Więdnięcie bakteryjne – Ralstonia solanacearum species complex

Więdnięcie bakteryjne powodowane przez kompleks gatunków Ralstonia solanacearum jest groźną, glebową chorobą naczyń przewodzących. Najczęściej kojarzy się z ziemniakiem, pomidorem, papryką i oberżyną. Rośliny mogą więdnąć nagle, pozostając zielone, a po przekrojeniu łodygi uwalniać mleczny śluz. Ponieważ objawy przypominają inne więdnięcia, konieczne jest potwierdzenie laboratoryjne.

Jest to choroba naczyniowa, a nie typowa plamistość liści. Bakteria zwykle wnika przez uszkodzone korzenie, naturalne otwory lub rany po zabiegach, a następnie przemieszcza się ku górze w ksylemie. Zablokowanie przewodzenia wody może wywołać więdnięcie całej rośliny, pojedynczego pędu albo jednej strony rośliny.

W warunkach Polski największe znaczenie praktyczne dotyczy ziemniaka, pomidora oraz innych psiankowatych, zwłaszcza w ciepłych szklarniach i przy wykorzystaniu skażonej wody. Rozpoznanie na podstawie wyglądu jest niewystarczające, ponieważ podobne objawy powodują m.in. fuzarioza, werticilioza, bakteryjny rak pomidora, susza i uszkodzenia korzeni.

• Więdnięcie liści, często najpierw w południe, przy czasowej poprawie nocą lub po podlaniu.
• Więdnięcie może zaczynać się od młodych liści, jednego pędu lub jednej strony rośliny.
• Liście długo pozostają zielone, a później żółkną, brązowieją i zasychają.
• Przekrojona łodyga może mieć brunatne smugi w wiązkach przewodzących i wydzielać lepki, mlecznobiały śluz.
• U ziemniaka możliwe jest przebarwienie pierścienia naczyniowego bulwy oraz kremowy wyciek powodujący przywieranie gleby.
• Test wypływu bakterii do czystej wody może być wskazówką terenową, lecz nie zastępuje badania laboratoryjnego.

Źródłem bakterii mogą być zakażone sadzeniaki ziemniaka, rozsada, rośliny ozdobne, gleba, resztki roślinne, woda irygacyjna oraz bezobjawowe chwasty i rośliny żywicielskie. Rozprzestrzenianiu sprzyjają spływ powierzchniowy, zalewanie, woda z rowów i zbiorników, narzędzia, obuwie, maszyny, pojemniki oraz ręce.

Rany po przesadzaniu, uprawie mechanicznej lub żerowaniu nicieni ułatwiają infekcję. W Polsce nie należy nawadniać ziemniaka, pomidora ani innych psiankowatych wodą z urzędowo wskazanych skażonych cieków lub zbiorników.

Bakteria może przetrwać w zakażonej glebie, wodzie, resztkach roślinnych oraz żywych, także bezobjawowych, żywicielach i chwastach. Po wniknięciu do korzeni zasiedla ksylem i tworzy duże populacje komórek oraz śluz pozakomórkowy, który ogranicza przepływ wody.

Rozwój wielu linii przyspiesza w cieple, szczególnie przy temperaturze gleby około 28°C i wyższej, ale zależy to od szczepu i gospodarza. W europejskich warunkach bakteria może utrzymywać się w mokrych siedliskach, ciekach, zbiornikach oraz na korzeniach psianki słodkogórz.

Zaawansowanej choroby nie da się skutecznie wyleczyć. Rośliny silnie zwiędnięte należy, po uzgodnieniu z właściwym PIORiN, usunąć wraz z korzeniami i zagospodarować zgodnie z instrukcjami urzędowymi. Nie przesadzać ich ani nie przenosić gleby z podejrzanego miejsca.

W przypadku ziemniaka nie przeznaczać podejrzanych bulw do sadzenia, sprzedaży ani przemieszczania. Nie używać wody odpływowej ze stanowiska do podlewania innych roślin. Potwierdzenie wymaga pobrania próby i diagnostyki w uprawnionym laboratorium; różnicowanie powinno obejmować także fuzariozę, werticiliozę, bakteryjny rak pomidora, zgnilizny korzeni i stres wodny.

Nie istnieje wiarygodna metoda biologiczna, która wyleczy silnie porażoną roślinę. W integrowanej i ekologicznej ochronie najważniejsze są działania zapobiegawcze:

• usuwać podejrzane rośliny wraz z możliwie dużą bryłą korzeniową i zabezpieczyć je przed kontaktem z wodą oraz glebą;
• nie wynosić porażonych resztek do kompostownika ogrodowego, jeśli nie ma pewności, że proces higienizacji jest prawidłowo prowadzony;
• stosować czystą wodę, poprawić odpływ i ograniczyć rozchlapywanie oraz przelewanie wody między zagonami;
• dezynfekować narzędzia, tace, doniczki, paliki i powierzchnie robocze między partiami roślin;
• preparaty mikrobiologiczne traktować wyłącznie jako element programu profilaktycznego, zgodnie z rejestracją i etykietą, a nie jako terapię potwierdzonego zakażenia.

• Kupować kwalifikowane, przebadane sadzeniaki ziemniaka oraz zdrową rozsadę i materiał do rozmnażania; nie pobierać sadzonek z roślin objawowych.
• W razie podejrzenia nie przenosić ziemi, wody, narzędzi, obuwia ani pojemników poza stanowisko.
• Stosować nawadnianie kroplowe, unikać zalewania i poprawić drenowanie; nie używać skażonej wody powierzchniowej.
• Usuwać samosiewy ziemniaka, psiankę czarną, psiankę słodkogórz i inne potencjalne chwasty żywicielskie.
• Dezynfekować sprzęt i powierzchnie robocze, szczególnie w szklarniach oraz przy produkcji rozsady.
• Stosować zmianowanie z roślinami niebędącymi żywicielami przez co najmniej dwa lata, przy czym w sytuacji urzędowego wykrycia przestrzegać decyzji PIORiN.
• Wybierać odmiany o podwyższonej tolerancji, pamiętając, że nie gwarantują one wyeliminowania bakterii.
• W Polsce podejrzenie na ziemniaku, pomidorze lub roślinie ozdobnej zgłosić do właściwego wojewódzkiego inspektoratu PIORiN; nie pobierać i nie przemieszczać materiału bez uzgodnienia.

• Nazwa obejmuje kilka blisko spokrewnionych linii i gatunków, dlatego dane o żywicielach nie powinny być automatycznie przypisywane każdemu izolatowi.
• Kompleks może obejmować ponad 250 gatunków roślin, ale znaczenie poszczególnych żywicieli zależy od szczepu i klimatu.
• W Polsce odnotowywano wykrycia związane m.in. z roślinami ozdobnymi oraz wodą powierzchniową; podejrzenia w uprawach ziemniaka i pomidora powinny być zgłaszane do PIORiN.
• Zakażenie utajone jest możliwe, zwłaszcza w chłodniejszych warunkach i u roślin tolerancyjnych.