Septorioza pomidora

Septorioza pomidora to choroba grzybowa wywoływana przez Septoria lycopersici. Najczęściej rozpoczyna się na najstarszych, dolnych liściach jako liczne drobne plamy z szarym lub jasnobrązowym środkiem, ciemną obwódką i czarnymi punktami zarodnikowania. W wilgotne lato choroba szybko postępuje ku górze, powodując żółknięcie i opadanie liści oraz zwiększając ryzyko oparzeń słonecznych owoców.

Choroba występuje przede wszystkim na pomidorze i jest szczególnie groźna podczas wilgotnej, umiarkowanie ciepłej pogody. Objawy mogą pojawić się na liściach, ogonkach liściowych, łodygach, działkach kielicha i szypułkach kwiatowych, lecz najbardziej charakterystyczne są liczne plamy na starszych liściach.

Rozpoznanie utrudnia podobieństwo do alternariozy oraz bakteryjnej plamistości liści. Drobne, liczne plamy z jasnym środkiem, ciemnym brzegiem i czarnymi pyknidiami silnie wskazują na septoriozę, ale w przypadku cennych nasadzeń lub nietypowych objawów warto skorzystać z laboratorium diagnostycznego.

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle na dolnych liściach, często po rozpoczęciu zawiązywania owoców. Są to drobne, okrągłe lub kanciaste plamy, początkowo ciemne albo wodniste, które z czasem uzyskują szary, jasnobrązowy lub niemal biały środek oraz ciemnobrązową obwódkę. Niekiedy widoczna jest wąska żółta aureola.

W centrum starszych plam można dostrzec gołym okiem lub przez lupę drobne czarne punkty — pyknidia, czyli struktury wytwarzające zarodniki. Plamy łączą się, liście żółkną, zasychają i opadają. Defoliacja postępuje od podstawy ku górze, odsłaniając owoce i zwiększając ich podatność na oparzenia słoneczne.

W odróżnieniu od typowej alternariozy plamy septoriozy są zwykle mniejsze i liczniejsze, bez wyraźnych koncentrycznych pierścieni. Bakteryjne plamistości częściej powodują wodniste zmiany i mogą porażać owoce.

Źródłem choroby są zarodniki Septoria lycopersici obecne na porażonych resztkach pomidora, samosiewach i niektórych chwastach psiankowatych. Do rozprzestrzeniania dochodzi przede wszystkim przez rozbryzgi deszczu i wody, dotykanie mokrych roślin, pracowników, narzędzia oraz zainfekowane rozsady.

Gęsta korona, brak przewiewu, częste opady, podlewanie liści i pozostawione resztki po sezonie wydłużają okres zwilżenia oraz zwiększają liczbę infekcji. Choroba nie powstaje od samego niedoboru składników pokarmowych, choć osłabione lub źle odżywione rośliny mogą gorzej znosić utratę liści.

Septoria lycopersici przetrzymuje między sezonami przede wszystkim na porażonych resztkach pomidora i innych roślin psiankowatych pozostawionych na powierzchni lub w glebie. Patogen może również przetrwać na palikach, narzędziach i innym zanieczyszczonym materiale; jako możliwe źródło infekcji opisywano także zakażone nasiona.

W wilgotnych warunkach w plamach powstają pyknidia. Zarodniki są uwalniane w obecności wody i przenoszone głównie przez rozpryskujący się deszcz, nawadnianie, mokre liście stykające się ze sobą, ręce, odzież, narzędzia i materiał roślinny. Wnikanie odbywa się przede wszystkim przez aparaty szparkowe. Przy utrzymującej się wilgoci następują kolejne cykle infekcji, a choroba przesuwa się z dolnej części rośliny do górnej.

Po potwierdzeniu pierwszych objawów usuń najbardziej porażone dolne liście i opadłe resztki. Nie ogołacaj rośliny jednorazowo — pozostaw wystarczającą liczbę zdrowych liści do zacieniania owoców; bezpieczniej rozłożyć cięcie w czasie. Każde cięcie wykonuj przy suchej pogodzie czystym narzędziem.

Popraw przewiew, zastosuj ściółkę i zaprzestań zraszania liści. W nasadzeniach corocznie silnie zagrożonych, po rozpoznaniu choroby, można rozważyć środek ochrony roślin o działaniu zapobiegawczym, ale wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą obowiązującą w Polsce dla pomidora i tego zastosowania. Zabieg chemiczny nie zastępuje usuwania źródeł infekcji i ograniczania zwilżenia.

Najważniejsze są metody higieniczne i ograniczanie zwilżenia roślin. Usuwaj silnie porażone dolne liście oraz wszystkie opadłe resztki, wkładając je do odpadów biozgodnie z lokalnymi zasadami; nie przenoś ich na kompost, chyba że prowadzisz prawidłowe kompostowanie termofilne. Narzędzia czyść i dezynfekuj po pracy na chorych roślinach.

• Podlewaj przy podstawie roślin, najlepiej rano, używając linii kroplującej lub węża sączącego.
• Ściółkuj glebę, aby ograniczyć rozpryskiwanie zarodników z resztek.
• Zapewnij odstępy, podwiązuj rośliny i usuwaj pędy oraz liście utrudniające przewiew.
• W produkcji amatorskiej można rozważyć preparat miedziowy lub biologiczny tylko wtedy, gdy aktualna polska etykieta dopuszcza jego użycie na pomidorze przeciwko rozpatrywanej chorobie.

• Kupuj zdrowe nasiona i rozsadę; przed posadzeniem dokładnie oglądaj liście od spodu.
• Nie uprawiaj pomidora ponownie w tym samym miejscu przez kilka sezonów, jeśli warunki działki na to pozwalają; w międzyczasie wybieraj rośliny niebędące żywicielami.
• Po zbiorach usuń i wynieś porażone resztki, a samosiewy pomidora oraz istotne chwasty psiankowate kontroluj.
• Stosuj ściółkę, odpowiednie rozstawy, podpory i cięcie poprawiające przewiew.
• Podlewaj glebę, nie liście, i rób to dostatecznie wcześnie, aby rośliny wyschły przed nocą.
• Jeśli są dostępne, wybieraj odmiany o deklarowanej tolerancji lub podwyższonej odporności, pamiętając, że odporność odmianowa nie jest powszechna ani absolutna.

• Najbardziej charakterystycznym szczegółem diagnostycznym są czarne pyknidia w środku dojrzałych plam.
• Choroba zwykle niszczy liście, a nie miąższ owoców; szkody w owocowaniu wynikają głównie z utraty ulistnienia i ich nadmiernego nasłonecznienia.
• Niektóre chwasty psiankowate, między innymi psianka i pokrzywańce z rodzaju Solanum, mogą podtrzymywać inokulum; znaczenie poszczególnych gatunków zależy od regionu i potwierdzonego kontaktu z patogenem.