
Wciornastek szklarniowiec
Heliothrips haemorrhoidalisKrótkie przedstawienie: Wciornastek szklarniowiec
Wciornastek szklarniowiec (Heliothrips haemorrhoidalis) jest drobnym, polifagicznym szkodnikiem liści, spotykanym przede wszystkim w szklarniach, oranżeriach i na roślinach doniczkowych. Żerowanie powoduje srebrzyste lub brązowe przebarwienia, deformacje oraz czarne grudki odchodów. Rozpoznanie warto potwierdzić lupą, ponieważ podobne uszkodzenia wywołują także inne gatunki wciornastków.
Typowe warunki
Przegląd
Dorosłe osobniki mają zwykle około 1,5–1,6 mm długości, ciemnobrązowe ciało z jaśniejszym końcem odwłoka, jasne, wąskie skrzydła i żółtawe czułki oraz nogi. Larwy są początkowo białawe, później żółtawe, z widocznymi czerwonymi oczami.
Żerowanie rozpoczyna się najczęściej na spodniej stronie starszych liści, szczególnie między nerwami bocznymi. Przy dużym nasileniu szkodnik przechodzi także na górną powierzchnię liści, młode pędy oraz miejsca styku liści lub gałązek z owocami. W Polsce jego pojawieniu się sprzyja przede wszystkim importowany materiał roślinny i ciepła uprawa pod osłonami.
Nazwa gatunkowa nie powinna być nadawana wyłącznie na podstawie srebrzenia liści. Podobne objawy powodują m.in. wciornastek zachodni i inne gatunki występujące w uprawach szklarniowych.
Objawy i rozpoznawanie
Pierwsze oznaki to jasne, srebrzyste, brązowawe lub brązowe przebarwienia, często ułożone między nerwami bocznymi. Liście mogą stać się matowe, szorstkie, nakrapiane i zniekształcone.
Charakterystyczne są drobne krople wydzielin kałowych: początkowo czerwone lub brunatnoczerwone, z czasem ciemniejące do czarnych punktów. Przy silnym porażeniu liście żółkną, przedwcześnie opadają, a roślina traci walory dekoracyjne.
Na owocach cytrusów i awokado, zwłaszcza w miejscach styku z liściem lub pędem, mogą powstawać blizny, pierścieniowe plamy, korkowacenie i nieregularne ordzawienie. Pod lupą należy szukać ciemnych dorosłych osobników, jasnych larw z czerwonymi oczami, czarnych odchodów i pojedynczo zagłębionych w tkance jaj.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Najważniejszym źródłem zawleczenia są porażone rośliny doniczkowe, sadzonki i materiał szkółkarski. Szkodnik może być przenoszony także na narzędziach, odzieży i wyposażeniu używanym przy pielęgnacji.
Wewnątrz obiektu rozprzestrzenia się między stykającymi się liśćmi, w gęstych koronach i w miejscach, do których trudno dotrzeć podczas lustracji. Dorosłe osobniki mogą przemieszczać się na krótkie odległości, lecz dalekie rozprzestrzenianie zwykle wiąże się z transportem roślin.
Cykl życia i przetrwanie
Samice składają zwykle około 25–50 jaj pojedynczo w tkance liścia lub owocu. Jajo jest białe, wydłużone i bananowato wygięte; przed wylęgiem może być widoczne przez lupę.
Występują dwa stadia larwalne. Larwy żerują na roślinie, a następnie przechodzą w nieżerujące stadia przedpoczwarki i poczwarki. U tego gatunku część osobników pozostaje na porażonych liściach, zamiast opadać do podłoża, dlatego samo oczyszczanie powierzchni ziemi nie wystarcza.
W warunkach sprzyjających rozwój od jaja do dorosłego owada trwa około 35–40 dni, ale zależy od temperatury, kondycji rośliny i gospodarza. W ogrzewanych obiektach rozmnażanie może trwać przez cały rok.
Zwalczanie i ochrona
Najpierw potwierdź obecność wciornastka, najlepiej oglądając liście pod lupą. Przy niewielkim nasileniu odizoluj roślinę, usuń najbardziej uszkodzone liście i dokładnie umyj dostępne powierzchnie, zwracając szczególną uwagę na spód liści oraz miejsca ich zachodzenia.
W uprawie szklarniowej łącz sanitację, poprawę przewiewności, regularne lustracje i biologiczne metody zwalczania. Zabieg powinien obejmować przede wszystkim stadia żerujące na roślinie. Jaja zagłębione w tkance oraz nieżerujące stadia mogą przetrwać, dlatego konieczne jest ponowne sprawdzenie roślin po kilku dniach i dalsze postępowanie zgodnie z wynikami lustracji.
Przy większym nasileniu środki ochrony roślin dobieraj wyłącznie na podstawie aktualnej etykiety obowiązującej w Polsce dla konkretnej uprawy i zastosowania. Zapewnij możliwie dokładne pokrycie spodniej strony liści, przestrzegaj rotacji mechanizmów działania zgodnie z etykietą i nie wykonuj zabiegów rutynowych bez oceny populacji oraz ryzyka uszkodzeń.
Łagodna i biologiczna ochrona
W małej kolekcji lub przy pojedynczych ogniskach odizoluj roślinę, dokładnie spłucz liście letnią wodą i usuń silnie uszkodzone liście. Zabiegi mechaniczne powtarzaj, ponieważ część jaj pozostaje ukryta w tkance, a wciornastki mogą przemieszczać się po sąsiednich roślinach.
W szklarni stosuj integrowaną ochronę biologiczną po sprawdzeniu zgodności organizmów pożytecznych z temperaturą, wilgotnością i warunkami uprawy. W literaturze dla tego gatunku opisywano m.in. pasożytnicze błonkówki z rodzaju Thripobius oraz drapieżne wciornastki i roztocze wykorzystywane przeciwko wciornastkom. Dobór konkretnego organizmu powinien uwzględniać gatunek szkodnika i zalecenia dostawcy.
Preparaty olejowe, mydła potasowe lub inne środki o działaniu fizycznym mogą być rozważane tylko wtedy, gdy ich aktualna polska etykieta obejmuje daną roślinę i zastosowanie. Wykonaj próbę na kilku liściach, zapewnij dokładne pokrycie spodniej strony i nie opryskuj roślin narażonych na fitotoksyczność.
Zapobieganie
- Oglądaj nowe rośliny przed wniesieniem do szklarni, oranżerii lub mieszkania, zwłaszcza krotony, figowce, palmy, storczyki, azalie, kamelie i awokado.
- Poddaj nowy materiał kwarantannie i sprawdzaj lupą dojrzałe liście, ich spód, kąty liściowe oraz miejsca styku liści z owocami.
- Usuwaj opadłe liście i silnie porażone części, a narzędzia czyść przed przejściem do kolejnej rośliny.
- Zapewnij odstępy między roślinami i przerzedzaj nadmiernie zagęszczone korony, aby ułatwić lustrację i dotarcie do spodniej strony liści.
- Stosuj żółte lub niebieskie tablice lepowe jako pomoc w wykrywaniu dorosłych osobników, ale nie traktuj odłowu jako samodzielnej metody oceny liczebności.
- Raz w tygodniu kontroluj kilka starszych liści z każdej partii roślin; zapisuj miejsce, datę i nasilenie objawów.
- Chroń naturalnych wrogów szkodnika i unikaj nieselektywnych zabiegów wykonywanych bez potwierdzenia obecności wciornastka.
Ciekawostki
- Gatunek został opisany na podstawie osobników znalezionych w europejskiej szklarni, ale jego pochodzenie wiąże się z tropikalnymi regionami Ameryki Południowej.
- W Polsce odnotowywano go na roślinach sprowadzanych oraz uprawianych w pomieszczeniach, między innymi na krotonie, figowcu i wawrzynie.
- Wydzieliny kałowe wciornastka ciemnieją i tworzą widoczne czarne punkty, co ułatwia wykrycie kolonii.
- Jaja są wkładane do wnętrza tkanek, dlatego zabieg kontaktowy nie musi zniszczyć wszystkich stadiów jednocześnie.
- Na cytrusach i awokado szkody mogą dotyczyć nie tylko liści, ale również powierzchni owoców.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do obrotu i zastosowania w Polsce, z etykietą obejmującą daną uprawę oraz zwalczanego szkodnika lub odpowiednie zastosowanie. Przed użyciem sprawdź bieżący rejestr MRiRW i etykietę środka; przestrzegaj dawek, liczby zabiegów, okresów karencji, wymagań dotyczących ochrony zapylaczy oraz zasad bezpieczeństwa. Nie stosuj preparatów pozostałych po dawnych zaleceniach ani środków przeznaczonych do innych upraw.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Fuchsia triphyllaFuchsia triphylla
Fuksja magellańska ‘Molinae’ (Fuchsia magellanica ‘Molinae’)Fuchsia magellanica 'Molinae'
Fuchsia ‘Swingtime’Fuchsia 'Swingtime'
Fuksja ‘Royal Velvet’ (Fuchsia ‘Royal Velvet’)Fuchsia 'Royal Velvet'
Fuchsia ‘Lady’s Earring’Fuchsia 'Lady's Earring'
Fuksja ‘Hawkshead’ (Fuchsia ‘Hawkshead’)Fuchsia 'Hawkshead'
Fuksja ‘Dollar Princess’ (ułanka) (Fuchsia ‘Dollar Princess’)Fuchsia 'Dollar Princess'
Fuksja ‘Dark Eyes’ (ułanka) (Fuchsia ‘Dark Eyes’)Fuchsia 'Dark Eyes'
Fuchsia ‘Border Queen’Fuchsia 'Border Queen'
Fuchsia ‘Black Prince’Fuchsia 'Black Prince'
Fuksja ‘Ben Jammin’ (Fuchsia ‘Ben Jammin’)Fuchsia 'Ben Jammin'