Miodówka gruszowa plamista

Miodówka gruszowa plamista (*Cacopsylla pyri*) jest małym pluskwiakiem wysysającym soki, związanym przede wszystkim z gruszą pospolitą. Larwy i osobniki dorosłe żerują na młodych pędach, liściach, kwiatach i zawiązkach, wydzielając rosę miodową, na której rozwijają się sadzaki. Podobne objawy mogą powodować inne miodówki gruszowe, dlatego identyfikacja gatunku wymaga ostrożności.

To niewielki pluskwiak o kłująco-ssącym aparacie gębowym. Dorosłe osobniki mają zwykle około 2–3,5 mm długości, dachówkowato ułożone przezroczyste skrzydła i zmienne ubarwienie: formy zimujące są ciemniejsze, a letnie jaśniejsze, zielonobeżowe lub brunatne. Larwy są spłaszczone, początkowo żółtawe, później zielonobrązowe do brunatnych; starsze stadia mają widoczne zawiązki skrzydeł.

Największe znaczenie ma żerowanie na młodych, soczystych częściach gruszy. Wydzielana rosa miodowa pokrywa powierzchnię liści, pędów i owoców, a następnie może zostać skolonizowana przez grzyby sadzakowe. Sama obecność sadzaka nie oznacza choroby grzybowej pierwotnej.

Objawy nie pozwalają pewnie odróżnić *C. pyri* od podobnych gatunków, między innymi innych miodówek gruszowych. Przy decyzjach o zwalczaniu warto potwierdzić oznaczenie u doświadczonego entomologa, zwłaszcza gdy gatunek ma znaczenie regulacyjne lub diagnostyczne.

Najczęstsze oznaki żerowania to:

• lepka, błyszcząca rosa miodowa na młodych pędach, liściach, kwiatach i owocach;
• czarny nalot sadzaków na powierzchni liści lub skórce owoców;
• żółknięcie, podwijanie, deformacja i przedwczesne zasychanie młodych liści;
• osłabienie wzrostu pędów, zamieranie ich końcówek oraz możliwe opadanie kwiatów i zawiązków przy silnym nasileniu;
• spłaszczone larwy skupione przy nerwach głównych, ogonkach liściowych, młodych pędach i kielichu owocu;
• drobne, wydłużone, żółtawe jaja przy pąkach, na ogonkach i wzdłuż nerwów liści.

Objawy są nieswoiste. Do potwierdzenia *C. pyri* może być potrzebne badanie cech morfologicznych osobników dorosłych, a w trudnych przypadkach także analiza specjalistyczna lub molekularna.

Pierwsze zasiedlenie następuje zwykle po wylocie zimujących dorosłych, które składają jaja w pobliżu pąków i na rozwijających się, soczystych tkankach. Larwy przemieszczają się na młode liście, pędy, kwiatostany i zawiązki, a dorosłe rozprzestrzeniają się lokalnie krótkim lotem oraz z pomocą wiatru.

Na wzrost liczebności sprzyjają nadmierne nawożenie azotem, silny odrost wilków, zagęszczenie korony, niewłaściwe gospodarowanie wodą i niszczenie naturalnych wrogów przez szerokospektralne insektycydy. Na większe odległości szkodnik może być przenoszony z żywym materiałem gruszy, zwłaszcza niezweryfikowanym materiałem szkółkarskim i zrazami.

Gatunek zimuje głównie jako osobnik dorosły w szczelinach kory, osłoniętych częściach drzewa lub pobliskiej roślinności. W czasie łagodnej pogody pod koniec zimy i na początku wiosny dorosłe osobniki opuszczają kryjówki, kopulują i składają jaja przy nabrzmiewających pąkach oraz na młodych tkankach.

Larwy przechodzą pięć stadiów. Młode stadia są jasne i mało ruchliwe, natomiast starsze ciemnieją i mają wyraźniejsze zawiązki skrzydeł. Żerują najczęściej w osłoniętych miejscach, wzdłuż nerwów liści, na ogonkach, pędach i przy kielichu owoców. Wytwarzają rosę miodową oraz woskowe wydzieliny.

Po przeobrażeniu pojawia się nowe pokolenie dorosłych, które może rozpocząć kolejne cykle w sezonie wegetacyjnym. Liczba pokoleń zależy od temperatury, długości sezonu, kondycji drzew i lokalnej dynamiki populacji; terminy należy ustalać na podstawie lustracji, a nie wyłącznie kalendarza.

Zwalczanie powinno wynikać z potwierdzonej obecności szkodnika, jego stadium rozwojowego, kondycji drzewa i zagrożenia dla plonu. Najłatwiej ograniczać populację podczas wczesnej lustracji, zanim larwy zostaną osłonięte dużą ilością rosy miodowej i woskowych wydzielin.

• usuwać silnie zasiedlone, niepotrzebne wilki i pędy, a resztki wynosić poza sad;
• poprawiać przewiewność korony bez nadmiernego cięcia pobudzającego odrosty;
• monitorować miejsca typowego żerowania: nerwy liści, ogonki, młode pędy i kielichy owoców;
• jeżeli próg zagrożenia zostanie przekroczony, wybierać możliwie selektywne rozwiązanie dopuszczone w Polsce dla gruszy i właściwego szkodnika, z uwzględnieniem odporności oraz organizmów pożytecznych;
• po zabiegu oceniać żywe larwy i nowe zasiedlenie, a nie tylko obecność starej rosy miodowej lub sadzaka.

Nie należy utożsamiać każdej miodówki na gruszy z *C. pyri*. W razie wątpliwości pobrać okaz do oznaczenia przed podjęciem kosztownej lub intensywnej ochrony.

Metody biologiczne i mechaniczne powinny być podstawą ochrony w ogrodach przydomowych oraz ważnym elementem programu integrowanego:

• regularnie oglądać pąki, młode pędy i spodnią stronę liści przez lupę 10×;
• strząsać gałęzie nad białą kartką i zapisywać liczbę dorosłych oraz larw, zamiast wykonywać zabiegi według stałego kalendarza;
• usuwać pojedyncze, silnie zasiedlone odrosty i wilki, o ile nie prowadzi to do nadmiernego pobudzenia drzewa;
• chronić dziubałkowate, złotooki, biedronki, skorki i pająki przez ograniczenie nieselektywnych zabiegów oraz utrzymywanie różnorodnej roślinności kwitnącej poza okresem konkurencji z uprawą;
• unikać mycia lub opryskiwania liści silnym strumieniem wody w sposób powodujący uszkodzenia; delikatne spłukanie lepkiej rosy może ograniczyć zabrudzenie, ale nie zastępuje zwalczania larw;
• nie przenosić podejrzanego materiału szkółkarskiego, zrazów ani pędów do innych sadów.

Preparaty biologiczne lub środki o działaniu mechanicznym można rozważyć tylko wtedy, gdy ich aktualna polska etykieta obejmuje daną uprawę i zastosowanie.

W polskich warunkach lustrację warto rozpocząć pod koniec zimy, a następnie kontynuować od fazy nabrzmiewania pąków przez rozwój liści i pędów. Zalecane działania:

• kupować drzewka i materiał do szczepienia z profesjonalnych, kontrolowanych źródeł;
• przed posadzeniem sprawdzać pędy i pąki pod lupą pod kątem zimujących dorosłych oraz jaj;
• unikać nadmiaru azotu i zbyt intensywnego podlewania pobudzającego miękki, soczysty przyrost;
• prowadzić umiarkowane cięcie prześwietlające i usuwać wilki w terminach właściwych dla danego systemu prowadzenia;
• utrzymywać dobrą kondycję wodną drzew, ponieważ stres suszy zwiększa podatność na skutki żerowania;
• zachowywać siedliska dla owadów drapieżnych i nie stosować środków nieselektywnych bez wyraźnej potrzeby;
• notować termin pojawu, stadium rozwojowe i liczebność szkodnika oraz oceniać rzeczywiste uszkodzenia.

Jeżeli objawy są nietypowe lub występują również zamierające całe drzewa, trzeba wykluczyć inne problemy gruszy, w tym choroby i zaburzenia fizjologiczne.

• Miodówki potrafią skakać i wykonywać krótkie loty, dlatego ich liczebność może zmieniać się szybko nawet w obrębie jednej kwatery.
• Rosa miodowa jest wydaliną powstającą podczas pobierania soków, a nie objawem infekcji grzybowej.
• Na gruszy występuje kompleks podobnych gatunków miodówek; poprawne oznaczenie ma znaczenie, ponieważ wygląd i termin pojawu nie zawsze wystarczają do rozróżnienia.
• Wrogami naturalnymi miodówek są między innymi dziubałkowate, złotooki, biedronki, skorki i pająki. Ich ochrona jest ważnym elementem integrowanej ochrony.
• Silne zabrudzenie rosą miodową może pogarszać wygląd owoców, ograniczać fotosyntezę liści i sprzyjać przedwczesnemu osłabieniu drzewa.