Mszyca śliwowo-trzcinowa

Mszyca śliwowo-trzcinowa, Hyalopterus pruni, jest drobnym szkodnikiem wysysającym soki ze śliw i innych drzew z rodzaju Prunus. Jasnozielone mszyce pokryte białawym, mączystym nalotem żerują głównie na spodniej stronie liści, wydzielają spadź i mogą powodować rozwój sadzaków, osłabienie wzrostu oraz przedwczesne opadanie liści.

Mszyca śliwowo-trzcinowa jest niewielką, zwykle jasnozieloną mszycą o wydłużonym ciele, często pokrytym białawą, mączystą warstwą wosku. Formy bezskrzydłe tworzą skupiska na spodniej stronie liści śliwy, niekiedy wewnątrz lekko podwiniętych liści. Formy uskrzydlone mogą opuszczać drzewa i przelatywać na trzcinę pospolitą oraz inne rośliny żywicielskie letnie.

Gatunek łatwo pomylić z innymi mszycami występującymi na Prunus. Przy nietypowym wyglądzie kolonii, na brzoskwini lub migdałowcu, albo przy znaczeniu gospodarczym porażenia, wskazana jest konsultacja z diagnostą entomologicznym.

Początkowo obecność szkodnika może być trudna do zauważenia. Należy odwracać liście i sprawdzać ich nasadę oraz miejsca osłonięte.

• jasnozielone lub białawe mszyce z mączystym nalotem na spodniej stronie liści;
• lepka spadź na liściach, pędach, owocach i powierzchniach pod koroną;
• czarny nalot sadzaków rozwijający się na powierzchniach pokrytych spadzią;
• lekkie podwijanie, żółknięcie i przedwczesne opadanie liści;
• słabszy wzrost pędów oraz drobniejsze owoce przy silnym i długotrwałym żerowaniu;
• mrówki odwiedzające kolonie i zbierające spadź.

Liście nie zawsze ulegają silnemu zniekształceniu, dlatego brak wyraźnego skręcenia nie wyklucza obecności tego gatunku.

Rozprzestrzenianie następuje przede wszystkim dzięki osobnikom uskrzydlonym przemieszczającym się między drzewami Prunus oraz między żywicielem podstawowym i letnim. Sprzyjają mu zagęszczone, silnie nawożone azotem korony, miękkie przyrosty i brak kontroli kolonii we wczesnej fazie.

Mrówki mogą zwiększać przeżywalność mszyc, zbierając spadź i odstraszając część drapieżców oraz parazytoidów. Szkodnik może być także zawlekany z porażonym materiałem szkółkarskim, pędami i roślinami przeznaczonymi do sadzenia.

W warunkach klimatu Polski gatunek zwykle zimuje w stadium jaja na żywicielu podstawowym, najczęściej w pobliżu nasady pąków śliw i innych roślin rodzaju Prunus. Wiosną, od fazy pękania pąków do kwitnienia, wylęgają się założycielki kolonii. Następnie rozwija się kilka pokoleń bezskrzydłych, zwykle od wiosny do wczesnego lata.

W czerwcu i lipcu mogą pojawić się osobniki uskrzydlone, które przemieszczają się na trzcinę pospolitą oraz miejscami na inne żywiciele letnie. Nie wszystkie populacje migrują jednak w takim samym stopniu; część mszyc może utrzymywać się na śliwach przez lato. Pod koniec lata lub jesienią formy płciowe wracają na Prunus, gdzie po kopulacji składane są jaja zimujące. Termin pojawu zależy od temperatury, przebiegu sezonu i lokalnej dostępności roślin żywicielskich.

Najpierw ocenić liczebność kolonii, tempo ich wzrostu, obecność naturalnych wrogów i wpływ na liście oraz owoce. Pojedyncze lub małe kolonie, szczególnie przy aktywnej obecności biedronek, złotooków i parazytoidów, często nie wymagają oprysku.

• spłukać dostępne kolonie wodą;
• wyciąć silnie zasiedlone młode pędy;
• ograniczyć opiekę mrówek nad koloniami;
• po zabiegu kontrolować liście ponownie po kilku dniach, ponieważ mszyce mogą pozostawać w osłoniętych miejscach.

W sadach i na dużych drzewach decyzję o ochronie chemicznej podejmować na podstawie lustracji i lokalnych zaleceń integrowanej ochrony. Preparat musi mieć aktualne dopuszczenie w Polsce dla konkretnej uprawy i zastosowania. Oprysk wymaga dokładnego pokrycia miejsc żerowania, lecz należy uwzględnić aktywność zapylaczy, ochronę organizmów pożytecznych, warunki pogodowe, odporność i okres karencji. Po ograniczeniu mszyc sadzaki zwykle stopniowo zanikają, ale już podwinięte liście nie zawsze wracają do pierwotnego kształtu.

Najlepsze efekty daje integrowane postępowanie, dostosowane do rzeczywistego nasilenia objawów.

• przy niewielkich koloniach spłukiwać mszyce silnym strumieniem wody, kierowanym również na spodnią stronę liści;
• wycinać silnie zasiedlone, młode pędy i usuwać je poza sadem lub ogrodem;
• ograniczać mrówki na pniach i w bezpośrednim sąsiedztwie koron, aby nie chroniły kolonii;
• zachowywać kwitnące rośliny i siedliska wspierające biedronki, złotooki, bzygi oraz parazytoidy;
• unikać szerokiego działania nieselektywnych preparatów, które mogą niszczyć organizmy pożyteczne;
• preparaty dopuszczone do upraw ekologicznych stosować tylko wtedy, gdy ich aktualna polska etykieta obejmuje daną uprawę i zastosowanie.

Usuwanie wszystkich trzcin lub pałek wodnych nie powinno być traktowane jako uniwersalna metoda: może być nieskuteczne, ekologicznie szkodliwe albo wymagać dodatkowych uzgodnień dotyczących siedlisk i cieków wodnych.

• od początku kwietnia, po ruszeniu wegetacji, kontrolować śliwy co 7–14 dni, szczególnie spodnią stronę liści i młode pędy;
• usuwać odrosty korzeniowe i wilki, które tworzą miękkie, łatwo zasiedlane przyrosty;
• unikać nadmiernego nawożenia azotem; dawki opierać na analizie gleby, kondycji drzewa i zaleceniach nawozowych;
• utrzymywać przewiewną koronę przez prawidłowe cięcie, bez pobudzania nadmiernego wzrostu;
• kupować zdrowy materiał szkółkarski, a nowe drzewa przed posadzeniem dokładnie obejrzeć i w razie potrzeby odizolować;
• monitorować mrówki na pniach oraz kolonie na sąsiednich drzewach;
• chronić naturalnych wrogów i oceniać ich obecność przed podjęciem decyzji o zabiegu;
• trzcinowiska i roślinność przybrzeżną traktować jako element lokalnego ekosystemu, a nie usuwać bez oceny skutków przyrodniczych i prawnych.

• Jest to gatunek o cyklu związanym sezonowo z dwoma typami żywicieli: drzewami rodzaju Prunus oraz trzcinami, a lokalnie także innymi roślinami wodnymi.
• Obfita spadź może przyciągać mrówki, które chronią kolonie przed częścią wrogów naturalnych.
• Czarny nalot sadzaków zwykle ogranicza się po zahamowaniu produkcji spadzi; sam może jednak pogarszać wygląd i jakość owoców.
• Wśród naturalnych wrogów występują biedronki, larwy złotooków, larwy bzygów oraz pasożytnicze błonkówki, które mogą znacznie ograniczać liczebność kolonii.
• W Polsce na trzcinie pospolitej stwierdzano parazytoidy związane z tym gatunkiem, co potwierdza znaczenie lokalnych siedlisk trzcinowych dla jego ekologii.