
Zmienik Lygus lineolaris
Lygus lineolaris (Palisot de Beauvois)Krótkie przedstawienie: Zmienik Lygus lineolaris
Zmienik Lygus lineolaris to ruchliwy, polifagiczny pluskwiak z rodziny tasznikowatych, który nakłuwa pąki, kwiaty, młode pędy, owoce i rozwijające się nasiona. Może powodować zniekształcenia, korkowate blizny, opadanie kwiatów i pogorszenie jakości plonu. W warunkach Polski oznaczenie gatunku na podstawie samych objawów jest niepewne, dlatego potrzebna jest obserwacja owadów.
Typowe warunki
Przegląd
Osobniki dorosłe mają zwykle około 5–7 mm długości, są spłaszczone i nieregularnie ubarwione na brązowo, beżowo, rdzawo i żółtawo. Na środku grzbietu często widoczny jest jasny trójkątny lub V-kształtny rysunek. Nimfy są zielone, bezskrzydłe, szybko się poruszają, a starsze mają zawiązki skrzydeł i ciemne plamki.
Jaja są wprowadzane do tkanek rośliny, dlatego zwykle pozostają trudne do zauważenia. Objawy nie pozwalają pewnie odróżnić tego gatunku od innych pluskwiaków, zwłaszcza zmieników rodzimych, tarczówek, a także uszkodzeń związanych ze słabym zapyleniem lub pogodą. Diagnozę należy oprzeć na znalezieniu dorosłych owadów lub nimf na uszkodzonej roślinie.
Objawy i rozpoznawanie
W miejscu nakłuć młode liście, pędy i ogonki mogą mieć drobne punkty, blizny, brunatne nekrozy, korkowacenie lub zniekształcenia ujawniające się dopiero po rozrośnięciu tkanek. Wierzchołki wzrostu mogą być zahamowane lub zdeformowane.
Pąki i kwiaty czasami brunatnieją, zasychają, opadają albo rozwijają się nieprawidłowo. Owoce mogą być nakłute, spłaszczone, zniekształcone, z zapadniętymi korkowatymi plamami. Na truskawkach uszkodzenia mogą prowadzić do powstawania dużych, pustych lub słabo rozwiniętych nasion i nierównomiernego kształtu owocu.
W warzywach i roślinach nasiennych możliwe są blizny na pędach, zahamowanie wzrostu oraz uszkodzenia rozwijających się nasion. Same objawy nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla L. lineolaris.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Uszkodzenia powstają podczas nakłuwania tkanek i wysysania zawartości komórek; ślina owada może zaburzać dalszy rozwój miejsca żerowania. Populacje rozwijają się na wielu chwastach, bobowatych, lucernie i roślinach kwitnących, a następnie dorosłe osobniki przelatują do uprawy, gdy żywiciel poboczny jest koszony, usycha lub staje się mniej atrakcyjny.
Owady dorosłe są dobrymi lotnikami i mogą napływać z miedz, rowów, nieużytków oraz sąsiednich plantacji. Jaja ukryte w tkankach roślinnych utrudniają ich wykrycie i mechaniczne usunięcie.
Cykl życia i przetrwanie
Gatunek zimuje głównie jako owad dorosły w osłoniętych resztkach roślinnych, chwastach i pasach brzegowych. Wiosną samice składają jaja w łodygach, ogonkach liściowych, pąkach lub innych młodych tkankach.
Z jaj wylęgają się zielone nimfy, które przechodzą pięć stadiów, a następnie przekształcają się w uskrzydlone osobniki dorosłe. Tempo rozwoju i liczba pokoleń zależą od temperatury, szerokości geograficznej, dostępności żywicieli i systemu uprawy. W cieplejszych regionach może występować kilka pokoleń w sezonie.
W Polsce największą uwagę należy zwrócić od późnej wiosny do lata, szczególnie gdy kwitnące chwasty, lucerna lub rośliny okrywowe są koszone albo zaczynają zasychać. To okres możliwego nalotu na uprawy.
Zwalczanie i ochrona
Najpierw potwierdź obecność szkodnika przez bezpośrednią obserwację, otrząsanie roślin, czerpakowanie lub kontrolę kwiatów i wierzchołków wzrostu. Próbki pobieraj z kilku miejsc, najlepiej rano przy spokojnej pogodzie, ponieważ dorosłe osobniki szybko uciekają lub ukrywają się.
Nie podejmuj zabiegu wyłącznie na podstawie zniekształconych owoców albo blizn. Progi ekonomicznej szkodliwości zależą od gatunku rośliny, fazy rozwojowej i przeznaczenia plonu; dla przydomowych warzyw, truskawek, roślin ozdobnych i upraw nasiennych nie muszą być takie same.
- W pierwszej kolejności reaguj na potwierdzone nimfy młodszych stadiów oraz świeże uszkodzenia pąków i kwiatów.
- Jeżeli nalot jest ograniczony do brzegu plantacji, rozważ działania miejscowe zamiast oprysku całej powierzchni.
- Unikaj niepotrzebnych zabiegów szerokospektralnych, które mogą ograniczyć organizmy pożyteczne i sprzyjać wtórnemu nasileniu przędziorków lub mszyc.
- Przy niepewnej identyfikacji zachowaj okaz lub wykonaj zdjęcie grzbietu owada, boków ciała i miejsca żerowania do konsultacji entomologicznej.
Łagodna i biologiczna ochrona
W małych uprawach regularnie przeglądaj pąki, kwiaty i wierzchołki wzrostu, a dorosłe owady można strząsać na jasną podkładkę lub usuwać ręcznie. Warto stosować siatkę entomologiczną do oceny nalotu na obrzeżach plantacji.
- Ograniczaj kwitnące chwasty i samosiewy będące żywicielami, ale planuj koszenie tak, aby nie kierować dojrzałych owadów bezpośrednio w stronę uprawy.
- Na małych zagonach używaj włókniny lub siatek wykluczających owady, szczególnie w okresie ochrony pąków i kwiatów; osłony muszą być założone przed nalotem.
- Usuwaj silnie uszkodzone części roślin i utrzymuj porządek w resztkach pożniwnych, nie niszcząc przy tym siedlisk pożytecznych drapieżców.
- Chroń pluskwiaki drapieżne, pająki i inne naturalne organizmy pożyteczne, unikając nieselektywnych zabiegów wykonywanych bez potwierdzenia szkodnika.
Zapobieganie
Monitoruj obrzeża uprawy, sąsiednie chwasty i rośliny kwitnące od wiosny do lata. Kontroluj szczególnie okres koszenia lucerny, roślin okrywowych i zachwaszczonych pasów, ponieważ wtedy dorosłe zmieniki mogą migrować do warzyw, truskawek lub roślin ozdobnych.
- Usuwaj lub wykaszaj chwasty będące żywicielami przed masowym pojawieniem się dorosłych, lecz nie wykonuj tego tuż przed okresem największej podatności rośliny bez obserwacji kierunku migracji.
- Utrzymuj rozsądny płodozmian i nie zakładaj wrażliwej uprawy bezpośrednio przy silnie zasiedlonej lucernie lub kwitnących bobowatych.
- Rośliny zakupione do szklarni, tunelu lub szkółki oglądaj przed wniesieniem, zwłaszcza na spodniej stronie liści, wierzchołkach i kwiatach.
- Na małych plantacjach stosuj osłony z siatki lub włókniny oraz izoluj partie z potwierdzonym nalotem.
- Zachowuj rośliny kwitnące dla owadów pożytecznych tylko wtedy, gdy ich obecność jest monitorowana, ponieważ część takich roślin może również zwiększać liczebność zmieników.
Ciekawostki
- Lygus lineolaris jest gatunkiem bardzo ruchliwym i polifagicznym; może przechodzić między chwastami, lucerną, roślinami strączkowymi, warzywami, owocami i roślinami ozdobnymi.
- Uszkodzenia często stają się widoczne dopiero po rozrośnięciu tkanki, gdy owad zdążył już opuścić roślinę.
- Nimfy są zwykle łatwiejszym celem monitoringu i zwalczania niż szybko przemieszczające się osobniki dorosłe.
- W Polsce nazwą „zmienik” określa się również inne gatunki, dlatego oznaczenie do L. lineolaris wymaga ostrożności.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do obrotu dla konkretnej uprawy i wskazanego agrofaga. Przed zabiegiem sprawdź bieżący rejestr MRiRW oraz etykietę środka, w tym dawkę, termin stosowania, okres karencji, wymagania dotyczące zapylaczy i ograniczenia dotyczące liczby zabiegów. Nie przenoś zaleceń z innych krajów ani z innych upraw.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Amaranthus viridis – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus viridis
Amaranthus hybridus – uprawa, rozpoznawanie i bezpieczeństwoAmaranthus hybridus
Amaranthus dubius – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus dubius
Amaranthus cruentus – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus cruentus
Amaranthus blitum – uprawa i rozpoznawanieAmaranthus blitum
Amaranthus tricolor – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus tricolor
Amaranthus caudatus – szkarłatny amarantusAmaranthus caudatus
Apium graveolens – pielęgnacja i uprawaApium graveolens
Brassica nigraBrassica nigra
Rugosa Group (Brassica juncea Rugosa Group)Brassica juncea Rugosa Group
Multiceps Group (Brassica juncea Multiceps Group)Brassica juncea Multiceps Group
Integrifolia Group (Brassica juncea Integrifolia Group)Brassica juncea Integrifolia Group