Septorioza paskowana liści pszenicy
Choroba

Septorioza paskowana liści pszenicy

Zymoseptoria tritici
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Septorioza paskowana liści pszenicy

Septorioza paskowana liści pszenicy to choroba grzybowa wywoływana przez Zymoseptoria tritici. Najpierw pojawiają się drobne, jasnozielone lub wodniste plamki, które wydłużają się i brunatnieją, często tworząc nekrozy z czarnymi piknidiami. Choroba rozwija się szczególnie szybko podczas chłodnej, deszczowej pogody, a z dolnych liści może przesuwać się ku liściowi flagowemu, ograniczając powierzchnię asymilacyjną i plon.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyLiście pszenicy, przede wszystkim dolne liście oraz liść flagowy i liść podflagowy; niekiedy także pochwy liściowe.
Korzystne warunkiChłodna i wilgotna pogoda, częste opady lub obfita rosa, długi okres zwilżenia liści, gęsty łan, podatna odmiana, resztki porażonej pszenicy, samosiewy oraz częsta uprawa pszenicy po sobie.
Poradnik roślinny

Przegląd

Sprawca wnika zwykle przez aparaty szparkowe i przez pewien czas rozwija się bez wyraźnych objawów. Pierwsze zmiany mogą wystąpić już jesienią na samosiewach lub młodej pszenicy ozimej, a po ruszeniu wegetacji choroba często przesuwa się z dolnych liści ku górnym.

W starszej literaturze patogen bywa określany jako Septoria tritici lub Mycosphaerella graminicola. Rozpoznanie polowe może być utrudnione, ponieważ podobne nekrozy powodują m.in. brunatna plamistość liści zbóż oraz septorioza plew.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • Początkowo widoczne są drobne, jasnozielone, żółtawe lub wodniste plamki, zwykle między nerwami.
  • Plamy wydłużają się, przybierają barwę szarozieloną, beżową, brunatną lub czerwonawobrązową i mogą układać się paskowato.
  • W dojrzałych nekrozach często pojawiają się drobne, czarne, punktowe piknidia; są najlepiej widoczne przy dużej wilgotności.
  • Plamy zlewają się, powodując rozległe zamieranie blaszki liściowej. Najpierw porażane są zwykle starsze liście, następnie infekcja przechodzi ku górze łanu.
  • Silnie porażone liście żółkną, zasychają przedwcześnie, a roślina traci powierzchnię asymilacyjną.

Brak czarnych piknidiów nie wyklucza choroby. Przy nietypowych objawach warto porównać liście z objawami brunatnej plamistości liści, septoriozy plew, rdzy i bakteryjnej pasiastości liści; w razie wątpliwości potrzebna może być diagnoza laboratoryjna.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Źródłem pierwotnego zakażenia są przede wszystkim porażone resztki pożniwne, samosiewy i jesienne zasiewy pszenicy. Z resztek zarodniki workowe mogą być przenoszone przez wiatr. W łanie podstawową drogą wtórnego szerzenia jest rozprysk kropli deszczu z porażonych dolnych liści na liście położone wyżej.

Ryzyko zwiększają: chłodne okresy z częstymi opadami, rosa utrzymująca zwilżenie liści, gęsty łan, podatna odmiana, krótki płodozmian, ciągła uprawa pszenicy i pozostawienie silnie porażonych resztek. Choroba nie jest typowo przenoszona z nasionami, choć materiał siewny może być związany z innymi patogenami powodującymi podobne objawy.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Grzyb przetrzymuje się w porażonych resztkach pożniwnych, samosiewach i zielonych roślinach pszenicy. Na resztkach tworzą się owocniki stadium płciowego, z których uwalniają się zarodniki workowe przenoszone przez wiatr. Na porażonych liściach powstają piknidia uwalniające zarodniki konidialne.

Zarodniki kiełkują na długo zwilżonych liściach, a infekcja zachodzi najczęściej przez aparaty szparkowe. W sprzyjających warunkach zakażenie może nastąpić w ciągu około doby od osiadania zarodnika, natomiast objawy pojawiają się zwykle po około 14–28 dniach. Deszcz rozpryskuje zarodniki z dolnych liści na wyżej położone części roślin.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Największą wartość ma ochrona wykonana przed silnym porażeniem liścia flagowego i podflagowego. Decyzję w gospodarstwie towarowym podejmuj na podstawie podatności odmiany, nasilenia objawów na liściach górnych, fazy rozwojowej według BBCH, potencjału plonowania, przebiegu i prognozy pogody oraz ekonomicznego uzasadnienia zabiegu.

  • Po chłodnych, deszczowych okresach dokładnie sprawdzaj dolne liście i tempo pojawiania się nowych plam.
  • Fungicydy działają najlepiej zapobiegawczo lub na początku rozwoju choroby; nie odbudują tkanki już zniszczonej przez nekrozy.
  • W przypadku konieczności ochrony chemicznej przestrzegaj aktualnej etykiety i rotuj substancje czynne lub grupy mechanizmu działania, aby ograniczać ryzyko odporności.
  • Nie zwiększaj dawki ani liczby zabiegów poza zapisami etykiety. Uwzględniaj ograniczenia dotyczące fazy BBCH, liczby aplikacji, okresu karencji i ochrony środowiska.
  • Przy silnie nakładających się objawach skonsultuj rozpoznanie z doradcą lub laboratorium diagnostycznym przed wyborem zabiegu.
Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

W produkcji ekologicznej nie ma prostego zabiegu, który usuwałby patogen z porażonego liścia. Największe znaczenie ma ograniczanie źródła inokulum i wydłużanie okresu zdrowego rozwoju górnych liści.

  • Wybieraj odmiany pszenicy o lepszej, potwierdzonej odporności lub tolerancji na septoriozę dla warunków danego regionu.
  • Stosuj możliwie urozmaicony płodozmian i unikaj częstej, następczej uprawy pszenicy na tym samym polu.
  • Ograniczaj samosiewy pszenicy oraz rośliny, które utrzymują zielony most między sezonami.
  • Po zbiorze zadbaj o równomierne rozdrobnienie i dobre wymieszanie resztek z glebą, o ile jest to zgodne z systemem gospodarowania i ochroną gleby.
  • Unikaj nadmiernego zagęszczenia łanu oraz przenawożenia azotem, które sprzyjają długiemu utrzymywaniu wilgotnego mikroklimatu.
  • Regularnie lustruj dolne i nowo rozwijające się liście po okresach opadów, zwłaszcza od krzewienia do liścia flagowego.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Dobieraj odmiany z udokumentowaną odpornością lub ograniczoną podatnością na septoriozę paskowaną liści w warunkach Polski.
  • W miarę możliwości stosuj zmianowanie i unikaj następowania pszenicy po pszenicy, szczególnie na polach z dużą ilością porażonych resztek.
  • Zwalczaj samosiewy pszenicy, które mogą utrzymywać patogen między sezonami.
  • Nie twórz nadmiernie gęstego i długo wilgotnego łanu; racjonalnie dobieraj normę wysiewu oraz nawożenie azotowe do odmiany, stanowiska i zasobności gleby.
  • Monitoruj plantację od jesieni, a wiosną oceniaj przede wszystkim tempo przechodzenia objawów na liście górne.
  • Łącz odporność odmianową, płodozmian, zarządzanie resztkami, lustrację oraz ocenę pogody i ryzyka infekcji. Nie opieraj ochrony na jednym środku ani na stałym kalendarzu zabiegów.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Zymoseptoria tritici jest silnie wyspecjalizowanym patogenem pszenicy, a głównym rodzajem gospodarza jest Triticum.
  • Choroba może rozwijać się skrycie przez wiele dni, dlatego widoczne objawy często nie pokazują pełnego aktualnego poziomu infekcji.
  • Liść flagowy i liść bezpośrednio pod nim mają duże znaczenie dla nalewania ziarna; ich wczesne porażenie jest zwykle bardziej szkodliwe niż infekcja najniższych liści.
  • Widoczne czarne punkty w nekrozach to piknidia, czyli owocniki bezpłciowego etapu rozmnażania grzyba.
  • Populacje patogenu mogą różnić się podatnością na fungicydy, dlatego ochronę należy opierać na rotacji mechanizmów działania i ograniczaniu zbędnych zabiegów.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie prawnie dopuszczone do zwalczania septoriozy paskowanej liści pszenicy w konkretnej uprawie i zastosowaniu. Przed zabiegiem sprawdź aktualny rejestr MRiRW oraz etykietę środka, w tym zakres upraw, termin, dawkę, liczbę zabiegów i wymagania dotyczące bezpieczeństwa. Przestrzegaj etykiety oraz zasad integrowanej ochrony roślin; nie wykonuj zabiegu wyłącznie na podstawie samej obecności pojedynczych plam.