Bielinek kapustnik

Bielinek kapustnik (Pieris brassicae) jest motylem, którego szkodliwym stadium są gąsienice żerujące na kapuście i innych roślinach kapustowatych. Młode larwy często występują gromadnie, a starsze wygryzają nieregularne otwory, prowadząc do szkieletowania liści, zanieczyszczenia główek odchodami i spadku wartości plonu. W Polsce gatunek jest rodzimym, powszechnie spotykanym szkodnikiem.

Pieris brassicae, czyli bielinek kapustnik, jest szeroko rozpowszechnionym w Polsce motylem, którego larwy mogą powodować znaczne szkody w warzywach kapustnych. Samice składają jaja zwykle na spodniej stronie liści, często w skupieniach. Młode gąsienice pozostają przez pewien czas razem, natomiast starsze rozpraszają się po roślinie.

Dorosłe motyle są duże, białe lub kremowobiałe, z ciemnymi zakończeniami przednich skrzydeł. Podobny wygląd dorosłych bielinków nie zawsze pozwala na pewne rozpoznanie, dlatego przy decyzji o ochronie ważniejsze są cechy gąsienic, miejsce złożenia jaj i sposób żerowania.

Największe ryzyko występuje w młodych nasadzeniach oraz na roślinach tworzących główki, gdy larwy mogą ukrywać się między liśćmi i zanieczyszczać plon odchodami.

• Młode gąsienice zeskrobują miękisz liścia i żerują skupiskowo.
• Starsze larwy wygryzają nieregularne otwory, często pozostawiając grubsze nerwy i nadając liściom wygląd „szkieletu”.
• Na liściach i w główkach widoczne są ciemne odchody oraz resztki żerowania.
• Gąsienice są zwykle żółtozielone, z ciemnymi plamami, podłużnymi żółtymi pasami i krótkimi włoskami.
• Silne uszkodzenie ogranicza powierzchnię asymilacyjną, hamuje wzrost i obniża wartość handlową warzyw.

Jaja są żółte i składane w skupieniach na spodniej stronie liści. Dorosły bielinek kapustnik jest większy od bielinka rzepnika, lecz samo oznaczenie motyla w locie bywa niepewne.

Uszkodzenia powstają po wylęgu gąsienic z jaj złożonych na liściach. Samice mogą składać jaja w skupieniach, a młode larwy przez pewien czas żerują razem, co powoduje szybko narastające lokalne uszkodzenia.

Dorosłe motyle przemieszczają się między sąsiednimi uprawami, a ciągłość żywicieli zwiększają samosiewy kapustnych, chwasty krzyżowe i następujące po sobie nasadzenia. Rozprzestrzenianiu mogą sprzyjać także porażone rozsady, resztki roślinne i powierzchnie, na których przytwierdziły się poczwarki.

Samice składają jaja na liściach roślin żywicielskich, najczęściej w pakietach liczących od kilku do ponad stu sztuk. W zależności od temperatury wylęg może nastąpić po kilku dniach lub dopiero po około dwóch tygodniach. Gąsienice przechodzą pięć stadiów larwalnych i początkowo żerują gromadnie.

Dojrzałe larwy opuszczają roślinę i szukają osłoniętego miejsca do przepoczwarczenia. Poczwarka jest przytwierdzona do roślin, resztek roślinnych, ogrodzeń lub innych pobliskich powierzchni. W Polsce gatunek może rozwijać kilka pokoleń w sezonie, zależnie od przebiegu pogody. Zimuje zazwyczaj w stadium poczwarki.

Nie zwalczaj każdego białego motyla. Najpierw potwierdź obecność jaj lub gąsienic i oceń skalę uszkodzeń. W małych ogrodach usuń ręcznie jaja, larwy i najbardziej zasiedlone liście. Szczególnie dokładnie sprawdzaj wnętrze główek kapusty i kalafiora, gdzie gąsienice oraz odchody mogą pozostać niezauważone.

Na większej plantacji połącz monitoring, osłony i ochronę skierowaną na najmłodsze stadia larwalne. Zabieg wykonany zbyt późno, gdy gąsienice są duże i ukryte między liśćmi, jest zwykle mniej skuteczny. Po zbiorze usuń resztki zasiedlonych roślin, a przeznaczone do spożycia warzywa dokładnie oczyść zgodnie z zasadami bezpieczeństwa żywności.

Jeśli próg szkodliwości zostanie przekroczony, wybierz wyłącznie środek z aktualną polską etykietą obejmującą konkretną uprawę i szkodnika. Uwzględnij rotację sposobów działania, ochronę organizmów pożytecznych i okres karencji.

Przy niewielkiej liczebności najskuteczniejsze jest ręczne zbieranie pakietów jaj i gąsienic oraz ich usuwanie z plantacji. Liście z silnymi skupiskami larw można wyciąć, o ile nie osłabi to nadmiernie rośliny.

Bezpośrednio po posadzeniu stosuj drobną siatkę entomologiczną lub włókninę, dokładnie mocując brzegi do podłoża. Osłony trzeba zdejmować tylko wtedy, gdy jest to konieczne dla pielęgnacji lub zapylenia, a następnie ponownie szczelnie założyć.

W uprawach ekologicznych i przy amatorskiej ochronie można rozważyć preparaty mikrobiologiczne zawierające Bacillus thuringiensis var. kurstaki, ale wyłącznie wtedy, gdy konkretny produkt jest dopuszczony w Polsce do danej uprawy i zgodny z aktualną etykietą. Zabieg działa najlepiej na młode gąsienice i wymaga dokładnego pokrycia liści. Chroń pasożytnicze błonkówki, biedronki, złotooki i inne organizmy pożyteczne, unikając niepotrzebnych oprysków szerokiego spektrum.

• Zakładaj siatkę entomologiczną lub szczelną włókninę zaraz po posadzeniu rozsady.
• Co najmniej raz w tygodniu oglądaj spody liści, wierzchołki wzrostu i wnętrze główek; w okresie ciepłej pogody zwiększ częstotliwość lustracji.
• Usuwaj ręcznie żółte pakiety jaj i młode gąsienice, zanim rozproszą się po roślinie.
• Kontroluj rozsadę przed sadzeniem i nie wprowadzaj do uprawy roślin z jajami, larwami lub poczwarkami.
• Usuwaj samosiewy kapustnych oraz ograniczaj chwasty krzyżowe w bezpośrednim sąsiedztwie plantacji.
• Po zbiorze dokładnie usuwaj resztki roślinne i nie zakładaj kolejnej uprawy kapustnych bezpośrednio przy silnie zasiedlonej kwaterze.
• Zachowuj kwitnące rośliny i siedliska dla pasożytniczych błonkówek oraz drapieżnych owadów, ale nie pozostawiaj niekontrolowanych chwastów żywicielskich w obrębie warzywnika.

• Szkodliwym stadium jest gąsienica; dorosły motyl odżywia się głównie nektarem i nie wygryza liści.
• Gąsienice mogą pozostawiać na roślinie duże ilości odchodów, co jest szczególnie problematyczne w główkach kapusty i różyczkach kalafiora.
• W Polsce bielinek kapustnik jest częścią rodzimej fauny, a jego liczebność ograniczają m.in. ptaki, drapieżne owady i pasożytnicze błonkówki.
• Nie każda obserwacja dużego białego motyla oznacza bielinka kapustnika; podobne gatunki, zwłaszcza bielinek rzepnik, wymagają porównania cech.