Mączlik wełnisty cytrusów

Mączlik wełnisty cytrusów (Aleurothrixus floccosus) jest drobnym owadem wysysającym sok z łyka, spotykanym przede wszystkim na cytrusach. Nimfy osiadają na spodniej stronie liści i wytwarzają charakterystyczne, kędzierzawe nici woskowe. Przy dużej liczebności osłabiają młode przyrosty, a wydzielana rosa miodowa sprzyja rozwojowi czarnych grzybów sadzakowych. W Polsce problem dotyczy głównie upraw pod osłonami.

Mączlik wełnisty cytrusów jest niewielkim owadem ssącym z rodziny mączlikowatych. Dorosłe osobniki są białe, drobne i przypominają miniaturowe ćmy. Najbardziej charakterystyczne są jednak nimfy oraz puparia pozostające przytwierdzone do spodniej strony liści i pokryte obfitymi, kędzierzawymi nićmi woskowymi.

Gatunek związany jest głównie z cytrusami, choć w literaturze odnotowano również inne rośliny żywicielskie. W Polsce ma znaczenie przede wszystkim jako agrofag materiału roślinnego oraz szkodnik cytrusów uprawianych pod osłonami. W wielu rejonach naturalni wrogowie ograniczają jego liczebność, dlatego sama obecność pojedynczych kolonii nie musi oznaczać konieczności zwalczania.

• Skupiska bladych, owalnych nimf na spodniej stronie liści.
• Obfity, kędzierzawy lub wełnisty biały nalot woskowy wokół kolonii.
• Dorosłe mączliki podrywające się do lotu po poruszeniu rośliny, szczególnie z młodych przyrostów.
• Lepka rosa miodowa na liściach, pędach lub owocach, a następnie czarny nalot grzybów sadzakowych.
• Przy silnym porażeniu: zahamowanie wzrostu, żółknięcie, więdnięcie, przedwczesne opadanie liści i osłabienie młodych przyrostów.
• Objawy mogą być mylone z innymi mączlikami, wełnowcami lub tarcznikami.

Dorosłe samice zasiedlają młode przyrosty i składają jaja na liściach. Nimfy żerują na spodniej stronie blaszki liściowej, dlatego kolonie łatwo przeoczyć podczas pobieżnej kontroli. Rozprzestrzenianie następuje przez lot dorosłych osobników oraz przemieszczanie porażonych roślin, liści i pędów, zwłaszcza w materiale szkółkarskim.

Wzrostowi liczebności sprzyjają powtarzające się przyrosty, nadmierne nawożenie azotem, zbyt gęsta korona i zaburzenie biologicznej kontroli po zastosowaniu nieselektywnych insektycydów. Mrówki mogą chronić owady wydzielające rosę miodową przed wrogami naturalnymi, ale nie są pierwotną przyczyną pojawu mączlika.

Samice składają beżowe jaja, zwykle w skupiskach na liściach; jaja są przytwierdzone krótkim trzonkiem. Po wylęgu ruchliwe pierwsze stadium larwalne wyszukuje miejsce żerowania i osiada na spodniej stronie liścia.

Kolejne stadia nimfalne są nieruchome lub prawie nieruchome, powiększają się i wytwarzają coraz więcej białego, kędzierzawego wosku. Z puparium wychodzi dorosły mączlik. W ciepłych warunkach może występować kilka nakładających się pokoleń, a rozwój koncentruje się na okresach aktywnego wzrostu cytrusów. Czas trwania pokolenia zależy od temperatury, kondycji rośliny i pory roku.

Najpierw potwierdź obecność żywych nimf, pupariów i dorosłych osobników. Oglądaj liście z różnych stron korony i zwracaj uwagę na otwory w pupariach, które mogą świadczyć o spasożytowaniu. Pojedyncze kolonie zwykle wystarczy spłukać wodą lub usunąć mechanicznie.

Przy większym nasileniu popraw dostęp do spodniej strony liści, ogranicz mrówki i wykonuj zabiegi wyłącznie na podstawie lustracji. Najłatwiej ograniczyć młode, świeżo osiadłe nimfy; dorosłe są ruchliwe, a starsze stadia osłonięte woskiem. Jeśli konieczna jest ochrona chemiczna, wybieraj tylko aktualnie zarejestrowany produkt dla danego zastosowania w Polsce i stosuj go dokładnie według etykiety. W cytrusach pod osłonami regularnie oceniaj, czy zabieg nie zagraża organizmom pożytecznym.

W uprawie amatorskiej rozpocznij od silnego, ale nieuszkadzającego liści spłukania spodniej strony liści wodą. Na małych roślinach usuń najbardziej zasiedlone liście lub pędy i wyrzuć je w zamkniętym worku; nie przenoś porażonego materiału do innych roślin.

Przy utrzymującej się liczebności można rozważyć mydło owadobójcze lub olej ogrodniczy, ale tylko wtedy, gdy produkt jest legalnie dopuszczony do danego zastosowania. Konieczne jest dokładne pokrycie spodniej strony liści, wcześniejsza próba na kilku liściach oraz unikanie zabiegu podczas suszy, upału, silnego nasłonecznienia lub stresu roślin. Chroń pasożytnicze błonkówki i drapieżce; biologiczne ograniczanie populacji może być skuteczniejsze niż częste opryski.

• Co najmniej raz w tygodniu oglądaj młode przyrosty oraz spodnią stronę kilku liści, szczególnie wiosną i latem oraz po przeniesieniu cytrusów do cieplejszego miejsca.
• Nowo kupione cytrusy izoluj i obserwuj przed ustawieniem obok kolekcji; dokładnie kontroluj liście, pędy i doniczkę.
• Zapewnij dostęp powietrza i światła przez umiarkowane cięcie, lecz unikaj silnego cięcia pobudzającego bardzo miękkie, liczne przyrosty.
• Nawóz stosuj zgodnie z potrzebami rośliny; nie podawaj nadmiaru azotu.
• Usuwaj opadłe i silnie zasiedlone części roślin, nie przenosząc ich między szklarniami ani pomieszczeniami.
• Ograniczaj mrówki oraz unikaj profilaktycznych oprysków szerokospektralnych, które mogą wywołać wtórny wzrost populacji.
• W przypadku podejrzenia obecności w profesjonalnym materiale roślinnym skontaktuj się z właściwym wojewódzkim inspektoratem ochrony roślin i nasiennictwa.

• Gatunek jest w Unii Europejskiej regulowany jako agrofag niekwarantannowy, a dla materiału do sadzenia cytrusów, kumkwatów i poncyrii obowiązuje bardzo niski próg tolerancji.
• W Polsce nie stwierdzano go dotychczas na roślinach rosnących w gruncie ani nie przechwytywano w imporcie według krajowych materiałów fitosanitarnych.
• Puparia pokryte woskiem są trudniejsze do zwilżenia i opryskania niż młode, świeżo osiadłe nimfy.
• Ważnymi naturalnymi wrogami są pasożytnicze błonkówki, między innymi Cales noacki i Amitus spiniferus, a także drapieżce i niektóre grzyby owadobójcze.