Biały skoczek (Metcalfa pruinosa)

Biały skoczek (Metcalfa pruinosa) jest północnoamerykańskim pluskwiakiem ssącym sok z młodych pędów i gałęzi wielu roślin. W Polsce stwierdzono go po raz pierwszy w 2020 roku. Nimfy łatwo rozpoznać po obfitej białej wydzielinie woskowej, a skutkiem licznej populacji bywają rosa miodowa, sadzaki, więdnięcie i deformacja delikatnych pędów.

Biały skoczek jest pluskwiakiem o kłująco-ssącym aparacie gębowym. Nimfy są ruchliwe, skaczą po poruszeniu i wytwarzają długie, białe nici oraz kłaczki wosku, które mogą pokrywać pędy, kąty liści i liście. Dorosłe osobniki mają zwykle 7–8 mm długości, szarobrązowe lub niebieskoszare ciało i dachówkowato ułożone skrzydła z ciemnymi plamami u nasady.

Gatunek jest bardzo polifagiczny, lecz sama obecność na roślinie nie dowodzi, że umożliwia ona pełny rozwój i rozmnażanie. W Polsce potwierdzono go na licznych drzewach, krzewach, bylinach i jednej roślinie iglastej. Przy małej liczebności najczęściej nie powoduje trwałych strat i nie wymaga zwalczania.

• Białe, watowate lub nitkowate skupienia wosku na młodych pędach, łodygach i w kątach liści.
• Blade, spłaszczone nimfy szybko poruszające się lub skaczące po spłoszeniu.
• Lepka rosa miodowa na liściach, pędach, owocach oraz pod rośliną.
• Czarny nalot grzybów sadzakowych na powierzchniach pokrytych rosą miodową.
• Przy silnym zasiedleniu: więdnięcie, zahamowanie wzrostu, deformacja i zamieranie części młodych pędów, szczególnie u roślin osłabionych.
• Na młodych zdrewniałych pędach mogą być widoczne drobne szczeliny lub rzędy nakłuć związane ze składaniem jaj.

Wosk i rosa miodowa bywają bardziej widoczne niż bezpośrednie uszkodzenia od żerowania. Przed podjęciem zabiegów trzeba obejrzeć owady, ponieważ podobne białe skupienia tworzą także mszyce wełniste, wełnowce i niektóre czerwce.

Nimfy i dorosłe nakłuwają łyko młodych pędów oraz łodyg i wysysają sok. Nadmiar cukrów wydalają w postaci lepkiej rosy miodowej, która może przyciągać mrówki i stanowi pożywkę dla grzybów sadzakowych. Przy dużej liczebności żerowanie osłabia przyrosty, powoduje więdnięcie i deformacje.

Populacje sprzyjają ciepła pogoda, obfity młody wzrost, susza, uszkodzenia mrozowe oraz sąsiedztwo niepielęgnowanych roślin żywicielskich. Dorosłe rozprzestrzeniają się lokalnie lotem, natomiast jaja i nimfy mogą być przenoszone na materiale szkółkarskim, gałęziach i sadzonkach. Zawsze potwierdź obecność owada, zanim uznasz białe naloty za tego szkodnika.

W warunkach Polski gatunek rozwija jedno pokolenie w roku. Jaja zimują w szczelinach kory lub płytkich nacięciach młodych pędów i gałązek. Wiosną, zależnie od przebiegu pogody, wylęgają się nimfy; w Polsce obserwowano je od czerwca. Przechodzą pięć stadiów larwalnych, żerując głównie na delikatnych pędach i wytwarzając charakterystyczny biały wosk.

Osobniki dorosłe pojawiają się zwykle od połowy lipca i mogą utrzymywać się do końca października. Jesienią samice składają jaja w zdrewniałych częściach roślin, zamykając cykl. Dorosłe mogą lokalnie przemieszczać się lotem, a jaja i nimfy mogą być przenoszone z roślinami lub nieoczyszczonymi sadzonkami i gałęziami.

Najpierw oceń liczebność owadów i rzeczywiste szkody. Pojedyncze nimfy lub dorosłe osobniki zwykle nie uzasadniają zabiegu. Przy większym zasiedleniu:

1. Spłucz nimfy wodą z pędów i końcówek przyrostów; czynność powtarzaj, ponieważ część owadów może pozostać ukryta w wosku.
2. Wytnij i usuń silnie zasiedlone młode pędy, zwłaszcza na młodych roślinach, jeśli cięcie jest bezpieczne dla ich pokroju.
3. Po ustaniu żerowania umyj liście i powierzchnie pokryte rosą miodową, aby ograniczyć sadzaki.
4. Jeżeli mimo działań mechanicznych populacja nadal powoduje wyraźne więdnięcie lub zamieranie pędów, skonsultuj dobór legalnie dopuszczonego środka dla konkretnej uprawy i aktualnej etykiety w Polsce.

Nie opryskuj automatycznie całej rośliny tylko z powodu obecności białego wosku; najpierw potwierdź gatunek i stadium rozwojowe.

Postępowanie biologiczne i mechaniczne jest zwykle wystarczające przy małej lub średniej liczebności.

• Na małych roślinach spłukuj nimfy silnym, ale nieuszkadzającym strumieniem wody, kierując go na młode pędy, końcówki przyrostów i kąty liści; zabieg powtarzaj po kilku dniach.
• Wycinaj silnie zasiedlone młode pędy, jeśli nie osłabi to rośliny, i usuwaj je z ogrodu zamiast kompostować porażone ścinki.
• Po ograniczeniu liczebności owadów zmyj rosę miodową i sadzaki wodą; sadzaki są zwykle nalotem powierzchniowym i stopniowo zanikają.
• Chroń pająki, biedronki, złotooki, pluskwiaki drapieżne i inne naturalne organizmy pożyteczne, unikając niepotrzebnych oprysków szerokospektralnych.

• Oglądaj nowe drzewa, krzewy, winorośl i rośliny ozdobne przed posadzeniem, szczególnie młode pędy i kąty liści.
• Utrzymuj równomierne podlewanie, ściółkowanie i prawidłowe nawożenie, aby ograniczyć stres roślin.
• Nie stosuj nadmiaru azotu, który tworzy bardzo miękkie, bujne przyrosty atrakcyjne dla szkodnika.
• Jesienią i wiosną kontroluj młode gałązki pod kątem jaj, nacięć i pozostałości po składaniu jaj.
• Usuwaj z ogrodu silnie zasiedlone ścinki i ograniczaj gęstą, niekontrolowaną roślinność bezpośrednio przy cennych nasadzeniach.
• Prowadź lustrację od wiosny do jesieni, zwracając uwagę zarówno na pędy, jak i liście poniżej miejsc żerowania.

• W Polsce biały skoczek został po raz pierwszy stwierdzony w 2020 roku, a pierwsze opracowane stanowisko dotyczyło Warszawy.
• W badaniach warszawskich wykazano 22 gatunki roślin wykorzystywane przez ten gatunek, w tym klon jesionolistny, katalpę, orzech włoski, bez czarny, ligustr pospolity i świerk kłujący.
• Gatunek pochodzi z Ameryki Północnej i od końca XX wieku rozprzestrzenia się w Europie.
• Rosa miodowa może pokrywać roślinę i podłoże, a następnie sprzyjać rozwojowi powierzchniowych grzybów sadzakowych.
• Nie należy utożsamiać każdego stwierdzenia na roślinie z udowodnionym żywicielem rozrodczym — zakres żywicieli zależy od stadium owada i lokalnych warunków.
• W Polsce gatunek nie jest agrofagiem kwarantannowym objętym obowiązkiem zwalczania.