Mączniak rzekomy winorośli
Choroba

Mączniak rzekomy winorośli

Plasmopara viticola
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Mączniak rzekomy winorośli

Mączniak rzekomy winorośli, powodowany przez organizm grzybopodobny Plasmopara viticola, jest jedną z najgroźniejszych chorób winorośli w wilgotnych sezonach. Na liściach tworzą się oliwkowożółte, często kanciaste plamy, a od spodniej strony biały nalot. Choroba może także niszczyć pędy, kwiatostany, osie gron i młode jagody.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyLiście, wierzchołki i młode pędy, ogonki liściowe, wąsy, kwiatostany, osie gron oraz młode jagody.
Korzystne warunkiCiepła, deszczowa pogoda, częste opady, rosa i długie zwilżenie liści, wysoka wilgotność względna, wolno schnąca i gęsta korona oraz intensywny wzrost młodych tkanek.
Poradnik roślinny

Przegląd

Mączniak rzekomy winorośli jest chorobą powodowaną przez organizm grzybopodobny należący do lęgniowców, a nie przez typowy grzyb. Patogen poraża przede wszystkim młode, aktywnie rosnące, zielone części winorośli: liście, wierzchołki pędów, ogonki liściowe, wąsy, kwiatostany, osie gron i młode jagody.

Pierwszym charakterystycznym objawem na górnej stronie liścia jest bladożółta, oliwkowa lub żółtozielona „tłusta” plama. Z czasem plama brunatnieje i zasycha. Przy wysokiej wilgotności na spodzie liścia pojawia się biały do szarobiałego, puszysty nalot zarodnikujący. Silne porażenie prowadzi do przedwczesnego opadania liści, słabszego dojrzewania i strat plonu.

Nie należy mylić tej choroby z mączniakiem prawdziwym winorośli. Mączniak rzekomy częściej tworzy wodniste, oliwkowe plamy ograniczone nerwami i wymaga wolnej wody lub długiego zwilżenia do infekcji.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Na górnej stronie młodych liści widoczne są półprzezroczyste, oliwkowożółte lub żółtozielone plamy o „tłustym” wyglądzie. Na starszych liściach zmiany często stają się kanciaste, ponieważ ich rozprzestrzenianie ograniczają nerwy. Później tkanka brunatnieje, zasycha i może przedwcześnie opaść.

Na spodniej stronie liści, szczególnie po wilgotnej nocy, pojawia się biały lub szarobiały, delikatnie puszysty nalot sporulacyjny. Porażone wierzchołki pędów mogą grubieć, wyginać się hakowato i zamierać. Zainfekowane ogonki, wąsy i osie gron brunatnieją, zasychają i łamią się.

Wczesne kwiatostany mogą ciemnieć, więdnąć i odpadać. Młode jagody szarzeją, czasem pokrywają się nalotem, a następnie marszczą się i zasychają. Starsze jagody są mniej podatne, lecz infekcja osi grona może pośrednio prowadzić do ich więdnięcia i gnicia.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Źródłem pierwotnych infekcji są najczęściej oospory zimujące w porażonych liściach i resztkach pod krzewami. Wiosenne deszcze rozpryskują materiał infekcyjny na rozwijające się liście i pędy. Do zakażenia potrzebna jest obecność wody na powierzchni tkanek lub bardzo długie zwilżenie.

Wtórne zarodnie są przenoszone przez wiatr, deszcz, zraszanie i kontakt mokrych części korony. Epidemia przyspiesza, gdy po deszczu następują wilgotne noce, a liście schną powoli. Ryzyko zwiększają: gęsta korona, silny wzrost, chwasty ograniczające przewiew, podlewanie zraszające oraz podatna odmiana.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Patogen zimuje głównie w postaci oospor powstających w porażonych liściach i innych tkankach, które trafiają na powierzchnię gleby. Wiosną, gdy pojawi się dostateczna wilgoć i odpowiednia temperatura, oospory kiełkują, tworząc zarodnikowanie zdolne do uwalniania ruchliwych zoospor.

Zoospory przemieszczają się w warstwie wody, osiadają w pobliżu aparatów szparkowych i wnikają do zielonych tkanek. Patogen rozwija się między komórkami, tworząc ssawki pobierające substancje z żywych komórek gospodarza. Objawy zwykle pojawiają się po kilku dniach, zależnie od temperatury, odmiany i warunków wilgotnościowych.

Na spodzie zmian, zwłaszcza podczas wilgotnych nocy, wyrastają trzonki zarodnikonośne z zarodniami. Są one przenoszone przez wiatr, rozpryskującą się wodę i kontakt wilgotnej korony. W sezonie może wystąpić wiele następujących po sobie cykli infekcji wtórnych. Jesienią w porażonych tkankach powstają nowe oospory.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Po wykryciu pierwszych objawów usuń silnie porażone liście, wierzchołki i kwiatostany, o ile nie spowoduje to nadmiernego osłabienia krzewu. Natychmiast popraw przewiewność korony i zaprzestań zraszania liści. Pojedyncze plamy mogą oznaczać początek szybkiego rozwoju choroby, dlatego przez kilka kolejnych dni kontroluj rośliny także od spodu liści.

W uprawie towarowej lub przy dużym zagrożeniu można stosować fungicydy zarejestrowane w Polsce dla winorośli i mączniaka rzekomego. Dobór terminu, substancji czynnej, liczby zabiegów i odstępów musi wynikać z aktualnej etykiety oraz sygnalizacji. Środki działają najlepiej zapobiegawczo lub bardzo wcześnie; silnie zniszczonej tkanki nie da się „wyleczyć”, a celem jest ochrona nowego przyrostu i ograniczenie sporulacji.

W programie ochrony przemieniaj grupy mechanizmu działania zgodnie z zasadami FRAC, unikaj powtarzania tego samego mechanizmu i uwzględniaj okres karencji przed zbiorem.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Najskuteczniejsze działania niefchemiczne polegają na ograniczaniu wilgotności i czasu zwilżenia korony. Prowadź winorośl na konstrukcji, wykonuj cięcie i selekcję pędów tak, aby liście oraz grona nie tworzyły zwartej, długo wilgotnej masy.

  • Usuwaj nadmierne pędy i część liści w strefie gron, ale unikaj nagłego, silnego odsłonięcia owoców od strony południowej.
  • Stosuj podlewanie kroplowe zamiast zraszania liści; jeśli podlewanie z góry jest konieczne, wykonuj je rano.
  • Po opadnięciu liści usuwaj lub dokładnie rozdrabniaj porażone liście i resztki, aby ograniczyć źródło oospor.
  • Wybieraj odmiany o podwyższonej, najlepiej potwierdzonej lokalnie odporności, pamiętając, że odporność bywa częściowa.
  • Preparaty miedziowe lub inne środki dopuszczone do upraw ekologicznych mogą być stosowane wyłącznie wtedy, gdy aktualna polska etykieta obejmuje dane zastosowanie; przestrzegaj ograniczeń dotyczących miedzi.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

W polskich warunkach kluczowe jest ograniczanie wilgotności liści od wiosny do końca lata, szczególnie w okresach częstych opadów. Regularnie oglądaj młode liście, wierzchołki pędów, kwiatostany i spody liści; kontrolę zwiększ po deszczu oraz podczas długotrwałej rosy.

  • Zapewnij przewiewną koronę przez właściwe cięcie, podwiązywanie pędów i umiarkowane usuwanie liści wokół gron.
  • Nie zakładaj winorośli w zastoiskach wilgoci; zachowuj odstępy umożliwiające szybkie obsychanie.
  • Stosuj nawadnianie kroplowe i nie mocz liści późnym popołudniem ani wieczorem.
  • Usuwaj silnie porażone fragmenty, opadłe liście i resztki po cięciu; nie pozostawiaj ich w zwartej warstwie pod krzewami.
  • Korzystaj z lokalnych komunikatów pogodowych i, w większych uprawach, modeli sygnalizacji chorób. Zabiegi ochronne powinny być dopasowane do fazy rozwojowej i ryzyka infekcji, a nie wykonywane rutynowo.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • Plasmopara viticola jest lęgniowcem, czyli organizmem grzybopodobnym, którego cykl rozwojowy silnie zależy od wody.
  • Najmłodsze liście i tkanki kwiatostanów są zwykle bardziej podatne niż tkanki starsze i zdrewniałe.
  • Jagody z czasem uzyskują ontogeniczną odporność, ale porażenie osi grona może nadal uszkadzać starsze owoce.
  • Podatność różni się między odmianami; odmiany o częściowej odporności nie są całkowicie zabezpieczone w bardzo wilgotnych sezonach.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do użycia na winorośli przeciwko mączniakowi rzekomemu. Przed zabiegiem sprawdź bieżącą etykietę w wyszukiwarce MRiRW, zakres uprawy, dawkę, liczbę zabiegów, okres karencji i wymagania dotyczące ochrony osobistej. Nie powtarzaj preparatów z tej samej grupy mechanizmu działania; przestrzegaj aktualnej etykiety i zasad integrowanej ochrony roślin.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

85 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.