
Mączniak rzekomy winorośli
Plasmopara viticolaKrótkie przedstawienie: Mączniak rzekomy winorośli
Mączniak rzekomy winorośli, powodowany przez organizm grzybopodobny Plasmopara viticola, jest jedną z najgroźniejszych chorób winorośli w wilgotnych sezonach. Na liściach tworzą się oliwkowożółte, często kanciaste plamy, a od spodniej strony biały nalot. Choroba może także niszczyć pędy, kwiatostany, osie gron i młode jagody.
Typowe warunki
Przegląd
Mączniak rzekomy winorośli jest chorobą powodowaną przez organizm grzybopodobny należący do lęgniowców, a nie przez typowy grzyb. Patogen poraża przede wszystkim młode, aktywnie rosnące, zielone części winorośli: liście, wierzchołki pędów, ogonki liściowe, wąsy, kwiatostany, osie gron i młode jagody.
Pierwszym charakterystycznym objawem na górnej stronie liścia jest bladożółta, oliwkowa lub żółtozielona „tłusta” plama. Z czasem plama brunatnieje i zasycha. Przy wysokiej wilgotności na spodzie liścia pojawia się biały do szarobiałego, puszysty nalot zarodnikujący. Silne porażenie prowadzi do przedwczesnego opadania liści, słabszego dojrzewania i strat plonu.
Nie należy mylić tej choroby z mączniakiem prawdziwym winorośli. Mączniak rzekomy częściej tworzy wodniste, oliwkowe plamy ograniczone nerwami i wymaga wolnej wody lub długiego zwilżenia do infekcji.
Objawy i rozpoznawanie
Na górnej stronie młodych liści widoczne są półprzezroczyste, oliwkowożółte lub żółtozielone plamy o „tłustym” wyglądzie. Na starszych liściach zmiany często stają się kanciaste, ponieważ ich rozprzestrzenianie ograniczają nerwy. Później tkanka brunatnieje, zasycha i może przedwcześnie opaść.
Na spodniej stronie liści, szczególnie po wilgotnej nocy, pojawia się biały lub szarobiały, delikatnie puszysty nalot sporulacyjny. Porażone wierzchołki pędów mogą grubieć, wyginać się hakowato i zamierać. Zainfekowane ogonki, wąsy i osie gron brunatnieją, zasychają i łamią się.
Wczesne kwiatostany mogą ciemnieć, więdnąć i odpadać. Młode jagody szarzeją, czasem pokrywają się nalotem, a następnie marszczą się i zasychają. Starsze jagody są mniej podatne, lecz infekcja osi grona może pośrednio prowadzić do ich więdnięcia i gnicia.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Źródłem pierwotnych infekcji są najczęściej oospory zimujące w porażonych liściach i resztkach pod krzewami. Wiosenne deszcze rozpryskują materiał infekcyjny na rozwijające się liście i pędy. Do zakażenia potrzebna jest obecność wody na powierzchni tkanek lub bardzo długie zwilżenie.
Wtórne zarodnie są przenoszone przez wiatr, deszcz, zraszanie i kontakt mokrych części korony. Epidemia przyspiesza, gdy po deszczu następują wilgotne noce, a liście schną powoli. Ryzyko zwiększają: gęsta korona, silny wzrost, chwasty ograniczające przewiew, podlewanie zraszające oraz podatna odmiana.
Cykl życia i przetrwanie
Patogen zimuje głównie w postaci oospor powstających w porażonych liściach i innych tkankach, które trafiają na powierzchnię gleby. Wiosną, gdy pojawi się dostateczna wilgoć i odpowiednia temperatura, oospory kiełkują, tworząc zarodnikowanie zdolne do uwalniania ruchliwych zoospor.
Zoospory przemieszczają się w warstwie wody, osiadają w pobliżu aparatów szparkowych i wnikają do zielonych tkanek. Patogen rozwija się między komórkami, tworząc ssawki pobierające substancje z żywych komórek gospodarza. Objawy zwykle pojawiają się po kilku dniach, zależnie od temperatury, odmiany i warunków wilgotnościowych.
Na spodzie zmian, zwłaszcza podczas wilgotnych nocy, wyrastają trzonki zarodnikonośne z zarodniami. Są one przenoszone przez wiatr, rozpryskującą się wodę i kontakt wilgotnej korony. W sezonie może wystąpić wiele następujących po sobie cykli infekcji wtórnych. Jesienią w porażonych tkankach powstają nowe oospory.
Zwalczanie i ochrona
Po wykryciu pierwszych objawów usuń silnie porażone liście, wierzchołki i kwiatostany, o ile nie spowoduje to nadmiernego osłabienia krzewu. Natychmiast popraw przewiewność korony i zaprzestań zraszania liści. Pojedyncze plamy mogą oznaczać początek szybkiego rozwoju choroby, dlatego przez kilka kolejnych dni kontroluj rośliny także od spodu liści.
W uprawie towarowej lub przy dużym zagrożeniu można stosować fungicydy zarejestrowane w Polsce dla winorośli i mączniaka rzekomego. Dobór terminu, substancji czynnej, liczby zabiegów i odstępów musi wynikać z aktualnej etykiety oraz sygnalizacji. Środki działają najlepiej zapobiegawczo lub bardzo wcześnie; silnie zniszczonej tkanki nie da się „wyleczyć”, a celem jest ochrona nowego przyrostu i ograniczenie sporulacji.
W programie ochrony przemieniaj grupy mechanizmu działania zgodnie z zasadami FRAC, unikaj powtarzania tego samego mechanizmu i uwzględniaj okres karencji przed zbiorem.
Łagodna i biologiczna ochrona
Najskuteczniejsze działania niefchemiczne polegają na ograniczaniu wilgotności i czasu zwilżenia korony. Prowadź winorośl na konstrukcji, wykonuj cięcie i selekcję pędów tak, aby liście oraz grona nie tworzyły zwartej, długo wilgotnej masy.
- Usuwaj nadmierne pędy i część liści w strefie gron, ale unikaj nagłego, silnego odsłonięcia owoców od strony południowej.
- Stosuj podlewanie kroplowe zamiast zraszania liści; jeśli podlewanie z góry jest konieczne, wykonuj je rano.
- Po opadnięciu liści usuwaj lub dokładnie rozdrabniaj porażone liście i resztki, aby ograniczyć źródło oospor.
- Wybieraj odmiany o podwyższonej, najlepiej potwierdzonej lokalnie odporności, pamiętając, że odporność bywa częściowa.
- Preparaty miedziowe lub inne środki dopuszczone do upraw ekologicznych mogą być stosowane wyłącznie wtedy, gdy aktualna polska etykieta obejmuje dane zastosowanie; przestrzegaj ograniczeń dotyczących miedzi.
Zapobieganie
W polskich warunkach kluczowe jest ograniczanie wilgotności liści od wiosny do końca lata, szczególnie w okresach częstych opadów. Regularnie oglądaj młode liście, wierzchołki pędów, kwiatostany i spody liści; kontrolę zwiększ po deszczu oraz podczas długotrwałej rosy.
- Zapewnij przewiewną koronę przez właściwe cięcie, podwiązywanie pędów i umiarkowane usuwanie liści wokół gron.
- Nie zakładaj winorośli w zastoiskach wilgoci; zachowuj odstępy umożliwiające szybkie obsychanie.
- Stosuj nawadnianie kroplowe i nie mocz liści późnym popołudniem ani wieczorem.
- Usuwaj silnie porażone fragmenty, opadłe liście i resztki po cięciu; nie pozostawiaj ich w zwartej warstwie pod krzewami.
- Korzystaj z lokalnych komunikatów pogodowych i, w większych uprawach, modeli sygnalizacji chorób. Zabiegi ochronne powinny być dopasowane do fazy rozwojowej i ryzyka infekcji, a nie wykonywane rutynowo.
Ciekawostki
- Plasmopara viticola jest lęgniowcem, czyli organizmem grzybopodobnym, którego cykl rozwojowy silnie zależy od wody.
- Najmłodsze liście i tkanki kwiatostanów są zwykle bardziej podatne niż tkanki starsze i zdrewniałe.
- Jagody z czasem uzyskują ontogeniczną odporność, ale porażenie osi grona może nadal uszkadzać starsze owoce.
- Podatność różni się między odmianami; odmiany o częściowej odporności nie są całkowicie zabezpieczone w bardzo wilgotnych sezonach.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie dopuszczone do użycia na winorośli przeciwko mączniakowi rzekomemu. Przed zabiegiem sprawdź bieżącą etykietę w wyszukiwarce MRiRW, zakres uprawy, dawkę, liczbę zabiegów, okres karencji i wymagania dotyczące ochrony osobistej. Nie powtarzaj preparatów z tej samej grupy mechanizmu działania; przestrzegaj aktualnej etykiety i zasad integrowanej ochrony roślin.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Żagwin ‘Crimson’ (Aubrieta ‘Crimson’)Aubrieta 'Crimson'
Żagwin ogrodowy (Aubrieta cultorum)Aubrieta cultorum
Kuklik rozesłany (Geum reptans)Geum reptans
Kuklik zwisły (Geum rivale)Geum rivale
Geranium magnificumGeranium magnificum
Bodziszek łąkowy (Geranium pratense)Geranium pratense
Geranium nodosumGeranium nodosum
Geranium maculatumGeranium maculatum
Geranium himalayenseGeranium himalayense
Bodziszek łąkowy ‘Summer Skies’ (Geranium ‘Summer Skies’)Geranium 'Summer Skies'
Geranium ‘Mavis Simpson’Geranium 'Mavis Simpson'
Bodziszek korzeniasty (Geranium ‘Macrorrhizum’)Geranium 'Macrorrhizum'