Plamistość liści topoli wywoływana przez Marssonina brunnea

Marssonina brunnea wywołuje grzybową plamistość i zgorzel liści topól, szczególnie u podatnych mieszańców oraz topoli czarnej. Na liściach pojawiają się drobne brunatnoczarne plamy z jaśniejszym środkiem, które mogą się zlewać. W wilgotne sezony choroba prowadzi do brązowienia ulistnienia, przedwczesnego opadania liści i osłabienia młodych pędów.

Marssonina brunnea jest patogenem liści i młodych, zielnych pędów topoli. Choroba występuje w szkółkach, plantacjach, zadrzewieniach ochronnych i nasadzeniach ozdobnych. W Polsce jej znaczenie jest największe w wilgotnych sezonach oraz na podatnych klonach mieszańcowych.

Początkowo porażenie może mieć charakter głównie estetyczny, jednak powtarzające się lub silne infekcje zmniejszają powierzchnię asymilacyjną, powodują wcześniejsze opadanie liści, ograniczają przyrost i mogą sprzyjać zamieraniu części młodych pędów. Objawy przypominają inne plamistości topól, dlatego pewne oznaczenie gatunku może wymagać badania mikroskopowego lub laboratoryjnego.

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle wiosną lub na początku lata na młodych liściach jako drobne, okrągłe do kanciastych plamy o średnicy około 1–2 mm. Są brunatne, czerwonobrunatne lub prawie czarne, często z jaśniejszym, szarawym środkiem i żółtawą obwódką.

W miarę rozwoju plamy powiększają się i zlewają, tworząc rdzawe, brunatne lub czarne nekrotyczne powierzchnie. Liście mogą żółknąć, brązowieć i przedwcześnie opadać, często najpierw w dolnej lub wewnętrznej części korony. Silnie porażone ulistnienie przybiera brązowawy, „spiżowy” wygląd.

Na ogonkach liściowych i młodych pędach mogą wystąpić wydłużone, zagłębione zmiany. W dojrzałych plamach, zwłaszcza przy użyciu lupy, niekiedy widoczne są ciemne lub jasne, galaretowate skupienia zarodników. Same objawy nie wystarczają jednak do pewnego odróżnienia M. brunnea od innych patogenów topoli.

Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone liście pozostawione na ziemi oraz zakażone młode pędy. Zarodniki rozprzestrzeniają się na niewielkie odległości z kroplami deszczu, rosą i wodą z instalacji deszczownianej. Nieprzerwany okres zwilżenia liści umożliwia kiełkowanie i wnikanie patogenu.

Ryzyko zwiększają gęste nasadzenia, słaba cyrkulacja powietrza, częste opady, podatny klon, nadmierne nawadnianie oraz duża ilość porażonych resztek. Przenoszeniu choroby sprzyja również obrót zakażonym materiałem szkółkarskim i sadzonkami.

Patogen przetrzymuje zimę głównie w porażonych opadłych liściach oraz w zakażonych pędach. Wiosną, podczas wilgotnej pogody, z tych tkanek uwalniają się zarodniki zdolne do zakażania rozwijających się liści i młodych pędów.

Na świeżych plamach powstają kolejne zarodniki bezpłciowe. Deszcz, rosa i rozpryski wody przenoszą je na sąsiednie, długo mokre tkanki, dlatego w sezonie może dochodzić do wielu cykli infekcyjnych. Choroba szybko narasta przy częstych opadach i słabym przewiewie.

Pod koniec sezonu porażone liście opadają, a część zakażonych pędów pozostaje na drzewie. W ten sposób patogen zachowuje źródło inokulum na następny rok. Podatność nie jest jednakowa: formy i populacje M. brunnea mogą różnić się zakresem gospodarzy, dlatego wyników z jednego klonu nie należy automatycznie uogólniać na wszystkie topole.

W przypadku ustabilizowanych drzew najpierw zastosuj zabiegi agrotechniczne: usuń porażone liście, wytnij martwe lub silnie zmienione młode pędy podczas suchej pogody i popraw przewiew korony. Ogranicz podlewanie zraszające oraz usuń źródła infekcji z bezpośredniego otoczenia.

W szkółkach, plantacjach i cennych nasadzeniach fungicydowa ochrona może być rozważana zapobiegawczo przed infekcją lub na początku jej rozwoju, ale wyłącznie po potwierdzeniu zasadności zabiegu i zgodnie z aktualną polską etykietą środka. Przy silnej, powtarzającej się defoliacji, porażeniu pędów lub wątpliwościach diagnostycznych warto przekazać próbkę do laboratorium fitopatologicznego.

Nie ma praktycznego sposobu całkowitego „wyleczenia” dużej plantacji przez pojedynczy zabieg. Celem jest ograniczenie inokulum, ochrona młodego ulistnienia i dobór mniej podatnego materiału.

Najważniejsze są działania higieniczne i ograniczanie zwilżenia liści:

• regularnie usuwać spod drzew opadłe, wyraźnie porażone liście, szczególnie w szkółkach i małych nasadzeniach;
• wycinać zaschnięte lub silnie porażone młode pędy podczas suchej pogody i usuwać materiał poza plantację;
• unikać kompostowania silnie porażonych resztek, jeśli kompost nie osiąga temperatur zapewniających ich rozkład;
• podlewać przy podstawie roślin, najlepiej rano, ograniczając deszczowanie i rozpryskiwanie wody;
• dezynfekować narzędzia po cięciu podejrzanych drzew oraz nie przenosić porażonych sadzonek, zrzezów i odpadów;
• utrzymywać przewiew między drzewami i usuwać niepotrzebnie zagęszczające pędy.

W nowych nasadzeniach wybieraj zdrowy materiał szkółkarski oraz klony o potwierdzonej tolerancji w warunkach danego stanowiska. Odporność jest zależna od klonu i formy patogenu, dlatego nie należy traktować jej jako cechy całego gatunku.

• nie sadź widocznie porażonych sadzonek ani nie pobieraj zrzezów z chorych pędów;
• zachowuj rozstaw poprawiający przewiew i unikaj nadmiernego zagęszczenia korony;
• preferuj podlewanie kroplowe lub inne metody ograniczające moczenie liści;
• usuwaj opadłe porażone liście i chore młode pędy, zwłaszcza w szkółkach;
• monitoruj dolne partie korony od wiosny do końca lata, szczególnie po okresach deszczowych;
• przy powtarzających się silnych defoliacjach rozważ zastąpienie bardzo podatnego klonu materiałem tolerancyjnym.

• Zakres gospodarzy M. brunnea jest silnie zależny od formy patogenu i genotypu topoli. W Europie opisywano m.in. formy związane z topolą osiką (Populus tremula) oraz z topolą deltowatą i mieszańcami topoli czarnej.
• W sprzyjających warunkach liście mogą przedwcześnie opaść już w środku lata. Drzewo może wtedy wypuścić nowe liście, lecz późny przyrost może gorzej przygotować się do zimy.
• Na silnie podatnych klonach zmiany występują nie tylko na liściach, ale także na ogonkach i tegorocznych pędach.
• Plamistość Marssonina jest często problemem leśnym lub plantacyjnym; pojedyncze, starsze drzewa w przewiewnym stanowisku zwykle znoszą lekkie porażenie bez trwałych szkód.