Alternarioza cebuli i pora

Alternarioza cebuli i pora to choroba grzybowa wywoływana przez Alternaria porri. Najpierw pojawiają się wodniste, jasne lub zapadnięte plamy, które powiększają się i przybierają purpurowobrązową barwę z koncentrycznymi pierścieniami. Wilgotne liście, uszkodzenia, zagęszczenie roślin i porażone resztki sprzyjają szybkiemu rozwojowi choroby oraz ograniczeniu wzrostu cebul.

Choroba występuje przede wszystkim na roślinach rodzaju Allium. Na liściach i niekiedy pędach kwiatostanowych tworzą się wydłużone, zapadnięte plamy, początkowo wodniste lub jasne, następnie purpurowobrązowe. Typowe, lecz nie zawsze wyłączne, są koncentryczne pierścienie oraz ciemne zarodnikowanie w wilgotnych warunkach.

Silne porażenie zmniejsza powierzchnię asymilacyjną, powoduje zasychanie szczypioru i może opóźniać formowanie, dojrzewanie oraz dosychanie cebul. Rozpoznanie wyłącznie na podstawie plam bywa niepewne, ponieważ podobne objawy wywołują m.in. mączniak rzekomy, zaraza liści Botrytis i Stemphylium.

• Na starszych liściach pojawiają się małe, wodniste, jasne lub brunatne, lekko zapadnięte plamy.
• Plamy wydłużają się, przybierają barwę purpurowobrązową i często tworzą koncentryczne, tarczowate pierścienie.
• Wokół zmian może występować żółta lub czerwonawa obwódka; tkanka powyżej i poniżej plamy żółknie.
• Przy wysokiej wilgotności na powierzchni widoczny jest brunatnoczarny, pylący nalot zarodników.
• Łączenie się plam prowadzi do przewężenia, załamywania i zamierania liści oraz pędów nasiennych.
• Przy silnym porażeniu cebule są mniejsze, później dojrzewają, a infekcja szyjki może sprzyjać problemom przechowalniczym.

Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone resztki roślinne, cebule odpadowe, samosiewy i zakażony materiał rozmnożeniowy. Zarodniki rozprzestrzeniają się z wiatrem, deszczem, wodą z deszczowania, przez kontakt z mokrym szczypiorem oraz podczas prac pielęgnacyjnych.

Ryzyko rośnie przy długim zwilżeniu liści, gęstym łanie, słabym przewiewie i ciepłej, wilgotnej pogodzie. Rany po żerowaniu wciornastków, gradzie, uszkodzeniach mechanicznych lub wcześniejszych chorobach ułatwiają infekcję.

Grzyb przetrzymuje się między sezonami głównie w porażonych resztkach cebuli i innych roślin cebulowych, odrzutach, samosiewach oraz potencjalnie w zakażonym materiale rozmnożeniowym. Na porażonej tkance wytwarza ciemne, wielokomórkowe konidia.

Zarodniki są przenoszone przez wiatr, krople deszczu, deszczowanie, kontakt roślin i pracę w mokrym łanie. Po osiadnięciu na wilgotnym liściu kiełkują i wnikają bezpośrednio, przez naturalne otwory lub rany. Nowe plamy mogą wytwarzać kolejne zarodniki, dlatego w jednym sezonie powstaje wiele cykli infekcji wtórnych. Tempo rozwoju zależy od odmiany, izolatu, temperatury i długości zwilżenia liści.

Najpierw ogranicz zwilżenie liści, popraw przewiewność i usuń źródła zarodników. Silnie porażone rośliny lub liście można usuwać w małej uprawie przy suchej pogodzie, a po zbiorze trzeba dokładnie oddzielić cebule uszkodzone od zdrowych i prawidłowo je dosuszyć.

W plantacjach towarowych decyzję o ochronie podejmuj na podstawie lustracji, warunków pogodowych, podatności odmiany i potwierdzenia choroby. Zabiegi fungicydowe, jeśli są prawnie dopuszczone, zwykle mają największą wartość zapobiegawczą lub we wczesnej fazie infekcji; silnie zniszczonej tkanki nie regenerują. Przestrzegaj strategii przeciw odporności i nie wykonuj zabiegów rutynowo bez rozpoznania.

Najważniejsza jest profilaktyka agrotechniczna. Wybieraj zdrowe, kwalifikowane nasiona, dymkę i rozsadę, zachowuj właściwą obsadę oraz zwalczaj chwasty, aby poprawić przewiewność. Nawadniaj przy powierzchni gleby, jeśli jest to możliwe, i unikaj wieczornego moczenia liści.

• Stosuj płodozmian; po silnym wystąpieniu choroby nie sadź cebuli, czosnku, pora ani szalotki na tym samym stanowisku przez kilka lat.
• Usuwaj samosiewy, odrzuty, pryzmy odpadowe i silnie porażone resztki; nie pozostawiaj ich przy plantacji.
• Ograniczaj uszkodzenia powodowane przez wciornastki, grad i zabiegi mechaniczne.
• Utrzymuj zbilansowane nawożenie, unikając nadmiaru azotu i stresu suszy.
• W małych uprawach usuwaj pierwsze silnie porażone liście tylko wtedy, gdy można to zrobić bez roznoszenia zarodników; pracuj przy suchej pogodzie.

Preparaty biologiczne lub środki dopuszczone w rolnictwie ekologicznym mogą być rozważane wyłącznie wtedy, gdy ich aktualna etykieta w Polsce obejmuje daną uprawę i chorobę.

• Rozpoczynaj uprawę od zdrowego, sprawdzonego materiału siewnego i nasadzeniowego.
• Zapewnij stanowisko przepuszczalne, niezbyt zacienione, z odpowiednim rozstawem roślin i dobrym ruchem powietrza.
• Podlewaj rano lub przy glebie; ograniczaj deszczowanie i nie wykonuj prac w mokrym łanie.
• Stosuj kilkuletni płodozmian z roślinami niespokrewnionymi; przy trwałym problemie praktyczny jest okres 3–4 lat bez upraw cebulowych.
• Usuwaj porażone resztki, samosiewy i odrzuty oraz kontroluj chwasty mogące utrzymywać materiał infekcyjny.
• Monitoruj plantację od wiosny do zbioru, szczególnie starsze liście i okresy wilgotnej pogody.
• Utrzymuj zbilansowane nawożenie i ograniczaj stres wodny oraz uszkodzenia przez szkodniki.

• Alternaria porri bywa w piśmiennictwie traktowana jako blisko spokrewniona lub synonimiczna z niektórymi innymi taksonami grupy Alternaria; identyfikacja gatunkowa może wymagać metod laboratoryjnych.
• Choroba często rozwija się łatwiej na liściach wcześniej osłabionych przez mączniaka rzekomego, szkodniki, grad, wiatr lub oparzenia słoneczne.
• W Polsce zagrożenie w uprawie cebuli zwykle wzrasta w drugiej połowie lata, gdy występują ciepłe, wilgotne okresy i długo utrzymujące się zwilżenie liści.
• Plamy na liściach nie są wystarczającą podstawą do pewnej diagnozy, ponieważ kilka chorób cebulowych tworzy podobne nekrozy.