszyc: biedronek, larw złotooków, larw bzygowatych i pasożytniczych błonkówek, zwłaszcza Aphidius ervi. W szklarni i tunelu można korzystać z biologicznych metod ochrony dopuszczonych i dostępnych dla konkretnej uprawy. Unikaj szerokiego, nieselektywnego opryskiwania, które niszczy organizmy pożyteczne.

Preparaty na bazie mydeł owadobójczych, olejów lub innych substancji dopuszczonych do upraw ekologicznych mogą być rozważane tylko wtedy, gdy ich aktualna etykieta w Polsce obejmuje daną roślinę i szkodnika. Dokładnie pokrywaj kolonie, szczególnie spodnią stronę liści, i przestrzegaj etykiety.

Od późnej wiosny do jesieni prowadź regularny monitoring, zwracając szczególną uwagę na młode przyrosty, ogonki kwiatowe i spodnią stronę liści. Przed zakupem dokładnie oglądaj rozsadę i sadzonki; podejrzany materiał odizoluj na kilka dni, jeśli jest to praktycznie możliwe.

• usuwaj samosiewy ziemniaka i pomidora oraz silnie zasiedlone chwasty w pobliżu upraw;
• po zbiorze szybko usuwaj resztki roślinne, które mogą podtrzymywać kolonie;
• unikaj nadmiernego nawożenia azotem i utrzymuj równomierne podlewanie;
• zapewniaj siedliska dla owadów pożytecznych i ograniczaj stosowanie nieselektywnych insektycydów;
• w warzywach liściowych i pod osłonami rozważaj siatki lub bariery ograniczające nalot, gdy są dopasowane do uprawy.

Zabieg chemiczny rozważaj dopiero po potwierdzeniu narastającej liczebności, ocenie uszkodzeń i sprawdzeniu aktualnych zaleceń dla konkretnej uprawy.

• Gatunek występuje w dwóch łatwo zauważalnych odmianach barwnych: zielonej i różowej.
• Jest jednym z większych przedstawicieli mszyc spotykanych na roślinach uprawnych.
• Może wykorzystywać ponad 200 gatunków roślin należących do wielu rodzin botanicznych.
• W Polsce na ziemniaku pojawia się często później w sezonie i zwykle rzadziej niż niektóre inne gatunki mszyc.
• Spadź przyciąga mrówki, które mogą ograniczać dostęp biedronek, złotooków i larw bzygowatych do kolonii.