Brunatna plamistość liści pszenicy

Brunatna plamistość liści pszenicy, znana także jako żółta plamistość liści, jest chorobą grzybową powodowaną przez Pyrenophora tritici-repentis. Patogen przeżywa głównie na porażonej słomie, a następnie rozprzestrzenia się zarodnikami podczas wilgotnej pogody. Na liściach powstają soczewkowate, brunatne plamy z żółtą obwódką, które mogą ograniczać fotosyntezę i obniżać plon.

Brunatna plamistość liści pszenicy jest chorobą powodowaną przez nekrotroficzny grzyb Pyrenophora tritici-repentis. W polskiej praktyce rolniczej spotykana jest przede wszystkim na pszenicy ozimej i jarej, a jej nasilenie zależy od podatności odmiany, ilości porażonego materiału roślinnego, przebiegu pogody oraz terminu infekcji.

Pierwsze objawy zwykle pojawiają się na starszych, dolnych liściach. Jeżeli choroba przesuwa się ku liściowi flagowemu i podflagowemu, może istotnie ograniczyć powierzchnię asymilacyjną podczas nalewania ziarna. Rozpoznanie warto potwierdzić, zwłaszcza gdy równocześnie występuje septorioza paskowana liści lub inne choroby plamistości.

Początkowo widoczne są drobne, jasnobrązowe lub brunatne punkty. Z czasem powiększają się one w eliptyczne, soczewkowate albo romboidalne plamy, często z wyraźną żółtą obwódką i ciemniejszym środkiem.

• plamy mogą zlewać się w większe nekrotyczne powierzchnie;
• porażone liście żółkną, brunatnieją i przedwcześnie zamierają;
• największe ryzyko strat występuje po zajęciu liścia flagowego i podflagowego;
• na słomie mogą powstawać drobne, czarne, wypukłe pseudotecja.

Brak czarnych, punktowych owocników w obrębie samych plam liściowych pomaga odróżnić tę chorobę od niektórych przypadków septoriozy, ale objawy mogą się nakładać. Podobne przebarwienia wywołują także rdze, uszkodzenia herbicydowe, przymrozki i stres środowiskowy.

Głównym źródłem infekcji jest porażona słoma pozostawiona po zbiorze pszenicy. Na resztkach tworzą się pseudotecja uwalniające zarodniki workowe. Później choroba rozprzestrzenia się w łanie przez konidia powstające w plamach liściowych.

Nasileniu sprzyjają częsta uprawa pszenicy po pszenicy, pozostawianie dużej ilości zakażonych resztek na powierzchni, podatna odmiana, gęsty łan, częste opady, deszczowanie oraz długie okresy wilgotności liści. Materiał siewny może mieć znaczenie przy zawleczeniu patogenu, ale w warunkach polowych zwykle ważniejszy jest porażony materiał pożniwny.

Grzyb przeżywa między sezonami głównie na porażonych resztkach pszenicy. Jesienią, zimą i wiosną na słomie dojrzewają pseudotecja, w których powstają zarodniki workowe. Są one uwalniane podczas wilgotnej pogody i przenoszone przez wiatr lub rozbryzgi deszczu na dolne liście.

Po infekcji w plamach liściowych mogą powstawać konidia. Zarodniki konidialne odpowiadają za kolejne, wtórne cykle infekcji i umożliwiają przesuwanie się choroby ku górnym partiom roślin. Długi okres zwilżenia liści sprzyja kiełkowaniu zarodników i rozwojowi zmian.

Po stwierdzeniu podejrzanych plam oceń ich rozmieszczenie, tempo przyrostu, fazę rozwojową pszenicy, podatność odmiany i prognozowaną pogodę. Przy nietypowych objawach lub jednoczesnym występowaniu septorioz skorzystaj z pomocy doradcy fitopatologicznego albo laboratorium diagnostycznego.

W plantacji o wysokim potencjale plonowania zabieg nalistny można rozważyć wyłącznie po analizie ryzyka i ekonomicznego uzasadnienia, gdy górne liście pozostają jeszcze zdrowe, a warunki sprzyjają dalszym infekcjom. Fungicyd nie odbuduje tkanki już zamierającej; późny zabieg przy rozległym uszkodzeniu liścia flagowego może mieć ograniczoną wartość.

W Polsce dobór preparatu i terminu musi wynikać z aktualnego rejestru oraz etykiety środka dla pszenicy i właściwego zakresu zastosowania. Rotacja mechanizmów działania ogranicza ryzyko odporności.

W gospodarstwach ekologicznych i w integrowanej ochronie podstawą jest ograniczanie inokulum oraz poprawa przewiewności łanu, ponieważ brak bezpośredniego, powszechnie dostępnego rozwiązania biologicznego nie zastępuje metod agrotechnicznych.

• stosuj zmianowanie i, jeśli to możliwe, zachowaj co najmniej jeden sezon bez pszenicy;
• unikaj siewu pszenicy bezpośrednio w silnie porażone resztki pszeniczne;
• dobrze rozdrobnij i równomiernie rozmieść słomę, aby przyspieszyć jej rozkład;
• ograniczaj samosiewy pszenicy i nadmiar podatnych traw w sąsiedztwie plantacji;
• dobieraj odmiany o potwierdzonej mniejszej podatności w doświadczeniach dla danego regionu;
• monitoruj dolne liście od ruszenia wegetacji i usuwaj decyzje zabiegowe oparte wyłącznie na objawach bez oceny ryzyka.

Najskuteczniejsza jest strategia łącząca zmianowanie, dobór odmiany, zarządzanie resztkami i regularny monitoring.

• zmieniaj stanowisko i wydłużaj przerwę między uprawami pszenicy, gdy presja choroby jest wysoka;
• rozdrabniaj słomę i zapewnij jej możliwie równomierny kontakt z glebą, uwzględniając ochronę przed erozją;
• wybieraj kwalifikowany, zdrowy materiał siewny oraz czyść maszyny przed przejazdem na inne pola;
• unikaj zakładania plantacji pszenicy w obfitych, silnie porażonych resztkach;
• sprawdzaj wyniki doświadczeń odmianowych i zalecenia lokalne, ponieważ reakcja odmian może się różnić;
• od wczesnej wiosny kontroluj dolne liście, a przed decyzją o ochronie oceniaj, czy objawy przemieszczają się ku liściowi flagowemu.

• Choroba jest również określana jako żółta plamistość liści pszenicy.
• Najważniejszym źródłem pierwszych infekcji w polu jest zwykle porażona słoma, a nie sama gleba.
• Podatność pszenicy może zależeć od rasy patogenu i reakcji odmiany na toksyny wytwarzane przez niektóre izolaty.
• Niektóre trawy i inne zboża mogą być porażane lub podtrzymywać obecność patogenu, lecz znaczenie gospodarcze tych żywicieli jest na ogół mniejsze niż pszenicy.