
Mączniak prawdziwy baldaszkowatych
Erysiphe heracleiKrótkie przedstawienie: Mączniak prawdziwy baldaszkowatych
Mączniak prawdziwy baldaszkowatych to choroba grzybowa roślin z rodziny selerowatych, związana przede wszystkim z Erysiphe heraclei. Na starszych liściach, listkach i ogonkach marchwi, pietruszki, pasternaku, selera lub kopru pojawia się biały, mączysty nalot, który może prowadzić do żółknięcia, zwijania i przedwczesnego zamierania naci. Rozpoznanie gatunku wymaga uwzględnienia żywiciela, ponieważ podobne objawy wywołują także inne mączniaki.
Typowe warunki
Przegląd
Choroba rozwija się głównie na starszych lub w pełni rozwiniętych liściach roślin selerowatych. Początkowo widoczne są pojedyncze, białe, okrągłe plamki o mączystej powierzchni. Z czasem kolonie powiększają się i zlewają, pokrywając listki, ogonki, pędy, a niekiedy także baldachy.
Silne porażenie ogranicza powierzchnię czynną liści, pogarsza wygląd naci i może zmniejszać plon lub wartość handlową. W marchwi szczególne znaczenie ma utrata zdrowej naci przed zbiorem. Sama obecność białego nalotu nie potwierdza jednak identyfikacji do poziomu gatunku; znaczenie mają żywiciel, objawy i — w razie potrzeby — badanie mikroskopowe lub laboratoryjne.
Objawy i rozpoznawanie
- Drobne, okrągłe, białe plamy o wyglądzie rozsypanej mąki, początkowo głównie na starszych liściach.
- Rozrastający się i zlewający nalot na górnej, a czasem także dolnej stronie liści oraz na ogonkach.
- Żółknięcie lub delikatna chloroza tkanek pod koloniami grzyba.
- Zwijanie, kędzierzawienie, skręcanie i zniekształcenie liści przy silniejszym porażeniu.
- Brązowienie, kruchość i przedwczesne zamieranie mocno porażonej naci.
- Możliwe porażenie pędów, szypuł kwiatostanowych i baldachów.
- Później mogą pojawić się drobne, ciemne owocniki zamknięte — chasmotecja — na starszym nalocie lub resztkach roślinnych.
Nie należy mylić choroby z mączniakiem rzekomym: ten drugi zwykle tworzy kanciaste, żółte plamy ograniczone nerwami oraz szarawy nalot przede wszystkim na spodniej stronie liści.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem infekcji są zarodniki przenoszone przez wiatr z porażonych roślin uprawnych, samosiewów i chwastów selerowatych. Zagęszczona, zacieniona roślinność utrudnia wysychanie i ogranicza przewiew, a stres suszy może zwiększać podatność gospodarza.
W odróżnieniu od wielu plamistości liści infekcja nie wymaga długiego zwilżenia blaszki liściowej. Wysoka wilgotność nocą i rano, umiarkowanie ciepła pogoda oraz obecność dojrzałych liści sprzyjają powstawaniu i rozszerzaniu kolonii. Rozprzestrzenianie może nasilać się podczas prac w porażonej uprawie.
Cykl życia i przetrwanie
Erysiphe heraclei jest pasożytem bezwzględnym i rozwija się na żywej tkance gospodarza. W okresie aktywnego wzrostu nalot wytwarza zarodniki konidialne przenoszone przez powietrze. Konidia zakażają kolejne liście i umożliwiają wielokrotne cykle infekcji w tym samym sezonie.
Pod koniec sezonu mogą powstawać ciemne chasmotecja, zdolne do przetrwania niekorzystnych warunków. W praktyce w Polsce ważnym źródłem infekcji mogą być również porażone, żywe rośliny pozostawione na zimę, samosiewy marchwi i innych selerowatych oraz spokrewnione chwasty. Znaczenie poszczególnych dróg przetrwania zależy od pogody i lokalnej dostępności żywicieli.
Zwalczanie i ochrona
Zabiegi rozpocznij od poprawy przewiewności i usunięcia najbardziej porażonych liści, o ile nie spowoduje to nadmiernego ogołocenia rośliny. Chory materiał usuń z działki, a narzędzia oczyść po pracy. Nie przemieszczaj się bez potrzeby między zdrowymi i porażonymi zagonami.
Ochrona jest najskuteczniejsza po pojawieniu się pierwszych kolonii, ponieważ środki ochronne lepiej zabezpieczają zdrową tkankę, niż usuwają silnie rozwinięty nalot. W uprawach towarowych decyzję o zabiegu podejmuj na podstawie lustracji, fazy rozwojowej, przeznaczenia plonu i aktualnego programu ochrony dla Polski. Rotacja sposobów działania ogranicza ryzyko odporności.
Łagodna i biologiczna ochrona
W uprawie amatorskiej i ekologicznej najważniejsze są działania zapobiegawcze oraz szybkie ograniczanie pierwszych kolonii.
- Usuń pojedyncze, silnie porażone liście, nie otrzepując nalotu nad roślinami; materiał włóż do worka i usuń z uprawy.
- Po zbiorze dokładnie usuń resztki porażonej naci i nie pozostawiaj samosiewów selerowatych.
- Ogranicz chwasty i dzikie rośliny selerowate w bezpośrednim sąsiedztwie zagonu, szczególnie dziką marchew i barszcze, o ile jest to bezpieczne i zgodne z przepisami.
- Zapewnij przewiewne stanowisko, odpowiednie odstępy i możliwie równomierne zaopatrzenie w wodę.
- Preparaty biologiczne lub inne środki dopuszczone do produkcji ekologicznej stosuj tylko wtedy, gdy aktualna polska etykieta obejmuje daną uprawę i chorobę.
Zapobieganie
- Wybieraj odmiany o podwyższonej tolerancji, jeśli wiarygodne informacje są dostępne dla konkretnej uprawy i lokalnych warunków.
- Zakładaj uprawę na stanowisku słonecznym i unikaj nadmiernego zagęszczenia roślin.
- Podlewaj przy gruncie, najlepiej rano; utrzymuj równomierną wilgotność gleby i nie dopuszczaj do długotrwałej suszy.
- Nie przenoś porażonego materiału na ubraniu, narzędziach ani podczas pracy w wilgotnej roślinności.
- Regularnie oglądaj starsze liście od czerwca do końca sezonu, zwłaszcza po okresach ciepłych dni i wilgotnych nocy.
- Usuwaj samosiewy, porażone resztki pożniwne i żywicielskie chwasty w pobliżu zagonu.
- Stosuj płodozmian; nie zakładaj kolejnej wrażliwej uprawy selerowatych bezpośrednio na silnie porażonym stanowisku.
Ciekawostki
- Mączniaki są zwykle silnie związane z określonymi grupami żywicieli. Erysiphe heraclei jest przede wszystkim związany z rodziną selerowatych.
- W obrębie tego gatunku opisano zróżnicowanie żywicielskie; izolat porażający marchew nie musi łatwo zakażać pietruszki, selera lub kopru.
- Choroba może wystąpić podczas stosunkowo suchej pogody, ponieważ do kiełkowania zarodników nie jest potrzebna długotrwała warstwa wody na liściu.
- W Polsce mączniak prawdziwy baldaszkowatych jest uwzględniany w materiałach dotyczących ochrony marchwi, zwłaszcza w odniesieniu do naci i ogonków liściowych.
Stosuj wyłącznie środki ochrony roślin legalnie dopuszczone w Polsce do konkretnej uprawy i przeciwko danemu problemowi. Zawsze sprawdzaj aktualną etykietę środka, dawkę, liczbę zabiegów, okres karencji, środki ochrony osobistej oraz wymagania dotyczące ochrony owadów zapylających. Nie wykonuj zabiegów preparatem, jeśli etykieta nie obejmuje danej rośliny jadalnej lub zastosowania.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Foeniculum vulgare – uprawa i pielęgnacjaFoeniculum vulgare
Pasternak (Pastinaca sativa) – uprawa i pielęgnacjaPastinaca sativa
Daucus carota – uprawa i pielęgnacjaDaucus carota
Carum carviCarum carvi
Apium graveolens – pielęgnacja i uprawaApium graveolens
Anethum graveolens – uprawa i pielęgnacjaAnethum graveolens
Begonia semperflorensBegonia semperflorens
Kalina hordowina (Viburnum lantana)Viburnum lantana
Aster nowobelgijski (Aster ‘Novi Belgii’)Aster 'Novi Belgii'
Aster ageratoidesAster ageratoides
Aster alpejski (Aster alpinus)Aster alpinus
Aster gawędka (Aster amellus)Aster amellus