
Helmintosporioza liści kukurydzy
Exserohilum turcicumKrótkie przedstawienie: Helmintosporioza liści kukurydzy
Helmintosporioza liści kukurydzy to choroba grzybowa wywoływana przez Exserohilum turcicum, znana także jako żółta plamistość liści lub północna plamistość kukurydzy. Na początku pojawiają się na dolnych liściach wydłużone, szarozielone plamy, które z czasem brunatnieją, łączą się i mogą prowadzić do przedwczesnego zasychania ulistnienia. Największe ryzyko występuje przy wilgotnej pogodzie, rosie i podatnych odmianach.
Typowe warunki
Przegląd
Exserohilum turcicum jest grzybem porażającym przede wszystkim liście kukurydzy. Objawy zwykle zaczynają się na dolnych partiach roślin i stopniowo przesuwają ku górze. Charakterystyczne są długie, eliptyczne lub cygarowate plamy ułożone w przybliżeniu równolegle do nerwów liścia.
W Polsce choroba może nasilać się od czerwca lub lipca, zwłaszcza po okresach częstych opadów, rosy i wysokiej wilgotności. Wczesne, silne porażenie ogranicza powierzchnię asymilacyjną, pogarsza nalewanie ziarna i może pośrednio zwiększać ryzyko osłabienia łodyg oraz wylegania.
Rozpoznanie nie powinno opierać się wyłącznie na kolorze plam. Podobne zmiany mogą powodować między innymi drobna i szara plamistość liści, południowa plamistość liści, głownia lub niektóre choroby bakteryjne. Przy ważnych decyzjach gospodarczych pomocna może być konsultacja fitopatologiczna.
Objawy i rozpoznawanie
Pierwsze objawy pojawiają się zwykle na dolnych liściach jako wodniste, szarozielone, wydłużone plamy. Z czasem zmiany stają się szarobrunatne, jasnobrązowe lub brunatne, często z ciemniejszą albo czerwonobrunatną obwódką.
- Plamy mają kształt eliptyczny, łódkowaty lub cygarowaty i mogą osiągać kilka–kilkanaście centymetrów długości.
- W wilgotnych warunkach na martwej tkance może być widoczny ciemny, oliwkowy nalot zarodnikowania.
- Zmiany powiększają się i zlewają, prowadząc do rozległego zasychania liści.
- Przy infekcji przed kwitnieniem lub w jego pobliżu może pogorszyć się wypełnienie ziarna i jakość kiszonki.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone resztki kukurydzy pozostawione na polu. Po ich zwilżeniu patogen wytwarza zarodniki, które mogą być przenoszone na dolne liście przez wiatr i rozprysk deszczu. Kolejne zarodniki powstające w plamach umożliwiają szybkie rozprzestrzenianie się choroby w łanie.
Ryzyko zwiększają uprawa kukurydzy po kukurydzy, pozostawienie samosiewów, sąsiedztwo porażonych plantacji oraz długie okresy rosy lub deszczu. Sorgo, trawa sudańska i chwastnica olbrzymia mogą mieć znaczenie jako gospodarze, lecz podatność zależy od izolatu i nie każda roślina trawiasta podtrzymuje lokalny cykl choroby.
Cykl życia i przetrwanie
Patogen przetrwa głównie w porażonych resztkach kukurydzy, gdzie zachowuje grzybnię i struktury zarodnikujące. Wiosną i latem, po zwilżeniu resztek, powstają zarodniki konidialne przenoszone przez wiatr, krople deszczu oraz prace polowe.
Zarodniki kiełkują na długo zwilżonych liściach i wnikają do tkanek. Po okresie inkubacji powstają plamy, na których podczas wilgotnej pogody tworzą się kolejne zarodniki. Powtarzające się cykle infekcji umożliwiają przechodzenie choroby z dolnych liści do środkowych i górnych partii łanu.
Znane są różnice w przystosowaniu izolatów do kukurydzy i sorga oraz rasy lub populacje reagujące odmiennie na geny odporności. Dlatego odporność odmiany może być skuteczna w jednym regionie lub sezonie, a słabsza w innym.
Zwalczanie i ochrona
Uszkodzonej tkanki nie można wyleczyć, dlatego celem ochrony jest zatrzymanie nowych infekcji i utrzymanie zdrowych liści. W małej uprawie usuń pojedyncze silnie porażone liście lub rośliny, jeśli nie powoduje to nadmiernego rozprzestrzeniania zarodników, i usuń resztki po zbiorze.
Na plantacjach towarowych decyzję o zabiegu podejmuj na podstawie podatności odmiany, fazy rozwojowej, udziału porażonych liści, tempa pojawiania się nowych plam, prognozy wilgotnej pogody oraz wartości plonu. Największe znaczenie ma ochrona zdrowej powierzchni liści przed wiechowaniem i w okresie kwitnienia; późne zabiegi mogą być ekonomicznie nieuzasadnione.
Jeżeli etykieta dopuszcza zastosowanie fungicydu w danej uprawie i przeciwko tej chorobie, przestrzegaj terminu aplikacji oraz zasad rotacji substancji czynnych, aby ograniczać ryzyko odporności. Nie stosuj preparatów poza zakresem aktualnej rejestracji w Polsce.
Łagodna i biologiczna ochrona
W uprawie amatorskiej najważniejsze jest ograniczenie źródła infekcji, ponieważ po pojawieniu się plam nie da się przywrócić zniszczonej tkanki.
- Usuwaj silnie porażone resztki z małych zagonów i nie przeznaczaj ich na ściółkę wokół kukurydzy.
- Nie zbieraj nasion do dalszego siewu z mocno porażonych roślin.
- Wybieraj odmiany kukurydzy o możliwie wysokiej odporności polowej, odpowiedniej dla lokalnych warunków.
- Unikaj podlewania po liściach; nawadniaj rano przy glebie i zapewnij możliwie dobry przewiew łanu.
- W rolnictwie ekologicznym podstawą pozostają płodozmian, szybki rozkład resztek, zwalczanie samosiewów kukurydzy oraz monitoring. Skuteczność preparatów biologicznych może zależeć od rejestracji, terminu i warunków zastosowania.
Zapobieganie
Najskuteczniejszą strategią jest integrowanie odporności odmianowej z ograniczaniem inokulum i lustracją plantacji.
- Wybieraj odmiany o wysokiej odporności polowej na helmintosporiozę, sprawdzając wyniki doświadczeń i zalecenia dla regionu.
- Stosuj co najmniej podstawowy płodozmian; po kukurydzy dokładnie rozdrabniaj i, jeśli system uprawy na to pozwala, przyspieszaj rozkład resztek.
- Kontroluj samosiewy kukurydzy oraz rozważ znaczenie sorga i traw podatnych w zmianowaniu.
- Prowadź lustrację od czerwca, szczególnie od fazy kilku liści przed wiechowaniem do nalewania ziarna, zaczynając od dolnych liści.
- Unikaj nadmiernego zagęszczenia, niezbilansowanego nawożenia azotem i nawadniania, które długo utrzymuje mokre ulistnienie.
- W razie podejrzenia choroby porównaj objawy z drobną plamistością, szarą plamistością i chorobami bakteryjnymi; przy niepewności wykonaj diagnozę laboratoryjną.
Ciekawostki
- W polskiej literaturze i praktyce rolniczej choroba występuje pod nazwami helmintosporioza liści kukurydzy oraz żółta plamistość liści kukurydzy.
- Starsza nazwa sprawcy to Helminthosporium turcicum, a w piśmiennictwie spotyka się także nazwę Setosphaeria turcica.
- Ten sam gatunek patogenu obejmuje populacje związane z kukurydzą i sorgiem, ale ich zdolność porażania poszczególnych gospodarzy może się różnić.
- Znaczenie gospodarcze zależy przede wszystkim od tego, jak wcześnie choroba niszczy liście. Późne objawy po zakończeniu nalewania ziarna zwykle mają mniejszy wpływ na plon.
Środki ochrony roślin stosuj wyłącznie wtedy, gdy konkretny produkt jest aktualnie prawnie dopuszczony w Polsce do ochrony danej uprawy przed tym problemem. Zawsze sprawdzaj aktualną etykietę, zakres stosowania, dawkę, termin zabiegu, liczbę aplikacji, okres karencji i wymagane środki ochrony osobistej. Nie opieraj decyzji wyłącznie na podobieństwie objawów do innych plamistości liści.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
