Antraknoza platanów

Antraknoza platanów to choroba grzybowa wywoływana przez Apiognomonia veneta, szczególnie dotkliwa podczas chłodnej, wilgotnej wiosny. Patogen poraża rozwijające się pąki, pędy i liście, powodując ich czernienie, zasychanie oraz plamy wzdłuż głównych nerwów. Silnie porażone drzewa mogą przedwcześnie tracić liście i tworzyć zgorzele gałązek, lecz po ociepleniu często wytwarzają nowy przyrost.

Antraknoza platanów, znana także jako antraknoza liści i pędów platanów, jest chorobą powodowaną przez Apiognomonia veneta. Dawniej w odniesieniu do stadium bezpłciowego używano nazwy Discula platani. W Polsce może dotyczyć platanów uprawianych w parkach, przy ulicach i w ogrodach.

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle wiosną, gdy rozwijają się pąki i liście. W odróżnieniu od raka platana, choroba ta często ma charakter sezonowy i wyraźnie słabnie po nastaniu cieplejszej, suchej pogody. Rozpoznanie powinno uwzględniać także możliwość uszkodzeń przymrozkowych, suszy, innych chorób kory oraz naturalnego owłosienia liści platana.

• Opóźnione rozwijanie liści lub zamieranie pąków wiosną.
• Więdnięcie, brunatnienie lub czernienie młodych pędów i liści; objawy mogą przypominać uszkodzenia przez późny przymrozek.
• Nieregularne, jasnobrązowe do ciemnobrunatnych nekrozy skupione wzdłuż nerwu głównego i większych nerwów bocznych.
• Zwijanie i przedwczesne opadanie liści, niekiedy połączone z ponownym wypuszczaniem ulistnienia.
• Zagłębione zgorzele u nasady zamierających pędów oraz stopniowe zamieranie gałązek.
• Przy powtarzających się infekcjach możliwe jest powstawanie skupień żywych i martwych gałązek przypominających czarcie miotły. Drobne czarne struktury zarodnikowania mogą być widoczne dopiero przy użyciu lupy.

Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone pąki, gałązki, zgorzele i opadłe liście. Zarodniki rozprzestrzeniają się głównie z wodą podczas deszczu, dlatego wiele kolejnych okresów opadów zwiększa presję choroby. Ryzyko rośnie przy gęstej, słabo schnącej koronie, silnym zagęszczeniu drzew oraz pozostawianiu chorego materiału pod drzewem. Prace pielęgnacyjne prowadzone w mokrych warunkach mogą ułatwiać przenoszenie materiału infekcyjnego.

Patogen zimuje w porażonych pąkach, gałązkach, zgorzelach, ogonkach liściowych i opadłych liściach. Podczas wilgotnej pogody wiosną tworzy struktury zarodnikujące, z których zarodniki są przenoszone głównie przez krople deszczu i wiatr z deszczem.

Zarodniki zakażają rozwijające się pąki, młode pędy i liście. Najwcześniejsze infekcje mogą zabić wierzchołki pędów, a późniejsze powodują nekrozy wzdłuż nerwów liści. Kolejne okresy deszczu sprzyjają rozprzestrzenianiu choroby w koronie. Gdy temperatura rośnie, a liście szybciej wysychają, aktywność patogenu zwykle maleje.

Nie istnieje zabieg, który odtworzy tkanki już zabite przez chorobę. Utrzymuj drzewo w dobrej kondycji, poprawiaj wysychanie korony i usuń martwe lub wyraźnie zgorzelinowe gałązki podczas spoczynku. Cięcia wykonuj czystymi narzędziami, kilka–kilkanaście centymetrów poniżej widocznej zmiany, o ile pozwala na to struktura gałęzi.

Zdrowe drzewa często wypuszczają nowe liście po ustąpieniu chłodnej i wilgotnej pogody. Ochrona chemiczna ma sens głównie w przypadku młodych lub szczególnie wartościowych drzew, przy wysokim ryzyku infekcji i po potwierdzeniu rozpoznania; powinna być prowadzona wyłącznie zgodnie z aktualną polską etykietą legalnie dopuszczonego środka.

Najważniejsza jest higiena i ograniczanie czasu zwilżenia korony:

• W okresie spoczynku usuń wyraźnie martwe lub porażone gałązki, wykonując cięcie kilka–kilkanaście centymetrów poniżej widocznej zgorzeli, w zdrowym drewnie.
• Opadłe liście i wycięte fragmenty roślin usuń z bezpośredniego sąsiedztwa drzewa; nie pozostawiaj ich w otwartej pryzmie pod koroną.
• Dezynfekuj narzędzia między drzewami, zwłaszcza gdy pracujesz na kilku platanach.
• Unikaj zraszania liści i poprawiaj przewiewność korony przez prawidłowe cięcie strukturalne, bez nadmiernego ogławiania.
• Utrzymuj drzewo w dobrej kondycji: podlewaj podczas długiej suszy, stosuj ściółkę z dala od pnia i zapobiegaj uszkodzeniom korzeni oraz kory.

• Na nowych stanowiskach wybieraj mniej podatne gatunki lub odmiany, jeśli odpowiadają warunkom siedliska i docelowym rozmiarom drzewa.
• Zapewnij dobre nasłonecznienie i przewiewność; nie sadź platanów zbyt gęsto.
• Wykonuj cięcie sanitarne w okresie spoczynku, unikając ran i niepotrzebnego usuwania dużych konarów.
• Usuwaj opadłe liście oraz martwe gałązki, szczególnie po silnym porażeniu.
• Nie stosuj nawadniania nadkoronowego. Podlewaj strefę korzeniową, gdy podłoże jest wyraźnie przesuszone.
• W przypadku starszych drzew, rozległego zamierania lub konarów nad ciągami komunikacyjnymi skorzystaj z oceny wykwalifikowanego arborysty.

• Objawy wiosennej antraknozy mogą być mylone z późnym przymrozkiem, ponieważ młode pędy szybko więdną i czernieją.
• Platan zachodni (Platanus occidentalis) jest zwykle bardziej podatny niż platan wschodni (P. orientalis), a niektóre odmiany platana klonolistnego wykazują użyteczną odporność.
• Odmiany ‘Bloodgood’, ‘Columbia’ i ‘Liberty’ są często wskazywane jako mniej podatne, ale ich reakcja może zależeć od materiału szkółkarskiego i stanowiska.
• Jednorazowe, umiarkowane opadanie liści nie musi oznaczać zagrożenia dla żywotności dojrzałego drzewa; większe znaczenie ma powtarzalność i rozległość zamierania pędów.
• Antraknozy są na ogół związane z określonymi gospodarzami, dlatego nie należy automatycznie przypisywać A. veneta wszystkim plamistościom liści innych drzew.